पश्चिम बंगालमधील विधानसभा निवडणुकीच्या निकालांनी अशी राजकीय आग पेटवली आहे, ज्याच्या ज्वाला अजूनही विझलेल्या नाहीत. निकालानंतर राज्यातील राजकीय तापमान अनपेक्षितपणे वाढले असून, निवर्तमान मुख्यमंत्री ममता बॅनर्जी पराभवानंतरही झुकायला तयार नाहीत. जणू निर्णायक युद्धाची हीच अंतिम घोषणा असल्याप्रमाणे आपण आपल्या पदाचा राजीनामा देणार नसल्याचे तिने स्पष्टपणे सांगितले आहे. त्यांच्या या ठाम विधानाने भारतीय जनता पक्षाला आक्रमक होण्याची पूर्ण संधी दिली आहे, ज्याने ममता बॅनर्जींच्या हेतूवर आणि त्यांच्या घटनात्मक स्थितीवर लगेचच गंभीर प्रश्न उपस्थित केले आहेत.
भाजपचे तडफदार खासदार संबित पात्रा यांनी ममता बॅनर्जींच्या विधानाचा खरपूस समाचार घेत म्हटले की, ममता जी म्हणत आहेत की त्या विधानसभेतही जाणार नाहीत. पात्रा यांनी छेदणारे प्रश्न विचारले, “ती आता तिथे कशी जाणार? ती भवानीपूर मतदारसंघातून निवडणूक हरली आहे. ती आता आमदार नाही.” लोकशाहीच्या मूलभूत तत्त्वावर हल्ला करताना पात्रा म्हणाले की, लोकांच्या जनादेशाचा लोकशाही पद्धतीने पराभव झाल्यानंतर विधानसभेत प्रवेश करण्याचा अधिकार स्वाभाविकपणे संपतो. ही टिप्पणी ममतांच्या घटनात्मक अधिकारांवर थेट प्रश्नचिन्ह लावते.
दुसरीकडे, ममता बॅनर्जी यांनी आपला पराभव मान्य करण्यास स्पष्ट नकार दिला आहे. पत्रकार परिषदेत त्या स्पष्टपणे म्हणाल्या, “मी राजीनामा देणार नाही, माझा पराभव झालेला नाही.” त्यांनी निवडणूक निकाल हा एका खोल कटाचा भाग असल्याचे म्हटले, ज्याचा दोष थेट निवडणूक आयोग आणि केंद्र सरकारवर ठेवण्यात आला. या दोन संस्थांनी मिळून संपूर्ण निवडणूक प्रक्रियेवर प्रभाव टाकला आहे, असा दावा ममता बॅनर्जी यांनी केला. स्वत:ला 'मुक्त पक्षी' असे सांगून त्यांनी नवी आघाडी उघडण्याची घोषणा केली. ती म्हणाली की आता राष्ट्रीय स्तरावर 'इंडिया अलायन्स' मजबूत करण्यावर आपला भर असेल, जणू हा पराभव म्हणजे एका नव्या राजकीय उड्डाणाची सुरुवात आहे.
संबित पात्रा इथेच थांबले नाहीत, तर त्यांनी 'इंडिया अलायन्स'च्या अंतर्गत कलहाची खिल्ली उडवण्याची एकही संधी सोडली नाही. पात्रा यांनी ममता बॅनर्जी यांच्या दाव्यावर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले की त्यांनी युतीतील सर्वांशी बोलले आहे, तर जमीनी वास्तव काही वेगळेच सांगत आहे. पात्रा यांच्या म्हणण्यानुसार, पश्चिम बंगालच्या निवडणुकीदरम्यान राहुल गांधी उघडपणे ममता बॅनर्जींविरोधात वक्तव्य करत होते आणि ममताही काँग्रेसवर हल्ला करण्यापासून मागे हटत नाहीत. ममता बॅनर्जींच्या या विधानांना 'अराजकता' म्हणत ते म्हणाले की, पराभवानंतर असे बोलणे भारतीय लोकशाहीसाठी अजिबात योग्य नाही. हे केवळ राजकीय शिष्टाचाराचे उल्लंघनच नाही तर निवडणूक प्रक्रियेच्या सन्मानावरही थेट हल्ला आहे.
या वक्तृत्वाने राजकीय वर्तुळात नव्या चर्चेला उधाण आले आहे. एकीकडे पराभव होऊनही त्यांनी खुर्ची सोडण्यास नकार दिल्याने घटनात्मक परंपरांवर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे, तर दुसरीकडे विरोधी पक्ष हा जनादेशाचा अपमान असल्याचे सांगत आहेत. ममता बॅनर्जी स्वत:ला 'मुक्त पक्षी' म्हणवून राष्ट्रीय राजकारणात नव्या भूमिकेचा शोध घेत आहेत, हे त्यांच्या भविष्यातील रणनीतीचे संकेत असले तरी सध्या राज्यातील हा राजकीय गोंधळ थांबण्याची चिन्हे दिसत नाहीत. महागाईचा तडाखा सहन करण्याबरोबरच लोकशाहीसाठी चिंतेचा विषय बनलेली ही राजकीय कुरघोडी आता जनताही पाहत आहे. निवडणुकीचे निकाल जाहीर झाले असले तरी पश्चिम बंगालच्या राजकारणातील वादळ अद्याप शांत होताना दिसत नसून, देशाच्या राजकीय समीकरणांवर त्याचा खोल परिणाम होऊ शकतो.
