Sau những "kỳ tích" là khoảng trống lớn về nguồn tạng hiến.

Những ngày cuối tháng 5, đơn vị hồi sức ghép tạng khoa gan mật tụy ghép gan Bệnh viện Nhi đồng 2 (TP.HCM) vẫn sáng đèn suốt đêm. Ở đó, những đứa trẻ trên bụng còn vết mổ dài đang tập ăn từng muỗng cháo, tập cười trở lại sau nhiều tháng vàng da, bụng báng, đối diện ranh giới sinh tử.

68 ca ghép gan cho trẻ em chỉ có 2 ca hiến từ người chết não

Bé Nguyễn Hồng Diệp (2 tuổi, ngụ ở Lâm Đồng) nằm trên giường bệnh thi thoảng lại nhoẻn miệng cười với một cô điều dưỡng trong khoa. Bé Hồng Diệp đã trải qua ca ghép gan kéo dài khoảng 10 giờ. 

Ca ghép này được các bác sĩ nhận xét là rất cảm động bởi mẹ bé đã qua đời vì bệnh lupus ban đỏ hệ thống khoảng một năm trước ngày ghép, còn người hiến gan là cha ruột của bé. Gia đình bé đặc biệt khó khăn. 

Nhà nghèo đến mức khi điều dưỡng gọi video, phía sau lưng người cha chỉ là căn nhà vách dựng tạm bằng những tấm vách cũ. Ca ghép gan này đã được rất nhiều nhà hảo tâm giúp đỡ.

"Tôi gặp nhiều gia đình khó khăn. Nhưng ông bố này thương con theo kiểu khiến ai cũng xúc động" - bác sĩ Trương Thị Yến Nhi (khoa gan mật tụy và ghép gan Bệnh viện Nhi đồng 2) kể. Ngay từ lúc biết con có chỉ định ghép gan, người cha lập tức đồng ý hiến gan. 

Anh bỏ thuốc lá, bỏ rượu hoàn toàn để đủ điều kiện phẫu thuật. Trong thời gian chờ ghép, có lúc bệnh viện phải ưu tiên một ca nguy kịch hơn. Người cha đã chuẩn bị mọi thứ, xét nghiệm gần hoàn tất nhưng vẫn lặng lẽ chấp nhận lùi lại.

"Khi bác sĩ giải thích có bé khác nặng hơn, nếu không ghép sẽ nguy hiểm tính mạng, anh ấy chỉ nói "Dạ, cứu bé đó trước đi bác sĩ"", bác sĩ Yến Nhi kể.

Còn bác sĩ Trần Thanh Trí (Trưởng khoa gan mật tụy và ghép gan Bệnh viện Nhi đồng 2) chia sẻ rằng ê kíp đã rất nhiều lần đắn đo trước khi quyết định lấy một phần gan của người cha để ghép cho bé Hồng Diệp. Người cha ấy là trụ cột của gia đình, ngày ngày làm nông nuôi hai cô con gái, trong đó bé út là Hồng Diệp.

Các bác sĩ đã từng hy vọng, chờ đợi từ nguồn tạng hiến của người cho chết não. Nhưng thời gian cứ lặng lẽ trôi qua, còn sức khỏe của bé Hồng Diệp thì yếu dần từng ngày, không cho phép bé chờ thêm nữa. Bé Diệp mắc teo đường mật bẩm sinh; khi nhập viện, bé đã xơ gan giai đoạn cuối, bụng báng lớn, vàng da nặng.

Cuối cùng, giữa ranh giới của hy vọng và sự sống, các bác sĩ buộc phải đưa ra quyết định ghép một phần lá gan của người cha cho con. Sau ca ghép đầy yêu thương ấy, sức khỏe bé Hồng Diệp đã dần ổn định. 

Bé vừa được xuất viện, theo ông bà ngoại trở về nhà. Ở nơi ấy có người cha vừa trao cho bé một phần sự sống và còn có người chị nhỏ đang từng ngày mong ngóng em trở về để căn nhà thêm ấp áp.

Tính đến ngày 10-6-2026, Bệnh viện Nhi đồng 2 đã thực hiện 68 ca ghép gan, trong đó có đến 66 trẻ được ghép gan từ người hiến sống trong gia đình và chỉ có 2 ca được ghép nguồn tạng hiến từ người cho chết não.

