Gần hai thập kỷ qua, Cristiano Ronaldo đã sống cùng một gánh nặng mà rất ít vận động viên trong bất kỳ môn thể thao nào phải chịu đựng. Anh đã trải qua phần lớn sự nghiệp của mình không phải để so sánh với những người cùng thời, mà là để so với chính bản thân trong quá khứ — với cầu thủ chạy cánh bùng nổ tại Manchester United, với vận động viên từng bật cao hơn hậu vệ và vượt qua các hậu vệ biên bằng tốc độ, với cỗ máy ghi 50 bàn mỗi mùa như thói quen.
Tiêu chuẩn ấy chưa bao giờ thay đổi, chỉ có con người thay đổi. Có lẽ vì vậy mà trận hòa 1-1 của đội tuyển Bồ Đào Nha trước Cộng hòa Dân chủ Congo tại Houston nhanh chóng trở thành câu chuyện về Ronaldo hơn là kết quả trận đấu. Chỉ trích xuất hiện từ khắp nơi. Thierry Henry cáo buộc anh quá chú trọng tới bàn thắng của riêng mình trong khi Bruno Fernandes ở vị trí thuận lợi hơn. Paul Scholes gọi anh là “vấn đề”. Chris Sutton thì cho rằng huấn luyện viên Roberto Martinez quá sợ hãi để thay anh ra.
Sự so sánh với Lionel Messi càng khiến những lời bàn tán thêm ồn ào. Một ngày trước đó, Messi lập hat-trick vào lưới Algeria. Kylian Mbappe ghi cú đúp. Harry Kane cũng có hai bàn cho đội tuyển Anh. Erling Haaland nổ súng. Và rồi là Ronaldo — ba cú sút, không trúng đích, không bàn thắng.
Phong độ của Ronaldo đã làm dấy lên cuộc tranh luận rằng liệu ở tuổi 41, anh có trở thành gánh nặng so với những ngôi sao trẻ đang tỏa sáng tại FIFA World Cup hay không.
Tuy nhiên, các con số lại kể một câu chuyện phức tạp hơn. Dĩ nhiên, không cần thống kê cũng thấy Ronaldo có một đêm thi đấu kém hiệu quả trước khung thành, nhưng bóng đá không bao giờ là trò chơi của những trung phong hoạt động độc lập. Mọi thứ xảy ra xung quanh họ cũng quan trọng không kém. Dữ liệu chuyên sâu cho thấy vấn đề lớn nhất của Bồ Đào Nha có thể không nằm ở Ronaldo.
Theo báo cáo theo dõi trận đấu của FIFA, Ronaldo thực hiện 47 pha di chuyển không bóng — chỉ kém Mbappe (50) và nhiều hơn tổng số của Kane và Haaland cộng lại. Tuy nhiên, anh chỉ nhận được đường chuyền 10 lần, nghĩa là chỉ 21,3% số lần chạy được đền đáp bằng bóng.
Trong khi đó, Messi có 32 pha di chuyển và nhận bóng 16 lần, đạt tỷ lệ 50%. Kane nhận được 4 đường chuyền từ 15 pha chạy, còn Haaland được chuyền 2 lần từ 8 lần di chuyển. Những con số này đặt ra một câu hỏi khó chịu cho Bồ Đào Nha: liệu Ronaldo có bị đồng đội phớt lờ quá nhiều?
Thống kê chuyền bóng cũng kể một câu chuyện khác, và có lẽ giải thích vì sao việc so sánh Ronaldo với Messi ngày càng trở nên khập khiễng. Messi thực hiện 40 đường chuyền trong trận mở màn của Argentina, gấp đôi Ronaldo, và hoàn thành 30 trong số đó. Tuy nhiên, sự khác biệt này phản ánh vai trò hơn là tầm ảnh hưởng. Messi chơi lùi sâu, thường xuyên di chuyển vào giữa sân và đóng vai trò nhạc trưởng của Argentina. Trong khi đó, Ronaldo chỉ thực hiện 20 đường chuyền — bằng với Harry Kane và nhiều hơn Haaland (8 đường chuyền).
