पालक अनेकदा त्यांच्या मुलांच्या फायद्यासाठी कठोरपणे बोलतात. पण त्या नियमाचा परिणाम उलट झाला तर? टोमणे मारल्यानंतर मूल अधिकाधिक अवज्ञाकारी होत असल्याचे दिसून येते. खरे तर मुलांची मने काचेसारखी नाजूक असतात. तो थोडासा फटका बसून तुटतो. शिस्त लागणे जेवढे आवश्यक आहे, तेवढेच शिस्तीनंतर मुलाचा अभिमान मोडणेही महत्त्वाचे आहे, असे तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे. तुमच्या मुलाचा हट्टीपणा कमी करण्यासाठी आणि त्याला शांत ठेवण्यासाठी तुम्हाला तुमच्या दैनंदिन व्यवहारात काही बदल करणे आवश्यक आहे.
बालपणात, मुले त्यांच्या भावनांवर नियंत्रण ठेवू शकत नाहीत. राग किंवा रडणे हा त्यांच्या भावना व्यक्त करण्याचा एकमेव मार्ग आहे. अभ्यासात असे दिसून आले आहे की, जे मुले बाकरट खेळण्यात अधिक चिकाटी ठेवतात त्यांच्या मनात एक प्रकारची असुरक्षितता असते. त्यांना वाटते की त्यांचे पालक आता त्यांच्यावर प्रेम करत नाहीत. यातून 'नकार' जन्माला येतो मोठा आग्रह. त्यामुळे शिस्तीनंतरही तुम्ही त्याच्यावर प्रेम करत आहात हे त्याला धीर देणं खूप गरजेचं आहे.
परिस्थिती कशी हाताळायची?
जेव्हा मूल ओरडते किंवा ओरडते तेव्हा पालक संयम गमावतात. त्या बदल्यात तुम्ही राग दाखवलात तर परिस्थिती अधिक गुंतागुंतीची होईल. त्यापेक्षा अशा वेळी गप्प राहण्यातच शहाणपणा आहे. जर तुम्ही शांत असाल, तर मुलाला समजेल की राग दाखवून तुमच्याकडून काही फायदा होणार नाही. त्यावेळी मुलाचा हट्टीपणा कमी करण्यासाठी तुमचे मौन हेच प्रमुख शस्त्र आहे.
थेट आदेश न देता मुलाशी मित्राप्रमाणे संवाद साधा. त्याला का फटकारले हे शांतपणे स्पष्ट करणे आवश्यक आहे. मानसशास्त्रज्ञांच्या मते, मुलाचा राग त्वरीत कमी होतो जेव्हा त्याला शिस्तीमागील आपुलकी जाणवते. अस्वस्थता कमी करण्यासाठी बाळाला हळूवारपणे जवळ ओढा. हळूवारपणे धरा. शरीराचा उबदार स्पर्श मनावर जादू केल्यासारखे काम करतो. त्यात त्याला सुरक्षित वाटते.
जेव्हा मुलाचा राग गगनाला भिडतो तेव्हा वादग्रस्त विषय आणू नका. त्याऐवजी, एखाद्या मजेदार कथा किंवा त्याच्या आवडत्या क्रियाकलापाने मुलाचे लक्ष त्वरीत वळवा. वातावरण शांत असेल तेव्हाच जुने विषय समोर आणा. लक्षात ठेवा, मुले प्रौढांना पाहून शिकतात. जर तुम्ही शांत असाल तर मूलही हळूहळू त्याच्या रागावर नियंत्रण ठेवायला शिकेल. मुलाशी नातेसंबंधाचा पाया मजबूत करण्यासाठी शिस्तीपेक्षा सहानुभूती अधिक प्रभावी आहे.
