न्यूज इंडिया लाइव्ह, डिजिटल डेस्क: आज 'जागतिक आरोग्य दिन' असून, या वर्षीची थीम आपल्याला आपल्या शरीरातील सर्वात महत्त्वाच्या अवयवाविषयी म्हणजेच मेंदूविषयी जागरूक राहण्याचा संदेश देत आहे. या व्यस्त जीवनात आणि डिजिटल युगात आपण आपल्या शारीरिक स्वरूपाकडे लक्ष देतो पण आपल्या मानसिक आरोग्याकडे दुर्लक्ष करतो. अलीकडील वैद्यकीय अहवाल आणि न्यूरोलॉजिस्ट्सनी एक धक्कादायक खुलासा केला आहे की आपल्या काही दैनंदिन सवयी आपला मेंदू 'संकुचित' करत आहेत. मेंदूचा आकार अकाली कमी होणे हे अल्झायमर आणि स्मृतिभ्रंश यांसारख्या गंभीर आजारांना आमंत्रण आहे. चला जाणून घेऊया त्या कोणत्या सवयी ज्या तुमच्या 'सुपर कॉम्प्युटर'चे नुकसान करत आहेत.
मेंदूचे संकुचित होणे ही एक अशी प्रक्रिया आहे ज्यामध्ये मेंदूच्या पेशी (न्यूरॉन्स) मरण्यास सुरवात करतात आणि त्यांच्यातील कनेक्शन तुटू लागतात. वाढत्या वयाबरोबर ही प्रक्रिया नैसर्गिक असली तरी आज ३० ते ४० वयोगटातील तरुणांमध्येही 'अर्ली ब्रेन श्रिन्केज'ची प्रकरणे दिसून येत आहेत. त्यामुळे स्मरणशक्ती कमकुवत होणे, निर्णय घेण्यात अडचण येणे, चिडचिड होणे अशी लक्षणे दिसू लागतात.
डॉक्टरांच्या मते, जर तुम्ही तुमच्या जीवनशैलीत हे बदल केले नाहीत, तर तुमचा मेंदू अकाली वृद्ध होऊ शकतो:
झोप कमी होणे: जेव्हा तुम्हाला 7-8 तास गाढ झोप मिळत नाही, तेव्हा मेंदू स्वतःला 'रीबूट' करू शकत नाही. झोपेच्या कमतरतेमुळे मेंदूमध्ये विषारी प्रथिने जमा होऊ लागतात ज्यामुळे पेशी नष्ट होतात.
जास्त साखरेचे सेवन: जास्त गोड खाल्ल्याने शरीरातच नव्हे तर मेंदूमध्येही जळजळ वाढते. हे मेंदूच्या त्या भागावर परिणाम करते जे नवीन गोष्टी शिकण्यासाठी आणि लक्षात ठेवण्यासाठी जबाबदार आहे.
एकाकीपणा आणि सामाजिक अलगाव: माणूस हा सामाजिक प्राणी आहे. जे लोक इतरांशी कमी सामाजिक असतात किंवा एकटे राहतात, त्यांच्या मेंदूची क्रिया कमी होऊ लागते, ज्यामुळे 'ग्रे मॅटर' कमी होते.
शारीरिक हालचालींचा अभाव: व्यायामाच्या अभावामुळे मेंदूला ऑक्सिजन आणि रक्ताचा प्रवाह कमी होतो. चालणे किंवा योगासने केल्याने मेंदूची 'न्यूरोप्लास्टिकिटी' टिकून राहण्यास मदत होते.
सतत तणाव आणि मल्टीटास्किंग: एकाच वेळी अनेक गोष्टी केल्याने आणि सतत तणावाखाली राहिल्याने 'कॉर्टिसोल' हार्मोन वाढतो, जो थेट हिप्पोकॅम्पस (मेंदूचे मेमरी सेंटर) संकुचित करतो.
जागतिक आरोग्य दिनानिमित्त न्यूरोलॉजिस्टनी मेंदूची कार्यक्षमता वाढवण्यासाठी काही सोप्या टिप्स दिल्या आहेत:
'ब्रेन फूड'चा अवलंब करा: तुमच्या आहारात ओमेगा-३ फॅटी ॲसिड (अक्रोड, फ्लेक्ससीड), हिरव्या पालेभाज्या आणि बेरी यांचा समावेश करा.
नवीन कौशल्ये जाणून घ्या: नवीन वाद्य वाजवणे, नवीन भाषा शिकणे किंवा कोडी सोडवणे हा मेंदूसाठी उत्तम व्यायाम आहे.
डिजिटल डिटॉक्स: दिवसातून किमान एक तास मोबाइल फोन आणि स्क्रीनपासून दूर राहा.
ध्यान: दररोज 10-15 मिनिटे ध्यान केल्याने तणाव कमी होण्यास आणि मेंदूचा आकार टिकवून ठेवण्यास मदत होते.
