देशभरात पेट्रोल आणि डिझेलच्या दरात पुन्हा एकदा वाढ झाल्याने भारतीय ग्राहकांना इंधनाचा आणखी एक मोठा धक्का बसला आहे.
तेल विपणन कंपन्यांनी पेट्रोलचे दर प्रति लिटर ₹2.61 ने वाढवले सोमवारी डिझेलच्या दरात प्रति लिटर २.७१ रुपयांची वाढ झालीगेल्या दोन आठवड्यांतील चौथी इंधन दरवाढ.
ताज्या सुधारणांसह, दिल्लीतील पेट्रोलच्या किमती आता ₹102 प्रति लीटरच्या पुढे गेल्या आहेत, तर डिझेलच्या किमती ₹95 प्रति लीटरच्या वर गेल्या आहेत.
वारंवार होणारी वाढ थेट चालू असलेल्या इराण-अमेरिका संघर्ष, मध्य पूर्व तेल पुरवठा साखळीतील व्यत्यय आणि होर्मुझ सामुद्रधुनीच्या आसपासची अनिश्चितता – जगातील सर्वात गंभीर तेल वाहतूक मार्गांपैकी एक आहे.
| शहर | पेट्रोलची किंमत | डिझेलची किंमत |
|---|---|---|
| दिल्ली | ₹१०२.१२/लिटर | ₹95.20/लिटर |
| मुंबई | ₹१११.२१/लिटर | ₹९७.८३/लिटर |
| कोलकाता | ₹११३.५१/लिटर | ₹९९.८२/लिटर |
| चेन्नई | ₹१०७.७७/लिटर | ₹९९.५५/लिटर |
कोलकातामध्ये सध्या भारतातील चार प्रमुख मेट्रो शहरांमध्ये पेट्रोलचे सर्वाधिक दर आहेत.
इराणचा समावेश असलेल्या चालू संघर्षाने गेल्या काही आठवड्यांपासून जागतिक ऊर्जा बाजाराला गंभीरपणे विस्कळीत केले आहे.
होर्मुझची सामुद्रधुनी, जिथून जगाच्या तेल पुरवठ्याचा महत्त्वपूर्ण भाग जातो, भू-राजकीय तणाव आणि शिपिंग व्यत्ययांमुळे दबावाखाली राहते. या महिन्याच्या सुरुवातीला जागतिक कच्च्या तेलाच्या किमतीत झपाट्याने वाढ झाली होती, ज्यामुळे भारतीय तेल कंपन्यांना देशांतर्गत इंधनाचे दर हळूहळू वाढवावे लागले.
तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे की, भारतीय तेल कंपन्यांनी ग्राहकांना अचानक होणारे धक्के टाळण्यासाठी सुरुवातीला काही तोटा आत्मसात केला होता. तथापि, आता वारंवार होणाऱ्या वाढीवरून असे दिसून येते की क्रूडच्या वाढत्या किमती आंतरिकरित्या टिकवणे कठीण होत आहे.
भारत आपल्या कच्च्या तेलाच्या गरजेचा मोठा वाटा आयात करतो, ज्यामुळे देशांतर्गत इंधनाच्या किमती आंतरराष्ट्रीय घडामोडींसाठी अत्यंत संवेदनशील बनतात.
नवीनतम दरवाढीमुळे घरगुती बजेटवर लक्षणीय परिणाम होण्याची अपेक्षा आहे.
उच्च पेट्रोल आणि डिझेलच्या किमती सहसा अनेक क्षेत्रांमध्ये खर्च वाढवतात यासह:
डिझेलच्या किमती विशेषतः महत्त्वाच्या आहेत कारण भारतातील बहुतेक मालवाहतूक आणि व्यावसायिक वाहतूक डिझेलवर चालणाऱ्या वाहनांवर मोठ्या प्रमाणात अवलंबून असते.
अर्थशास्त्रज्ञ चेतावणी देतात की दीर्घकाळापर्यंत इंधन चलनवाढीमुळे दैनंदिन वापराच्या वस्तूंच्या किमती वाढू शकतात आणि अर्थव्यवस्थेत एकूण चलनवाढीचा दबाव वाढू शकतो.
ताज्या वाढीमुळे राजकीय टीकाही तीव्र झाली आहे.
जागतिक इंधन अस्थिरतेपासून ग्राहकांचे संरक्षण करण्यात सरकार अपयशी ठरल्याचा आरोप विरोधी पक्षनेत्यांनी केला आणि अलीकडेच आंतरराष्ट्रीय क्रूडच्या किमतीत काहीशी नरमली असतानाही किमती झपाट्याने का वाढत आहेत असा सवाल केला.
विशेष म्हणजे, अलीकडील अस्थिरतेनंतर ब्रेंट क्रूड $100-प्रति-बॅरलच्या खाली घसरले असतानाही नवीनतम वाढ झाली.
सरकार आणि तेल कंपन्या, तथापि, व्यापक भू-राजकीय परिस्थिती अस्थिर आणि अप्रत्याशित राहिली आहे.
ऊर्जा-संबंधित महागाईचा सामना करण्यात भारत एकटा नाही.
इराण युद्धाशी निगडीत मध्य पूर्वेतील संघर्ष आणि पुरवठा साखळीतील व्यत्यय यामुळे जागतिक स्तरावर अनेक देश इंधनाच्या वाढत्या खर्चाचा अनुभव घेत आहेत. या क्षेत्रातील अस्थिरता दीर्घकाळ राहिल्यास व्यापक जागतिक इंधन संकटाची भीती तज्ञांना वाटते.
जगभरातील अनेक सरकारे आधीच ग्राहकांवर महागाईचा प्रभाव व्यवस्थापित करण्यासाठी इंधन कर, धोरणात्मक साठा आणि ऊर्जा धोरणांचे पुनरावलोकन करत आहेत.
ऊर्जा विश्लेषकांचा असा विश्वास आहे की पुढील आठवड्यात इंधनाच्या किमती अस्थिर राहू शकतात:
भारतीय ग्राहकांसाठी, तथापि, तात्काळ चिंता सोपी राहते – प्रत्येक नवीन इंधन दरवाढीमुळे वाहतूक आणि राहणीमान महाग होत आहे.
