रात्रंदिन आम्हा युद्धाचा प्रसंग.. या ओळी आजकालच्या महिला नियमितपणे जगत असतात. लोकलची गर्दी, मेट्रोतली धक्काबुक्की, रस्त्यावर गाडी चालवताना ट्रॅफिकमधून वाट काढण्यासाठी होणारी कसरत, शिवाय घरी कुटुंबातल्या वृद्धांची, लहान मुलांची दुखणी खुपणी, एक ना अनेक व्यवधानातून मार्ग काढत आजची स्त्री नव्या आव्हानांना खंबीरपणे सामोरी जात असते. फेब्रुवारी 2025 मध्ये वेल्स फार्गो इन्व्हेस्टमेंट इन्स्टिट्यूटने केलेल्या अभ्यासात असे दिसून आले की महिलांना (Women) गुंतवणुकीत पुरुषांपेक्षा चांगला परतावा मिळू शकतो. कारण महिला गुंतवणूक करताना अधिक शिस्तबद्ध आणि विचारपूर्वक निर्णय घेतात. वॉरिक बिझनेस स्कूलच्या संशोधनानुसार महिला जोखमीच्या आणि अंदाजावर आधारित शेअर्समध्ये गुंतवणूक (Investment) करण्याची शक्यता कमी असते. तोटा होत असल्यास त्या अशा गुंतवणुकीतून लवकर बाहेर पडतात.
महिलांना जोखीम ओळखण्याची क्षमता चांगली असते, त्यामुळे त्या आपली गुंतवणूक वेगवेगळ्या पर्यायांमध्ये विभागतात. त्या आर्थिक शिक्षण घेण्यास आणि तज्ज्ञांचा सल्ला घेण्यासही तयार असतात. त्यामुळे त्या अचानक निर्णय घेण्याऐवजी नियोजन करून गुंतवणूक करतात. आता गेल्या दहा दिवसांपासून सुरु असलेल्या इराण विरुद्ध इस्रायल आणि अमेरिका या युद्धामुळे जागतिक आर्थिक घडी विस्कटलीय. त्यामुळे भारतीय बाजारात देखील चढ-उतार होत आहेत. दररोजच्या जगण्यात संकटांच्या मालिकांशी सतत सामना करणाऱ्या आजच्या स्त्री, अशा संधींचे सोने करण्याची क्षमता महिलांच्या अंगी आपसूकच वाढलेली असते. या सर्व गुणांमुळे दीर्घकालीन संपत्ती निर्माण करण्यासाठी लागणारे महत्त्वाचे गुण—संयम, शिस्त, सातत्य आणि योग्य जोखीम घेण्याची तयारी—महिलांमध्ये दिसून येतात. घरगुती बजेट हाताळण्याचा अनुभव असल्यामुळेही त्या आर्थिक बाबतीत अधिक सावध असतात. पण तरीही महिला आर्थिक बाबतीत सक्षम असूनही गुंतवणुकीचे निर्णय घेण्यात पुरुषांच्या तुलनेत मागे का आहेत असा प्रश्न उरतोच.
इंटरनॅशनल सेंटर फॉर रिसर्च ऑन विमेनच्या मते, एखादी महिला आर्थिकदृष्ट्या सक्षम तेव्हाच मानली जाते जेव्हा तिला आर्थिक प्रगती करण्याची संधी आणि आर्थिक निर्णय घेण्याचे स्वातंत्र्य दोन्ही असते. महिलांकडे अनेकदा आर्थिक निर्णय घेण्याचे पूर्ण स्वातंत्र्य नसते. त्यामुळे त्या गुंतवणुकीत समान प्रमाणात सहभागी होत नाहीत. CRISIL आणि AMFI च्या अभ्यासानुसार, स्वतःचा व्यवसाय करणाऱ्या 55% महिला स्वतः आर्थिक निर्णय घेतात, तर नोकरी करणाऱ्या महिलांमध्ये हा आकडा 39% आहे. ज्या महिला नियमितपणे आर्थिक निर्णय घेतात त्यांना बचतीची गुंतवणूक करणे अधिक सोपे वाटते.