Ca ghép đầu tiên từ người hiến chết não là bé gái tên Tuệ Nhi (gần 3 tuổi, quê ở Đắk Nông). Bé Nhi mắc bệnh gan mật di truyền hiếm gặp, diễn tiến thành xơ gan từ rất sớm. "Nhà bé nghèo lắm. Lần đó gia đình chạy xe máy hơn 300km đưa bé xuống bệnh viện để ghép khẩn", bác sĩ Yến Nhi kể.

Lá gan được điều phối từ Bệnh viện Quân y 175. Ngày 7-4-2025, ca ghép được thực hiện.

Do đặc thù bệnh lý chuyển hóa, sau ghép bé gặp biến chứng gan nhiễm mỡ và phải phẫu thuật chuyển dòng mật. Ê kíp phải hội chẩn nhiều chuyên khoa để giữ lá gan hoạt động ổn định. Hiện tại bé khỏe, sinh hoạt bình thường, chức năng gan cải thiện tốt. 

Với ê kíp ghép gan, đây không chỉ là ca ghép đầu tiên từ nguồn tạng chết não. Đó còn là dấu mốc cho thấy trẻ em Việt Nam hoàn toàn có thể được tiếp cận nguồn tạng cộng đồng nếu mạng lưới hiến tạng vận hành hiệu quả hơn.

Một lá gan có thể cứu hai mạng người

"Mỗi ca ghép gan đều có thể xem là một kỳ tích của y học, bởi mỗi ca bệnh có diễn tiến khác nhau và mang những thách thức riêng", bác sĩ Yến Nhi cho hay. Hiện nay trung bình mỗi tháng Bệnh viện Nhi đồng 2 ghép gan từ 2 - 3 ca. 

Điều khiến các bác sĩ trăn trở nhất là nguồn tạng cho trẻ em vẫn quá khan hiếm. Hiện danh sách chờ ghép gan nhi tại Bệnh Nhi đồng 2 có hơn 100 bệnh nhi nhưng phần lớn vẫn phải chờ nguồn gan từ cha mẹ hoặc người thân cùng huyết thống.

"Trẻ em thì bắt buộc phải ghép. Nhưng người cho lại có rất nhiều vấn đề", bác sĩ Yến Nhi phân tích. Khó khăn lớn nhất là gan nhiễm mỡ và lao tiềm ẩn. Nhiều phụ huynh dù quyết tâm hiến gan nhưng không đạt tiêu chuẩn vì gan nhiễm mỡ nặng. "Muốn đủ điều kiện phải giảm cân, điều trị nhiều tháng, trong khi họ vẫn phải lao động kiếm sống", bác sĩ Yến Nhi thông tin.

Ngoài ra, Việt Nam vẫn là vùng lưu hành lao. Người hiến gan có thể phải điều trị dự phòng lao ít nhất ba tháng trước khi ghép để tránh nguy cơ lây sang trẻ nhận tạng vốn phải dùng thuốc ức chế miễn dịch. Đó là lý do rất nhiều ca dù đã chuẩn bị kỹ nhưng cuối cùng vẫn không thể tiến hành.

Bác sĩ Thanh Trí cho biết dù hoạt động hiến tạng từ người chết não vẫn được thực hiện nhưng số lượng còn hạn chế. Đáng chú ý, trong gần một năm qua, Bệnh viện Nhi đồng 2 chưa tiếp nhận được nguồn gan hay thận hiến nào từ người cho chết não.

Theo các bác sĩ, trẻ em cần được ưu tiên hơn trong điều phối gan từ người hiến chết não. Lý do đầu tiên là hiệu quả lâu dài của ghép gan nhi rất cao. Một trẻ sau ghép có thể sống khỏe hàng chục năm. 

Lý do thứ hai là kỹ thuật chia gan hiện nay cho phép một lá gan người lớn cứu cùng lúc cả trẻ em lẫn người trưởng thành. Trong cả hai ca ghép từ nguồn chết não vừa qua tại Bệnh viện Nhi đồng 2, lá gan đều được chia để cứu thêm một bệnh nhân người lớn khác.

Ước mong lớn nhất của các bác sĩ là cộng đồng sẽ cởi mở hơn với việc hiến tạng để có thêm nhiều nguồn tạng cứu sống và thực hiện các ca ghép gan cho trẻ em.