Đáng chú ý hơn, anh hoàn thành 19 trong số 20 đường chuyền, đạt tỷ lệ chính xác 95% — cao nhất trong năm cầu thủ được so sánh.
Ở tuổi 41, Ronaldo ngày càng giống mẫu trung phong trong vòng cấm, người có giá trị nằm ở khả năng di chuyển và chọn vị trí hơn là điều phối bóng. Số liệu của Haaland cho thấy sự tương đồng: tiền đạo người Na Uy chỉ thực hiện 8 đường chuyền vì lối chơi của Manchester City từ lâu đã được xây dựng dựa trên việc phục vụ anh thay vì yêu cầu anh tham gia nhiều vào lối chơi. Khối lượng chuyền bóng của Ronaldo phản ánh điều tương tự. Anh không còn là người chạm bóng 50 lần mỗi trận để điều tiết nhịp độ.
Thách thức của Bồ Đào Nha là đội bóng dường như vẫn chưa thích nghi hoàn toàn với sự thay đổi này. Trong khi đội trưởng của họ đã trở thành một chuyên gia dứt điểm, các đồng đội vẫn đang giằng co giữa việc dùng anh làm trung tâm tấn công hay yêu cầu anh làm những điều anh không còn cần phải làm.
Tuy nhiên, những lời chỉ trích về khả năng dứt điểm của Ronaldo không phải là không có lý. Ba cú sút của anh không khiến thủ môn đối phương phải làm việc. Messi có 6 cú sút, 4 lần trúng đích và lập hat-trick. Mbappe dứt điểm 4 lần, trúng đích cả 4 và ghi 2 bàn, trong khi Kane và Haaland cũng tận dụng tốt cơ hội của mình.
Dữ liệu thể lực cũng mang đến góc nhìn thú vị khác. Ronaldo chạy tổng cộng 8.389 mét trong trận — nhiều hơn Messi (6.808 mét) — bác bỏ nhận định rằng anh không còn chịu khó di chuyển. Tuy nhiên, số liệu cũng cho thấy ảnh hưởng của tuổi tác. Anh chỉ đạt 73 mét ở tốc độ cao trên 25 km/h. Haaland đạt 438 mét, Mbappe 225 mét và Kane 117 mét. Ronaldo vẫn có thể đạt tốc độ tối đa 30,7 km/h, nhưng những pha bứt tốc liên tục từng làm nên thương hiệu của anh nay đã hiếm dần.
Điều thay đổi không phải là sự nỗ lực của anh, mà là tần suất anh có thể tạo ra những pha bứt phá mạnh mẽ từng khiến hậu vệ khiếp sợ. Haaland chạy quãng đường ở tốc độ cao gấp sáu lần Ronaldo. Mbappe thì ở một đẳng cấp khác hẳn.
Bồ Đào Nha cũng tạo ra rất ít cơ hội suốt trận. Thống kê bàn thắng kỳ vọng (xG) chỉ đạt 0,57 — thấp nhất trong năm đội có các siêu sao dẫn dắt. Argentina ghi ba bàn. Pháp ghi ba. Anh ghi bốn. Na Uy ghi bốn. Bồ Đào Nha chỉ có một bàn trong những phút đầu rồi chật vật lấy lại thế trận. Chính Roberto Martinez cũng thừa nhận điều đó sau trận.
“Chúng tôi không thể tiếp cận khu vực một phần ba cuối sân ở mức độ cần thiết để tạo cơ hội cho tiền đạo và tận dụng các pha di chuyển của anh ấy,” ông nói.
Khả năng dứt điểm của Ronaldo đáng để xem xét, nhưng ý kiến cho rằng anh không chịu làm việc là không đúng. Anh vẫn chạy, chỉ có điều Bồ Đào Nha lại chọn cách nhìn sang hướng khác.
Và như World Cup từng chứng minh, một trận mở màn yên ắng hiếm khi kể hết câu chuyện. Lionel Messi cũng không ghi bàn trong trận đầu tiên của Argentina tại Qatar bốn năm trước, trước khi nâng cúp vô địch vài tuần sau đó.
