आजचा भारताचा आरोग्य अहवाल खूपच चिंताजनक आहे. कुठे साखरेची पकड आहे, कुठे बीपीचा दाब आहे, कुठे हृदयावर ताण आहे, कुठे थायरॉईड, संधिवात आणि पक्षाघाताची भीती आहे आणि सर्वात मोठी गोष्ट म्हणजे हा आजार आता वयाच्या आधारावर नाही तर जीवनशैलीच्या आधारावर आक्रमण करत आहे. सुमारे 10 वर्षांपूर्वी, 16-17% लोकांमध्ये हृदय व रक्तवाहिन्यासंबंधी रोग नोंदवले जात होते. 2025 मध्ये ते 25% पेक्षा जास्त होईल. चयापचय आणि अंतःस्रावी समस्या म्हणजे मधुमेह, थायरॉईड, लठ्ठपणा यासारख्या समस्या 15% वरून 24% पेक्षा जास्त झाल्या आहेत.
देशात संसर्गाचे प्रमाण कमी होत आहे, परंतु जीवनशैलीतील आजार झपाट्याने वाढत आहेत आणि वयाच्या 40 नंतर हा धोका अधिक दिसून येतो. पण जीवनशैली बिघडवतंय कोण हा प्रश्न आहे. याचं उत्तर म्हणजे आपल्या खिशातला हा स्मार्टफोन! एका अहवालानुसार, 2024 मध्ये, भारतीय एकत्रितपणे 1.1 ट्रिलियन म्हणजे “एक लाख दहा हजार कोटी तास” स्क्रीन पाहण्यासाठी खर्च करतील. याचा अर्थ, प्रत्येक व्यक्ती दररोज सरासरी 5 तास फोनवर घालवते आणि त्यातील सुमारे 70% वेळ सोशल मीडिया, गेमिंग आणि लहान व्हिडिओंवर वाया जातो.
त्यामुळे लोकांची झोप, मेंदू, आतड्यांचे आरोग्य आणि हार्मोनल प्रणाली झपाट्याने बिघडत आहे. रात्री, स्क्रीनचा निळा प्रकाश मार्कर सक्रिय करतो ज्यामुळे शरीरात जळजळ वाढते. आणि खराब झोप. सतत स्क्रोलिंग मेंदूला उत्तेजित करते, सूचना डोपामाइन कमी करते. परिणामी, हळूहळू मेंदूला छोट्या छोट्या आनंदांसाठीही अधिक उत्तेजनाची आवश्यकता असते.
प्रकरण इथेच संपत नाही, स्मार्टफोनचे व्यसन 'गट मायक्रोबायोम' देखील खराब करते. आतडे खराब होतात, सेरोटोनिनवर परिणाम होतो, मूड खराब होतो, तणावाची पातळी जास्त असते. कल्पना करा की फोन एक चक्र सुरू करतो ज्यामध्ये झोप, पोट आणि मन तिन्ही अडकतात. त्यामुळे आज प्रश्न फोन सोडण्याचा नसून स्क्रीन टाइम नियंत्रित करण्याचा आहे. जेणेकरून शरीराला पुन्हा योग्य लयीत आणता येईल. कारण स्मार्टफोन हे साधन आहे, जीवनरेखा नाही. स्क्रीन टाइम अनचेक राहिल्यास, वय केवळ चेहऱ्यावरच नाही तर हृदय, मन, आतडे आणि संपूर्ण शरीरावर देखील दिसू लागेल.
1. झोपेवर परिणाम
स्मार्टफोनमधून निघणारा निळा प्रकाश झोपेत सर्वात जास्त त्रास देतो. निळा प्रकाश आपल्या मेंदूला दिवसा असल्याचे संकेत देतो. यामुळे मेलाटोनिनचे उत्पादन थांबते. रात्री उशिरापर्यंत फोन वापरल्याने आपल्या शरीरातील अंतर्गत जैविक घड्याळ बिघडते, ज्यामुळे आपल्याला गाढ झोप येत नाही.
2. मेंदूवर परिणाम
स्मार्टफोनचा मेंदूवर सर्वाधिक परिणाम होतो. सोशल मीडिया सूचना आणि 'लाइक्स' मेंदूमध्ये डोपामाइन सोडतात. हे व्यसनासारखे कार्य करते, ज्यामुळे एकाग्रता कमी होते आणि अस्वस्थता वाढते.
3. आतडे आरोग्य / पाचक प्रणाली
हे आश्चर्यकारक वाटेल, परंतु फोन आणि पोटाचा खोल संबंध आहे. जेवताना फोन बघून आपण अन्न नीट चघळत नाही आणि गरजेपेक्षा जास्त खातो, त्यामुळे अपचन आणि वजन वाढते. तणाव आणि चिंता आपल्या आतड्याच्या मायक्रोबायोमवर थेट परिणाम करतात, ज्यामुळे गॅस आणि ब्लोटिंग सारख्या समस्या उद्भवू शकतात.
