อธิบดีกรมศิลป์เผยภูมิสถาปัตยกรรมพระเมรุมาศ’พระพันปีหลวง’ ยึดตามแผนภูมิจักรวาล นำลวดลายผ้าไทย-หัตถศิลป์ เป็นแรงบันดาลใจ สื่อพระอัจฉริยะภาพและพระราชกรณียกิจสร้างอาชีพให้ปวงชน รังสรรค์สระโบกชรณีรอบฐานพระเมรุมาศ

7 เมษายน 2569 นายพนมบุตร จันทรโชติ อธิบดีกรมศิลปากร เปิดเผยความคืบหน้าการจัดสร้างพระเมรุมาศและอาคารประกอบในพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวงว่า หลังจากสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงประกอบพิธียกเสาพระเมรุมาศ ในการพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ณ ท้องสนามหลวง ขณะนี้ได้ดำเนินงานโครงสร้างส่วนอื่นๆ ของพระเมรุมาศต่อไป ทั้งนี้ ยึดหลักความงดงามถูกต้องตามลักษณะสถาปัตยกรรมไทยประเพณี รวมถึงความแข็งแรง มั่นคง และปลอดภัยในการใช้งานตามหลักวิศวกรรม นอกจากนี้ กลุ่มภูมิสถาปัตยกรรม สำนักสถาปัตยกรรม ได้ออกแบบภูมิสถาปัตยกรรมพระเมรุมาศเสร็จเรียบร้อยแล้ว ซึ่งการจัดสร้างพระเมรุมาศและอาคารประกอบในครั้งนี้ตำแหน่งไม่เปลี่ยนจากพระเมรุมาศพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร แต่ขนาดย่อลง มีแนวคิดการวางผังที่คิดถึงเรื่องภูมิจักรวาล ทวีปทั้งสี่ พื้นที่ด้านในรั้วราชวัตร บริเวณลานโดยรอบพระเมรุมาศ ออกแบบใช้เส้นโค้งให้มีความอ่อนหวานและอ่อนช้อยสื่อถึงความสง่างามแบบสตรี

อธิบดีกรมศิลปากร กล่าวว่า องค์ประกอบภูมิสถาปัตยกรรมจะสื่อถึงการส่งเสด็จสู่สวรรคาลัยและพระราชกรณียกิจนานัปการของสมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวงในการสร้างงาน สร้างอาชีพ สร้างศิลปิน สร้างงานหัตถศิลป์ โดยกลุ่มภูมิสถาปัตยกรรมประสานกับมูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพ ในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ก่อนการออกแบบ และเดินทางไปศูนย์ศิลปาชีพเกาะเกิด จ.พระนครศรีอยุธยา และอาคารแสดงโขน นำแรงบันดาลใจจากลวดลายผ้าไทย งานหัตถศิลป์ปีกแมลงทับ ที่สะท้อนพระอัจฉริยะภาพด้านศิลปหัตกรรมของพระองค์ท่านมาออกแบบ อีกทั้งทรงโปรดดอกบัว โดยเฉพาะบัวสัตตบงกชสีชมพู ตลอดจนพรรณไม้ทรงโปรด พรรณไม้ในพระนาม กุหลาบควีนสิริกิติ์ นำมาออกแบบถ่ายทอดพระราชกรณียกิจทรงหวงแหนและอนุรักษ์ธรรมชาติให้แผ่นดิน
“ การออกแบบวางผังพระเมรุมาศของสมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวงเสมือนตั้งอยู่กลางดอกบัว 8 กลีบ ดอกบัวเป็นสัญลักษณ์ของความบริสุทธิ์ มีการออกแบบลวดลายพื้นเป็นลายผ้าไทยร่วมสมัย ใช้สีฟ้าที่มาจากวันคล้ายวันพระราชสมภพ และมีสระบัว 4 สระ นอกจากนี้ ที่รอบฐานพระเมรุมาศเป็นสระน้ำ เป็นสระโบกขรณี ได้แรงบันดาลใจจากภาพเขียนสระโบกขรณีที่มีดอกบัวและใบบัวปกคลุมงดงามจัดแสดงภายในศูนย์ศิลปาชีพเกาะเกิด ส่วนประติมากรรมประดับสระโบกขรณีจะมีหงษ์และสัตว์หิมพานต์ตระกูลหงษ์ สร้างสรรค์โดยอาจารย์สุดสาคร ชายเสม ศิลปินแห่งชาติ ซึ่งสร้างสรรค์ประติมากรรมโขนศิลปาชีพฯ ทั้งนี้ พื้นที่ใช้สอยยึดหลักความถูกต้องตามโบราณราชประเพณี “ นายพนมบุตร กล่าว
นายพนมบุตร กล่าวว่า ส่วนพื้นที่ด้านหน้าทางทิศเหนือสมัยพระเมรุมาศ ในหลวง ร.9 เป็นแปลงนาข้าว แต่งานของสมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวงได้แรงบันดาลใจจากงานศิลปหัตถกรรม ออกแบบเป็นลวดลายแววนกยูง ขอบลวดลายใช้สีเขียวปีกแมลงทับ รวมถึงออกแบบพื้นที่ลดหลั่นไปชั้นเพื่อปลูกต้นไม้ใหญ่ อย่างต้นยางนา นำเสนอเรื่องราวเกี่ยวกับป่า แรงบันดาลใจจากพระราชดำรัส “พระเจ้าอยู่หัวเป็นน้ำ ฉันจะเป็นป่า ป่าที่ถวายความจงรักภักดีต่อน้ำ พระเจ้าอยู่หัวสร้างอ่างเก็บน้ำ ฉันจะสร้างป่า” พื้นที่ด้านหน้ามูลนิธิศิลปาชีพฯ จะนำประติมากรรมประกอบโขนศิลปาชีพฯ มาจัดแสดง ร่วมน้อมสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณของพระองค์ท่าน ขณะนี้ได้นำแบบร่างไปพัฒนาเป็นแบบก่อสร้าง จากนั้นเข้าพื้นที่จริง ซึ่งงานภูมิสถาปัตยกรรมจะดำเนินงานภายหลัง ทุกขั้นตอนมั่นใจจะเป็นไปตามแผนและสมพระเกียรติ โดยพระเมรุมาศจะแล้วเสร็จภายในวันที่ 31 ต.ค.2569