Điều gì đã khiến Washington thay đổi tính toán, và ai thực sự đang chiếm ưu thế trong cuộc xung đột này?

Tại cuộc họp báo ngày 31-3 ở Washington, ông Trump chính thức xác nhận ý định chấm dứt các hành động thù địch và rút quân khỏi khu vực trong vòng hai đến ba tuần tới, với lý do chính quyền Mỹ "không còn thấy bất kỳ lý do chiến lược nào để tiếp tục cuộc đối đầu vũ trang".

Vì sao ông Trump "xuống thang"?

Theo báo Wall Street Journal (WSJ), Mỹ không có kế hoạch chấm dứt hoàn toàn các hành động thù địch: ông Trump dự định tăng cường các cuộc tấn công nhằm vào hạm đội Iran, làm suy yếu tiềm lực tên lửa của nước này, sau đó chuyển sang gây áp lực ngoại giao để khôi phục hoạt động vận chuyển hàng hải ở eo biển Hormuz. 

Nếu điều này thất bại, Mỹ có thể thúc đẩy các đồng minh - EU và các nước vùng Vịnh - đóng vai trò chủ đạo trong việc mở cửa eo biển. 

Đáng chú ý, các mục tiêu phi quân sự hóa và phi hạt nhân hóa Iran vẫn chưa rõ liệu có bị từ bỏ hay không. Diễn biến cho thấy ông Trump liên tục lùi bước trong những ngày gần đây. 

Ngày 26-3, ông tuyên bố hoãn các cuộc tấn công vào lĩnh vực năng lượng của Iran 10 ngày, đến ngày 6-4. 

Ngày 30-3, ông nói đã có tiến triển trong đàm phán với Iran, đồng thời đe dọa giáng đòn chí mạng nếu đàm phán thất bại. Chỉ một ngày sau, ông lại tuyên bố "không còn thấy lý do chiến lược nào" để tiếp tục.

Theo báo WSJ, ông Trump sẵn sàng kết thúc chiến dịch ngay cả khi các mục tiêu đề ra chưa đạt được vì Nhà Trắng lo ngại một cuộc chiến kéo dài với tổn thất nặng nề. 

Các quan chức Mỹ giấu tên tiết lộ rằng ông Trump đã tin chắc một cuộc tấn công trên bộ vào Iran sẽ không mang lại kết quả nhanh và sẽ quá tốn kém. 

Ban đầu quân đội dự kiến chiến dịch kéo dài từ bốn đến sáu tuần, nhưng phân tích chi tiết cho thấy khung thời gian là không thể dự đoán và tổn thất có thể cao hơn đáng kể so với dự kiến.

Nhiều gập ghềnh khó vượt qua

Nhà Hoa Kỳ học người Nga Pavel Dubravsky nhận định trên lenta.ru rằng vấn đề cốt lõi của chiến dịch là thiếu các mục tiêu và tiêu chí chiến thắng được xác định rõ ràng. 

"Cứ cho là Mỹ chiếm được một hòn đảo của Iran, đổ bộ một đơn vị lên đó - và sau đó thì sao? Họ sẽ phải giữ nó vĩnh viễn, đảm bảo an ninh cho nó. Điều này có nghĩa là Mỹ sẽ bị mắc kẹt trong cuộc xung đột này trong một thời gian dài", ông Dubravsky phân tích. 

Giá cả tăng mạnh, tỉ lệ ủng hộ Đảng Cộng hòa suy giảm, và ngay trong nội bộ đảng, ông Trump cũng không thể giải thích thuyết phục tại sao cuộc chiến này là cần thiết.

Áp lực còn đến từ giới hạn pháp lý. Theo luật pháp Mỹ, Tổng thống có thể sử dụng vũ lực mà không cần sự cho phép của Quốc hội trong 60 ngày với điều kiện thông báo cho các nhà lập pháp trong vòng 48 giờ kể từ khi bắt đầu chiến dịch. Chính quyền Trump đã thông báo vào ngày 2-3, và các cuộc tấn công Iran bắt đầu vào ngày 28-2. 

Sau 60 ngày, Tổng thống phải rút quân hoặc có sự cho phép của Quốc hội - điều khó xảy ra khi không chỉ toàn bộ Đảng Dân chủ mà cả một số đảng viên Cộng hòa cũng phản đối cuộc chiến. 

Về nguồn lực quân sự, theo Tsargrad, Mỹ hầu như sẽ không còn tên lửa hành trình nào trong khoảng 3,5 tháng tới: trong số 3.992 quả Tomahawk hiện có, đã có 850 quả được sử dụng chỉ riêng trong tháng 3.

Iran sẵn sàng chấm dứt xung đột, nếu...

Về mặt chính thức, Iran không cho thấy ý định thỏa hiệp. Tehran nhiều lần phủ nhận mọi liên lạc với Washington, khi Bộ Ngoại giao Iran tuyên bố nước này không tiến hành bất kỳ cuộc đàm phán nào với Mỹ trong suốt 31 ngày chiến tranh. 

Vào đêm 31-3, Phó tổng thống Iran Mohammad Reza Aref khẳng định giới lãnh đạo quân sự nước này đã nắm được các kế hoạch có thể có của Mỹ về một cuộc xâm lược trên bộ, và phản ứng sẽ "hoàn toàn là quân sự".

"Ông Trump có thể quyết định điều quân đến đảo Kharg. Trong trường hợp đó, quyết định về việc rút quân sẽ do phía Iran đưa ra, chứ không phải do ông ta", ông Aref tuyên bố. 

Tehran cũng đe dọa đóng cửa eo biển Hormuz trong thời gian dài nếu Mỹ và các đồng minh tiếp tục tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng hoặc tiến hành chiến dịch trên bộ.

Song song đó, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian ngày 31-3 nhấn mạnh rằng chấm dứt hành động gây hấn là "con đường phía trước", và Iran sẵn sàng kết thúc xung đột nếu được đảm bảo an ninh. Tuyên bố này ngay lập tức tác động đến thị trường: giá dầu thô Brent giảm từ 115 USD xuống còn 104 USD/thùng.