Theo báo South China Morning Post ngày 9-6, trọng tâm tranh luận nằm ở chương trình Phát triển lực lượng liên hợp (JFD) - cơ chế đánh giá và hoạch định phòng vệ song phương, được sử dụng để xác định nhu cầu quân sự, năng lực tác chiến và các khoảng trống về năng lực của lực lượng vũ trang Đài Loan.

Ngân sách tăng đột biến, phe đối lập yêu cầu giải trình

Theo kế hoạch của Cơ quan Phòng vệ Đài Loan, chương trình JFD sẽ được phân bổ tổng cộng 471,2 triệu Đài tệ (14,9 triệu USD) trong giai đoạn 2026 - 2028.

Riêng năm 2026, ngân sách dành cho chương trình lên tới 152,5 triệu Đài tệ (khoảng 4,8 triệu USD).

Mức chi này cao hơn rất nhiều so với các năm trước. Từ năm 2023 đến 2025, kinh phí dành cho chương trình chỉ khoảng 10 triệu Đài tệ mỗi năm (316.000 USD).

Tại phiên xem xét ngân sách ngày 9-6, bà Ma Wen Chun - nghị sĩ thuộc Quốc dân Đảng (KMT), lực lượng đối lập - chất vấn về lý do khiến chi phí tăng gấp 12 lần trong thời gian ngắn.

Nữ nghị sĩ cho rằng Cơ quan Phòng vệ chưa giải thích thuyết phục về mức tăng ngân sách đột biến, đặc biệt khi dự án không liên quan đến mua sắm vũ khí, xây dựng căn cứ quân sự hay các hợp đồng phòng vệ quy mô lớn.

Tranh cãi nổ ra trong quá trình cơ quan lập pháp hòn đảo xem xét dự toán ngân sách phòng vệ năm 2026. Sau quá trình thương lượng giữa các đảng phái, các nghị sĩ thống nhất giảm 1,5 triệu USD và tạm thời đóng băng 316.000 USD cho đến khi Cơ quan Phòng vệ Đài Loan nộp báo cáo giải trình chi tiết.

Khẳng định chương trình mang ý nghĩa chiến lược

Đáp lại các chỉ trích, Cơ quan Phòng vệ Đài Loan cho biết giai đoạn mới của JFD sẽ có phạm vi rộng hơn đáng kể so với trước đây, dẫn đến Washington yêu cầu Đài Bắc chia sẻ chi phí ở mức cao hơn.

Ngoài việc đánh giá tổ chức lực lượng và nhu cầu trang bị, chương trình còn xem xét khả năng phối hợp tác chiến, ứng dụng công nghệ mới, sử dụng máy bay không người lái (drone), chia sẻ tình báo và năng lực ứng phó khủng hoảng của Đài Loan.

Lãnh đạo cơ quan Wellington Koo gọi đây là một trong những dự án hợp tác quan trọng nhất giữa Cơ quan Phòng vệ Đài Loan và Bộ Quốc phòng Mỹ.

Nghị sĩ Wang Ting Yu của Đảng Dân tiến (DPP) cầm quyền cũng bảo vệ chương trình, cho biết trong nhiều năm qua Đài Loan chỉ chi trả chưa đến 25% tổng chi phí JFD, phần còn lại do Mỹ đảm nhận.

Ông Chieh Chung, nghiên cứu viên của Hiệp hội Dự báo chiến lược tại Đài Bắc, cho rằng việc chi tới 14,9 triệu USD trong ba năm cho một dự án không liên quan đến mua sắm quốc phòng là điều hiếm thấy.

Theo ông, không thể loại trừ khả năng hai bên đang chuẩn bị cho mức độ phối hợp tác chiến sâu hơn trong tương lai.