नवी दिल्ली: दिल्लीत एप्रिलमध्ये डेंग्यूची सर्वाधिक प्रकरणे पाच वर्षांत नोंदवली गेली आहेत, ज्यामुळे डासांपासून पसरणारे रोग आता पावसाळ्यापुरते मर्यादित राहिलेले नाहीत. तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे की वाढते तापमान, झपाट्याने शहरीकरण आणि बदलते हवामान यामुळे वर्षभर डेंग्यू वाहतुक करणाऱ्या डासांची पैदास होत आहे.

डॉक्टर चेतावणी देतात की लहान मुलांना विशेषतः गंभीर डेंग्यूचा धोका असतो, कारण काही दिवसांत लक्षणे वेगाने वाढू शकतात. मुलांसाठी जोखीम कशामुळे वाढते, पालकांनी कोणती चेतावणी देणारी चिन्हे पाहिली पाहिजेत आणि सुरक्षित राहण्यासाठी कुटुंबे कोणती साधी उपाययोजना करू शकतात ते येथे आहे.

डेंग्यू ही आता वर्षभराची चिंता आहे

पारंपारिकपणे पावसाळ्यातील आजार म्हणून पाहिल्या जाणाऱ्या, डेंग्यू हा वर्षभर सार्वजनिक आरोग्याचा प्रश्न बनत आहे. उष्ण तापमान आणि अनियमित पर्जन्यमान एडिस डासांना अनेक ऋतूंमध्ये वाढण्यासाठी आदर्श परिस्थिती निर्माण करत आहेत. दिल्लीही त्याला अपवाद नाही. केवळ एप्रिल 2026 मध्ये, शहरात 52 डेंग्यू रुग्णांची नोंद झाली – 2021 नंतर या महिन्यातील सर्वाधिक, जेव्हा 42 प्रकरणे नोंदवली गेली.

मुलांना जास्त धोका का आहे

“भारतातील डेंग्यूच्या रुग्णांमध्ये १५ वर्षांखालील मुलांचे प्रमाण मोठे आहे,” असे डॉ. सतीश शहाणे, सानवी चिल्ड्रन हॉस्पिटल, नवी मुंबईचे संचालक आणि सल्लागार बालरोगतज्ञ म्हणतात. लहान मुलांना, विशेषत: पाच वर्षांखालील, त्यांची प्रतिकारशक्ती आणि अधिक नाजूक रक्तवाहिन्यांमुळे जास्त धोका असतो, ज्यामुळे द्रव गळती, अंतर्गत रक्तस्त्राव आणि गंभीर प्रकरणांमध्ये शॉक यासारख्या गुंतागुंत होऊ शकतात.

पुनरावृत्ती होणारे संक्रमण गंभीर असू शकते

डेंग्यू हा चार वेगवेगळ्या प्रकारच्या विषाणूंमुळे होतो. ज्या मुलास एकदा डेंग्यू झाला आहे तो अजूनही वेगळ्या स्ट्रेनने संक्रमित होऊ शकतो, ज्याचा परिणाम कधी कधी अँटीबॉडी-आश्रित वाढ नावाच्या घटनेमुळे अधिक गंभीर आजार होऊ शकतो.

इतर जोखीम घटक

अभ्यास दर्शवितात की लठ्ठ मुले आणि पूर्व-विद्यमान वैद्यकीय स्थिती असलेल्यांना दीर्घकाळापर्यंत किंवा गंभीर डेंग्यू संसर्गाचा धोका जास्त असतो.

चेतावणी चिन्हे पालकांनी दुर्लक्ष करू नये

डेंग्यूची सुरुवातीची लक्षणे सहसा सामान्य विषाणूजन्य तापासारखी दिसतात आणि त्यात पुढील गोष्टींचा समावेश होतो:

• उच्च ताप
• तीव्र डोकेदुखी
• डोळ्यांच्या मागे वेदना
• शरीर आणि सांधेदुखी
• पुरळ उठणे

पालकांनी त्यांच्या मुलास अनुभवल्यास ताबडतोब वैद्यकीय मदत घ्यावी:

• सतत उलट्या होणे
• पोटदुखी
• हिरड्या किंवा नाकातून रक्त येणे
• श्वास घेण्यास त्रास होतो

उशीर झालेल्या उपचारांमुळे शॉक किंवा अवयवाचे नुकसान यासारख्या गंभीर गुंतागुंत होऊ शकतात.

घरी संरक्षणात्मक उपाय

तज्ञ खालील प्रतिबंधात्मक चरणांची शिफारस करतात:

• निवासी भागातील साचलेले पाणी काढून टाका
• वॉटर कुलर, एसी ट्रे आणि झाडाची भांडी नियमित स्वच्छ करा
• घराबाहेर असताना मुलांना पूर्ण बाह्यांचे कपडे घाला
• लहान मुलांसाठी सुरक्षित मच्छर प्रतिबंधक लागू करा
• खिडकीचे पडदे किंवा मच्छरदाणी वापरा
• बांधकाम क्षेत्र आणि पाणी साचलेल्या भागात मैदानी खेळ टाळा

डेंग्यूचा आता वर्षभराचा धोका असल्याने, मुलांना गंभीर आजारापासून वाचवण्यासाठी लक्षणे लवकर ओळखणे आणि सक्रिय प्रतिबंध करणे महत्त्वाचे आहे.