เจ้าฟ้าสิริวัณณวรีฯ ทรงฟื้นชีวิตผ้าไทย สืบศิลป์แผ่นดิน ยกระดับชีวิตพสกนิกรสู่ความยั่งยืน

สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าสิริวัณณวรี นารีรัตนราชกัญญา ทรงตระหนักถึงคุณค่าอันลึกซึ้งของผ้าไทย ทรงอุทิศพระวรกาย พระสติปัญญา และพระทัย ในการฟื้นฟู พัฒนา และยกระดับผ้าไทยให้สอดรับกับโลกยุคใหม่ โดยมิได้ละทิ้งรากฐานดั้งเดิมแห่งภูมิปัญญาชาวบ้าน พระองค์ทรงเป็นแบบอย่างแห่งการสืบสานศิลปวัฒนธรรมไทยด้วยแนวพระดำริที่ร่วมสมัย เปี่ยมด้วยพระวิสัยทัศน์ และเปี่ยมด้วยพระเมตตาต่อพสกนิกรทุกหมู่เหล่า

• สนองพระราชปณิธาน แห่งพระบรมราชจักรีวงศ์

พระกรณียกิจด้านผ้าไทยของพระองค์ เป็นการสนองพระราชปณิธานต่อพระราชดำริของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวที่ทรงมุ่งมั่นสืบสาน รักษา และต่อยอดมรดกทางวัฒนธรรมของชาติ ให้เกิดประโยชน์อย่างแท้จริงแก่ประชาชน โดยเฉพาะการสร้างความเข้มแข็งจากฐานรากของสังคม ผ่านอาชีพ ภูมิปัญญา และการพึ่งพาตนเองอย่างยั่งยืน

ขณะเดียวกัน พระกรณียกิจดังกล่าวยังสะท้อนพระปณิธานที่สืบทอดมาจาก “สมเด็จย่า” สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง “แม่แห่งแผ่นดิน” พระผู้ทรงเป็นองค์อุปถัมภ์สำคัญในการอนุรักษ์ผ้าไทยและศิลปหัตถกรรมพื้นบ้านมาอย่างยาวนาน พระองค์ทรงนำแนวพระราชดำริแห่งความเมตตา ความเข้าใจ และการให้โอกาส มาประยุกต์ใช้ในการพัฒนาผ้าไทยให้ตอบโจทย์เศรษฐกิจและสังคม

• ฟื้นฟูผ้าไทย ด้วยองค์ความรู้ และการออกแบบ

สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าสิริวัณณวรี นารีรัตนราชกัญญา เสด็จลงพื้นที่ไปทรงเยี่ยมเยียนกลุ่มช่างทอผ้าและชุมชนหัตถกรรมทั่วทุกภูมิภาคของประเทศ ทรงรับฟังปัญหา ความต้องการ และศักยภาพของช่างฝีมือด้วยพระองค์เอง พร้อมทั้งทรงพระกรุณาให้คำแนะนำด้านการพัฒนาลวดลาย การเลือกใช้สี เส้นใย และการออกแบบ เพื่อให้ผ้าไทยสามารถก้าวสู่ตลาดสากลได้ โดยยังคงเอกลักษณ์ดั้งเดิมไว้อย่างครบถ้วน

พระองค์ทรงเชื่อมโยงโลกแฟชั่นระดับสากลเข้ากับภูมิปัญญาชาวบ้านอย่างกลมกลืน ทรงใช้ความรู้ด้านศิลปะ การออกแบบ และแฟชั่น มาต่อยอดผ้าไทยให้มีความร่วมสมัย สวมใส่ได้จริง และสอดคล้องกับรสนิยมของคนรุ่นใหม่ ส่งผลให้ผ้าไทยมิได้ถูกจำกัดอยู่เพียงในพิธีการ หากกลับมาเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวัน และสร้างคุณค่าทางเศรษฐกิจให้แก่ชุมชนอย่างเป็นรูปธรรม

• ลายผ้าพระราชทาน

หนึ่งในพระกรณียกิจที่สำคัญยิ่งด้านการฟื้นฟูผ้าไทย คือการพระราชทาน “ลายผ้าพระราชทาน” เพื่อเป็นต้นแบบให้ช่างทอผ้าและกลุ่มหัตถศิลป์ทั่วประเทศนำไปประยุกต์ใช้ในการทอผ้า เป็นการเปิดโอกาสให้ประชาชนสามารถนำองค์ความรู้และพระดำริไปต่อยอดเป็นอาชีพ สร้างรายได้ และยกระดับคุณค่าผ้าไทยในเชิงเศรษฐกิจอย่างแท้จริง