वयानुसार महिलांचे आर्थिक स्वातंत्र्य वाढते. 45 वर्षांपेक्षा जास्त वयाच्या 65% महिला स्वतः आर्थिक व्यवहार सांभाळतात. तसेच आर्थिकदृष्ट्या सक्षम कुटुंबातील 58% महिलांना आर्थिक निर्णय घेण्याचे अधिक स्वातंत्र्य असते.
अलीकडच्या काळात भारतातील महिलांमध्ये आर्थिक जागरूकता वाढत आहे. त्यामुळे महिलांची गुंतवणूकही वाढत आहे. मार्च 2017 मध्ये गुंतवणूक क्षेत्रातील महिलांचा हिस्सा 15% होता, तो डिसेंबर 2023 मध्ये जवळपास 21% झाला आहे. B-30 शहरांमध्ये ही वाढ अधिक दिसून येते. या शहरांमध्ये महिलांचा गुंतवणुकीतील हिस्सा 17% वरून 28% झाला आहे. तरीही महिलांची गुंतवणूक प्रामुख्याने सुरक्षित पर्यायांमध्ये असते. CRISIL DBS च्या अहवालानुसार भारतातील महिला त्यांच्या पैशांपैकी 51% रक्कम फिक्स्ड डिपॉझिट आणि बचत खात्यांमध्ये ठेवतात. भांडवली बाजारात त्यांची गुंतवणूक सुमारे 15% आहे. जर महिलांना गुंतवणुकीचे पर्याय, जोखीम आणि परतावा यांची चांगली माहिती मिळाली, तर त्या अधिक संतुलित आणि फायदेशीर गुंतवणूक पोर्टफोलिओ तयार करू शकतात.
पुरुष आणि महिलांच्या उत्पन्नात अजूनही फरक आहे. सरासरी महिलांचे उत्पन्न पुरुषांच्या तुलनेत सुमारे 17% कमी असते. त्यामुळे आर्थिक समानता मिळवण्यासाठी महिलांना अधिक बचत करावी लागते. कमी पगार आणि करिअरमधील ब्रेक यामुळे महिलांकडे गुंतवणुकीसाठी कमी पैसा उपलब्ध असतो. त्यामुळे त्या अधिक सुरक्षित गुंतवणूक पर्याय निवडतात.
जोखीम घेण्याची तयारी व्यक्तीच्या आर्थिक उद्दिष्टांवर, अनुभवांवर आणि जबाबदाऱ्यांवर अवलंबून असते. समाजात महिलांना आर्थिक बाबींचा अनुभव अनेकदा उशिरा मिळतो. त्यामुळे त्यांची गुंतवणूक सुरू करण्याची वेळही उशिरा येते. 2024 मध्ये अमेरिकेत झालेल्या एका सर्वेक्षणानुसार 70% पेक्षा जास्त महिलांनी सांगितले की त्यांनी गुंतवणूक लवकर सुरू केली असती तर अधिक चांगले झाले असते. भारतामध्येही महिलांची गुंतवणूक मुख्यतः म्युच्युअल फंड, ठेवी, सोने आणि रिअल इस्टेट यांसारख्या सुरक्षित पर्यायांमध्ये असते.
महिलांची सावध गुंतवणूक पद्धत दीर्घकालीन संपत्ती निर्माण करण्यासाठी फायदेशीर ठरू शकते. चक्रवाढीचा फायदा त्यांनाच जास्त मिळतो जे संयम आणि सातत्य ठेवतात—हे गुण महिलांमध्ये मोठ्या प्रमाणात दिसतात. आर्थिक साक्षरता वाढवून आणि योग्य माहितीच्या आधारे निर्णय घेतल्यास महिला मजबूत आणि विविध गुंतवणूक पोर्टफोलिओ तयार करू शकतात. त्यामुळे आर्थिक यश मिळवण्यासाठी महिलांची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची आहे.
