इस्रायल इराण युद्ध: इराण इस्रायल युद्धाची धग जगभरातल्या अनेक देशांना बसत आहे. या युद्धाचा भारतावरही होत होत असल्याचे दिसत आहे. या युद्धामुळं मध्य पूर्वेतील देशांना होणारी बासमती तांदळाची निर्यात पूर्णपणे थांबली आहे. समुद्र आणि बंदरांमध्ये सुमारे 4 लाख टन तांदूळ अडकला आहे. पुरवठा साखळी विस्कळीत झाल्यामुळे बाजारपेठेत बासमतीच्या किमतीत मोठी घट झाली आहे, ज्यामुळे शेतकरी आणि व्यापाऱ्यांमध्ये चिंता निर्माण झाली आहे.
मध्यपूर्वेतील इस्रायल आणि इराणमधील सध्याच्या युद्धामुळेही अशीच परिस्थिती निर्माण झाली आहे. या भू-राजकीय संघर्षाचा थेट परिणाम भारतीय बाजारपेठांवर जाणवत आहे. जगभरातील लोकांना आकर्षित करणारा सुगंधी बासमती तांदूळ आता दिल्लीच्या नया बाजारातून बाहेर पडू लागला आहे. निर्यात पूर्णपणे थांबली आहे आणि देशाचे व्यापारी, शेतकरी आणि अर्थव्यवस्था थेट त्याचा फटका सहन करत आहेत.
निर्यातदारांच्या मते, परिस्थिती अत्यंत चिंताजनक बनली आहे. राईस अॅग्रो इंडियाचे राहुल स्पष्ट करतात की सध्या सुमारे 4 लाख टन बासमती तांदूळ विविध ठिकाणी अडकला आहे. काही माल समुद्रात अडकला आहे, तर काही बंदरांवर त्यांच्या वळणाची वाट पाहत आहेत आणि ठोस ऑर्डर मिळाल्यानंतरही मोठ्या प्रमाणात तांदूळ गोदामांमध्ये धूळ साचत आहे. दिल्ली ग्रेन मर्चंट्सचे अध्यक्ष नरेश गुप्ता स्पष्ट करतात की ही समस्या केवळ इराणपुरती मर्यादित नाही. इराक, बहरीन, कुवेत आणि कतारसह संपूर्ण मध्य पूर्व बाजारपेठ सध्या बंद आहे. युद्धामुळे पुरवठा साखळी पूर्णपणे विस्कळीत झाली आहे, ज्यामुळे मालाची वाहतूक अशक्य झाली आहे.
फेब्रुवारीमध्ये परिस्थिती पूर्णपणे वेगळी होती. निर्यात मागणी वाढल्यामुळे बासमतीच्या किमती 5 ते 10 टक्के वाढल्या होत्या. पण आता युद्धामुळे किमती घसरत आहेत. राइस अॅग्रो इंडिया प्रायव्हेट लिमिटेडचे अध्यक्ष राधेश्याम गर्ग यांच्या मते, संघर्ष सुरू झाल्यापासून बाजारात सातत्याने घसरण होत आहे. गेल्या चार दिवसांतच बाजारात 10 टक्के घसरण झाली आहे आणि भविष्याबद्दल अनिश्चितता आहे. निर्यात थांबल्याने देशांतर्गत बाजारपेठेवरही थेट परिणाम झाला आहे, ज्यामुळे भारतातील बासमती तांदळाच्या किमती 4 ते 6 टक्के घसरल्या आहेत.
व्यापाऱ्यांना या वर्षी चांगला व्यवसाय होण्याची अपेक्षा होती. बावन फूड प्रोसेसिंग युनिटचे अध्यक्ष दीपक गोयल स्पष्ट करतात की दुबईतील अलिकडच्या अन्न कार्यक्रमातून भारतीय निर्यातदारांना मोठ्या प्रमाणात तांदूळ निर्यात ऑर्डर्स मिळाल्या. परंतु युद्धाने सर्व आशा धुळीस मिळवल्या आहेत. समस्या केवळ ऑर्डर्सची कमतरता नाही. अमेरिकेच्या निर्बंधांचा धोका आणि युद्ध परिस्थितीमुळे इराणी खरेदीदारांकडून पैसे मिळण्याबाबत महत्त्वपूर्ण अनिश्चितता निर्माण झाली आहे. व्यावसायिक जहाजांसाठी विमा संरक्षण मिळवणे देखील कठीण झाले आहे, ज्यामुळे सर्व शिपमेंट्स निलंबित करण्यात आल्या आहेत.
भारतीय बासमतीच्या गुणवत्तेबद्दल, सर्वोत्तम उत्पादन पंजाब आणि हरियाणाच्या शेतात आढळते. आपल्या एकूण तांदळाच्या निर्यातीपैकी सुमारे 70 टक्के या आखाती देशांमध्ये जातात, ज्यामध्ये इराणचा वाटा सर्वात मोठा आहे. भारताच्या एकूण बासमती निर्यातीपैकी 25 टक्के इराण एकटा खरेदी करतो. सांख्यिकीयदृष्ट्या, भारताने 2024-25 मध्ये इराणला अंदाजे 6374 कोटी किमतीचा बासमती तांदूळ विकला. या प्रमुख बाजारपेठेचे अचानक बंद होणे भारतीय कृषी निर्यातीसाठी एक मोठा धोका निर्माण करते.
आणखी वाचा
