मुंबई : आपल्या देशामध्ये मंदिरांच्या परिसरात खानपानाबाबत एकसारखे नियम आढळत नाहीत. उत्तर भारतातील बहुतांश भागात मंदिरांच्या आसपास शाकाहारी अन्नालाच प्राधान्य दिले जाते, तर दक्षिण भारतातील अनेक मंदिरनगरांमध्ये मंदिराच्या आजूबाजूच्या परिसरात नॉन-व्हेज (Non-Vegetarian Food) सहज उपलब्ध असते. त्यामुळे दक्षिण भारतीय मंदिरांच्या आजूबाजूच्या परिसरात नॉन-व्हेजवर बंदी का नाही? हा प्रश्न अनेकांना पडतो.

दक्षिण भारतात धार्मिक भावना अतिशय दृढ असली तरी मंदिरातील धार्मिक पवित्रता (Temple Purity) आणि वैयक्तिक खानपानाच्या सवयी यांना वेगळ्या नजरेतून पाहिले जाते. मंदिराच्या गाभाऱ्यात आणि मंदिराच्या परिसरात शाकाहारी नियम कडक पाळले जातात. मात्र मंदिराबाहेरील बाजारपेठा आणि हॉटेलांवर सर्वसाधारणपणे निर्बंध नसतात.

मंदिर परिसरातील धार्मिक पवित्रता (Temple Purity vs Food Freedom)

दक्षिण भारतीय परंपरेनुसार मंदिराच्या आतील भागात केवळ शाकाहारी प्रसाद आणि शाकाहारी अन्नच मान्य असते. परंतु मंदिराच्या बाहेर लोकांच्या वैयक्तिक आहारावर बंधने घालणे योग्य मानले जात नाही. त्यामुळे अनेक मंदिरांच्या बाहेर शाकाहारी आणि मांसाहारी दोन्ही प्रकारचे भोजन उपलब्ध असते. 

याउलट उत्तर भारतामध्ये मात्र वेगळी परिस्थिती आहे. प्रसिद्ध मंदिरांच्या शहरांमध्ये, त्या मंदिराच्या आजूबाजूच्या परिसरामध्ये मांसाहार उपलब्ध होऊ शकत नाही. त्या ठिकाणी शुद्ध शाकाहारी हॉटेलच पाहायला मिळतात.

सांस्कृतिक परंपरा आणि मांसाहाराची स्वीकृती (Cultural Acceptance of Non-Veg)

केरळ, तामिळनाडू, आंध्र प्रदेश, कर्नाटक आणि तेलंगणासारख्या राज्यांमध्ये ऐतिहासिकदृष्ट्या अनेक समुदाय मांस आणि मासे खातात. किनारपट्टी भागात मासेमारी हा प्रमुख व्यवसाय असल्याने समुद्री अन्न (Seafood) हा स्थानिक संस्कृतीचा भाग आहे. त्यामुळे मांसाहार हा धार्मिक अपवित्रतेपेक्षा सांस्कृतिक ओळखीचा भाग म्हणून स्वीकारला गेला आहे.

मंदिर प्रशासनाची भूमिका (Temple Administration System)

दक्षिण भारतातील अनेक मोठी मंदिरे देवस्थानम बोर्ड किंवा पारंपरिक ट्रस्टकडून चालवली जातात. हे प्रशासन स्थानिक समाजरचनेनुसार निर्णय घेतात. त्यामुळे मंदिराच्या आतील धार्मिक नियम काटेकोर असले तरी बाहेरील व्यावसायिक उपक्रमांवर कठोर बंदी सहसा लादली जात नाही.

मंदिरं आणि आसपासचे नॉन-व्हेज हॉटेल्स (Temple Town Examples)

रामेश्वरम, मदुराईतील मीनाक्षी मंदिर, चिदंबरम नटराज मंदिर, तिरुवन्नामलाई येथील अरुणाचलेश्वर मंदिर आणि आंध्र प्रदेशातील श्रीशैलम या सुप्रसिद्ध मंदिराच्या बाहेरील भागात नॉन-व्हेज अन्न सहज मिळते. मात्र तिरुपती बालाजी मंदिर परिसरात यावर प्रमाणात निर्बंध पाहायला मिळतात. यावरून प्रत्येक ठिकाणी स्थानिक परंपरा आणि प्रशासनानुसार नियम बदलतात हे स्पष्ट होते.

एकंदरीत पाहता, दक्षिण भारतीय मंदिरांच्या परिसरात नॉन-व्हेजवर बंदी नसण्यामागे धार्मिक उदारमतवाद, सांस्कृतिक परंपरा, स्थानिक अर्थव्यवस्था आणि प्रशासनिक धोरणे ही प्रमुख कारणे आहेत.

Disclaimer: वरील केवळ श्रद्धा आणि माहितीवर आधारित आहे. ABPLive.com कोणत्याही श्रद्धा किंवा माहितीचे समर्थन करत नाही.