ลายผ้าพระราชทานแต่ละลวดลาย ล้วนทรงออกแบบและพัฒนาขึ้นด้วยความประณีต ทั้งในเชิงโครงสร้างลวดลาย ความหมายเชิงสัญลักษณ์ และการเลือกใช้สีที่สะท้อนอัตลักษณ์ไทยร่วมสมัย โดยทรงคำนึงถึงความเหมาะสมในการนำไปใช้จริงของช่างทอในแต่ละภูมิภาค เพื่อให้สามารถปรับใช้กับเทคนิคการทอที่แตกต่างกันได้ โดยไม่เพิ่มภาระหรือความซับซ้อนเกินความจำเป็น อาทิ ผ้ามัดหมี่ลายขอเจ้าฟ้าสิริวัณณวรีฯ, ผ้าลายสิริราชพัสตราภรณ์, ผ้าลายดอกรักราชกัญญา, ผ้าลายสิริวชิราภรณ์ เป็นต้น

การพระราชทานลายผ้าดังกล่าว มิได้มีข้อจำกัดด้านลิขสิทธิ์หรือการนำไปใช้เชิงพาณิชย์ หากทรงเปิดโอกาสให้ประชาชนสามารถนำไปผลิต จำหน่าย และสร้างมูลค่าเพิ่มได้อย่างเสรี อันสะท้อนถึงพระทัยที่ทรงมุ่งหวังให้ผ้าไทยเป็นเครื่องมือในการยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชนอย่างแท้จริง

• เพื่อประโยชน์สุขของพสกนิกร

หัวใจสำคัญของพระกรณียกิจด้านผ้าไทย มิใช่เพียงความงดงามทางศิลปะ หากคือการยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชน พระองค์ทรงมุ่งหวังให้ช่างทอผ้าและชุมชนท้องถิ่นมีรายได้ที่มั่นคง มีศักดิ์ศรีในอาชีพ และสามารถถ่ายทอดองค์ความรู้จากรุ่นสู่รุ่นได้ การฟื้นฟูผ้าไทยจึงเป็นการสร้างความเข้มแข็งทั้งทางเศรษฐกิจ สังคม และจิตใจให้แก่ประชาชนอย่างยั่งยืน

พระราชกรณียกิจดังกล่าวยังช่วยปลุกจิตสำนึกให้คนไทยเห็นคุณค่าในมรดกของตนเอง เกิดความภาคภูมิใจในอัตลักษณ์ชาติ และร่วมกันเป็นพลังในการอนุรักษ์และพัฒนาผ้าไทยให้คงอยู่คู่แผ่นดินไทยอย่างยั่งยืน

• การยอมรับ ในระดับนานาชาติ

ด้วยพระปรีชาสามารถและพระวิริยะอุตสาหะในการอนุรักษ์และพัฒนามรดกทางวัฒนธรรมอย่างเป็นรูปธรรม พระองค์ทรงได้รับการยกย่องจากนานาประเทศ โดยได้รับรางวัลและการยอมรับจากองค์การระหว่างประเทศ โดย ยูเนสโก (UNESCO) ได้ประกาศเชิดชูพระเกียรติและถวายเหรียญสดุดีแด่ สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าสิริวัณณวรี นารีรัตนราชกัญญา ในเดือนกรกฎาคม 2568 เพื่อยกย่องพระกรณียกิจด้านการสงวนรักษา มรดกทางวัฒนธรรม การส่งเสริม งานวิจิตรศิลป์ และการขับเคลื่อน อุตสาหกรรมสร้างสรรค์ของไทย โดยเฉพาะการนำผ้าไทยและหัตถกรรมไทยสู่ระดับสากล อีกทั้งยังทรงได้รับการถวายรางวัลอันทรงเกียรติจาก องค์การทรัพย์สินทางปัญญาโลก (WIPO) คือ “WIPO Award for Creative Excellence 2025” ในเดือนสิงหาคม 2025 ซึ่งยกย่องในพระปรีชาสามารถด้านทรัพย์สินทางปัญญา โดยเฉพาะการออกแบบแฟชั่น, ลิขสิทธิ์, เครื่องหมายการค้า และการส่งเสริมช่างฝีมือไทยเพื่อเศรษฐกิจและความยั่งยืน

รางวัลและการยอมรับเหล่านี้ นอกจากเป็นพระเกียรติยศส่วนพระองค์ ยังเป็นเครื่องยืนยันถึงคุณค่าและศักยภาพของผ้าไทย และเป็นความภาคภูมิใจร่วมกันของพสกนิกรชาวไทยทั้งชาติ

พระกรณียกิจด้านการฟื้นฟูและสืบสานผ้าไทยของสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าสิริวัณณวรี นารีรัตนราชกัญญา เป็นแบบอย่างอันงดงามของการนำศิลปวัฒนธรรมมาพัฒนาเพื่อประโยชน์สุขของประชาชนอย่างแท้จริง ผ้าไทยจึงมิได้เป็นเพียงอดีตที่ควรค่าแก่การจดจำ หากคือปัจจุบันและอนาคตที่ยังมีชีวิต เติบโต และเปล่งประกายบนเวทีโลก ภายใต้ร่มพระบารมีแห่งพระราชธิดาในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ผู้ทรงอุทิศพระองค์ เพื่อประชาชน เพื่อแผ่นดิน และเพื่อความยั่งยืนของวัฒนธรรมไทย

ขอบคุณพระรูปจาก HRH Princess Sirivannavari Nariratana Rajakanya