Khi dân số thế giới ngày càng già hóa, các bệnh liên quan đến tuổi tác trở thành mối quan tâm lớn của y tế toàn cầu. Trong đó, sa sút trí tuệ là nhóm bệnh ảnh hưởng đến trí nhớ, tư duy và khả năng sinh hoạt hằng ngày. Phổ biến nhất là bệnh Alzheimer, chiếm khoảng 60 - 70% các trường hợp sa sút trí tuệ.

Do đó, Alzheimer trở thành chủ đề được bàn luận rất nhiều trên mạng xã hội, bao gồm cả những thông tin giả, quan niệm sai lầm và thiếu căn cứ khoa học, theo trang Science Feedback ngày 20-1.

Sai lầm 1: Giảm cholesterol gây Alzheimer

Nhiều người cho rằng giảm cholesterol trong chế độ ăn hoặc dùng thuốc statin, có tác dụng giảm sản xuất cholesterol trong cơ thể, có thể gây bệnh Alzheimer.

Lập luận này dựa trên sự hiểu sai về vai trò của cholesterol trong não. Cholesterol là thành phần cấu tạo nên hormone, vitamin D, màng tế bào, là thành phần chính của lớp bao myelin - bao phủ các tế bào thần kinh và giúp tín hiệu giữa các tế bào này tốt hơn.

Giới khoa học ước tính khoảng 70 - 80% lượng cholesterol trong não bộ nằm trong lớp vỏ myelin. Điều này khiến nhiều người tin rằng tiêu thụ nhiều cholesterol sẽ cải thiện chức năng não.

Tuy nhiên, cholesterol không thể vượt qua hàng rào máu não. Cholesterol từ chế độ ăn uống không ảnh hưởng trực tiếp đến mức cholesterol trong não và não có khả năng tự tổng hợp cholesterol riêng.

Do đó, ăn chế độ nhiều cholesterol không giúp tăng mức cholesterol trong não, song có thể làm tăng nguy cơ xơ vữa động mạch, cao huyết áp - những yếu tố làm tăng nguy cơ Alzheimer.

Nhiều nghiên cứu quy mô lớn cũng không tìm thấy bằng chứng cho thấy statin gây suy giảm nhận thức.

Sai lầm 2: Alzheimer là tiểu đường type 3

Một số người nghĩ Alzheimer là tiểu đường type 3 vì cả hai bệnh đều có hiện tượng kháng insulin. Tuy nhiên, kháng insulin không chỉ có ở tiểu đường mà còn xuất hiện trong nhiều bệnh khác như Alzheimer, gan nhiễm mỡ...

Alzheimer là bệnh thoái hóa thần kinh, trong đó tế bào thần kinh chết dần, não teo lại, liên quan đến sự tích tụ protein tau và beta-amyloid. Trong khi đó, tiểu đường type 2 là rối loạn chuyển hóa, gây tăng đường huyết.

Dù người bị tiểu đường có nguy cơ cao mắc Alzheimer hơn, điều này không có nghĩa hai bệnh là một.

Sai lầm 3: Alzheimer do căng thẳng

Thông tin lan truyền cũng cho thấy có nhiều người tưởng rằng bệnh Alzheimer là do não bộ bị căng thẳng, đồng thời khuyến nghị không nên dùng thuốc vì "hóa chất làm não bị căng thẳng".

Đây là tuyên bố không có cơ sở khoa học và có thể gây nguy hiểm vì khiến người bệnh ngưng dùng thuốc.

Theo Hiệp hội Alzheimer (Anh), căng thẳng (stress) có thể liên quan đến nguy cơ sa sút trí tuệ, do ảnh hưởng của hormone cortisol (được giải phóng khi bị căng thẳng), viêm mạn tính và giấc ngủ kém, nhưng không nhất thiết là nguyên nhân gây Alzheimer.

Alzheimer là do nhiều yếu tố kết hợp như tuổi tác, di truyền, chấn thương não, bệnh tim mạch và lối sống.

Lối sống đóng vai trò quan trọng trong phòng ngừa bệnh. Các nghiên cứu cho thấy khoảng 45% trường hợp sa sút trí tuệ có thể phòng ngừa hoặc trì hoãn nếu thường xuyên vận động, bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia, cải thiện môi trường sống...

Sai lầm 4: Tin tưởng thực phẩm chức năng được quảng bá thái quá

Mạng xã hội cùng tràn lan các kênh tiếp thị các loại thực phẩm chức năng được cho là có khả năng ngăn ngừa hay điều trị bệnh Alzheimer.

Chẳng hạn, dầu dừa được quảng bá là có thể tạo ketone, nguồn năng lượng thay thế khi não hấp thụ glucose kém do tình trạng kháng insulin.

Tuy nhiên, các nghiên cứu về dầu dừa còn rất ít, quy mô nhỏ và cho kết quả không thống nhất. Hơn nữa, dầu dừa chứa nhiều chất béo bão hòa, làm tăng nguy cơ tim mạch - yếu tố làm tăng nguy cơ Alzheimer.

Nấm bờm sư tử (lion’s mane) cũng được quảng bá rộng rãi. Một vài nghiên cứu nhỏ cho thấy loại nấm này có thể cải thiện trí nhớ ở người mắc Alzheimer nhẹ, nhưng số người tham gia rất ít, chưa đủ để khẳng định hiệu quả.

Các nghiên cứu trên động vật cho kết quả hứa hẹn song chưa rõ có áp dụng được cho người hay không, đồng thời còn nhiều rào cản về hấp thu, độ ổn định và tác dụng phụ.

Nhìn chung, hiện chưa có bằng chứng chắc chắn cho thấy dầu dừa hay nấm bờm sư tử có thể điều trị hoặc phòng Alzheimer.