सोमवार हा भारतीय चलनासाठी (INR) ऐतिहासिकदृष्ट्या अस्थिर दिवस होता. डॉलर-रुपया जोडीने बाजाराचे सर्व अंदाज चुकीचे सिद्ध केले. सुरुवातीच्या व्यापारात रुपया 93.58 वर मजबूत झाला असला तरी, दिवस पुढे जात असताना त्याचे सर्व फायदे गमावले आणि इतिहासात प्रथमच 95.12 च्या विक्रमी नीचांकी पातळीवर पोहोचला. दिवसअखेरीस ते प्रति डॉलर 94.83 वर जवळजवळ सपाट बंद झाले.
आज 31 मार्च रोजी महावीर जयंतीनिमित्त चलन बाजार आणि शेअर बाजार बंद असले तरी सोमवारच्या या नाट्यामुळे गुंतवणूकदार आणि तज्ज्ञांमध्ये अनेक प्रश्न निर्माण झाले आहेत.
बाजारातील तज्ञ आणि डीलर्सनी रुपयाच्या या ऐतिहासिक घसरणीमागे खालील प्रमुख कारणे नमूद केली आहेत.
रशियन तेलासाठी डॉलरला मोठी मागणी: रशियन कच्च्या तेलाच्या खरेदीवर अमेरिकेने ३० दिवसांची सूट दिली आहे 5 एप्रिल समाप्त होत आहे. भारतीय रिफायनरी कंपन्यांना समुद्रात अडकलेले तेल विकत घेण्याची घाई आहे, त्यामुळे डॉलरची मागणी अचानक वाढली आहे.
कच्च्या तेलाच्या उच्च किंमती: मध्यपूर्वेतील (इराण-इस्रायल) युद्धामुळे कच्चे तेल प्रति बॅरल $115 पलीकडे पोहोचला आहे. तेल आयातीसाठी डॉलरची गरज असल्याने रुपयावर मोठा दबाव निर्माण झाला.
विदेशी निधी काढणे (FII आउटफ्लो): परदेशी गुंतवणूकदार भारतीय शेअर बाजारातून जवळपास दररोज पैसे काढतात. $500 दशलक्ष बाहेर काढत आहे. जेव्हा गुंतवणूकदार पैसे काढतात, तेव्हा ते रुपये विकतात आणि डॉलर खरेदी करतात, ज्यामुळे रुपया कमकुवत होतो.
आशियाई चलनात घसरण: केवळ रुपयाच नाही तर वॉन आणि रिंगिट यांसारखी इतर आशियाई चलनेही डॉलरच्या तुलनेत ०.५ टक्क्यांनी कमजोर झाली.
रुपया हाताळण्यासाठी रिझर्व्ह बँकेने (आरबीआय) बँकांना डॉलर विकण्यास भाग पाडले. आरबीआयने हस्तक्षेप केला नाही तर रु ९५.३० च्या पातळीपर्यंत घसरण होऊ शकते. तथापि, या हालचालीमुळे बँकांना परवानगी मिळेल 40-50 पैशांचे नुकसान उठवावे लागले, त्यामुळे बँकिंग क्षेत्रात प्रचंड नाराजी दिसून आली.
जागतिक मंदी आणि पश्चिम आशियातील युद्धाची 'त्सुनामी' एकटी आरबीआय रोखू शकत नाही, असे बाजारातील तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे. काही तज्ञांचा असा विश्वास आहे की आरबीआय कोणत्याही विशिष्ट पातळीचा बचाव करत नाही (जसे की ₹ 95), तर ती बँकांच्या डॉलरद्वारे बाजाराची मागणी पूर्ण करत होती जेणेकरून परकीय चलन साठा सुरक्षित ठेवता येईल.
महावीर जयंतीनिमित्त आज दि BSE आणि NSE बंद आहेत. आज चलन डेरिव्हेटिव्ह आणि व्याजदर डेरिव्हेटिव्हमध्ये कोणतेही व्यापार होणार नाही. मात्र, आंतरराष्ट्रीय संकेत आणि युद्धाची परिस्थिती लक्षात घेता बुधवारी बाजार उघडल्यावर रुपयाच्या वाटचालीवर सर्वांचे लक्ष असेल.
