वीरेंद्र पंडित

नवी दिल्ली: अमेरिकेचे परराष्ट्र मंत्री मार्को रुबिओ, सध्या भारताच्या चार दिवसांच्या पहिल्या अधिकृत दौऱ्यावर आहेत, त्यांनी सोमवारी सांगितले की वॉशिंग्टन एकतर तेहरानशी चांगला करार करेल किंवा ते शियाबहुल देशाशी “अन्य मार्गाने” व्यवहार करेल.

आग्राला रवाना होण्यापूर्वी त्यांनी नवी दिल्लीत पत्रकारांना सांगितले की, “पर्यायांचा शोध घेण्यापूर्वी अमेरिका मुत्सद्देगिरीला यशस्वी होण्याची प्रत्येक संधी देईल.”

“होर्मुझची सामुद्रधुनी उघडण्याच्या त्यांच्या क्षमतेच्या दृष्टीने टेबलवर एक अतिशय ठोस गोष्ट आहे, आण्विक प्रकरणावर एक अतिशय वास्तविक, महत्त्वपूर्ण, वेळ-मर्यादित वाटाघाटी करा आणि आशा आहे की आम्ही ते मागे घेऊ शकू,” असे मीडियाने सांगितले.

ते म्हणाले की, वॉशिंग्टनने तेहरानसोबत सुरू असलेल्या शांतता वाटाघाटी दरम्यान होर्मुझची महत्त्वपूर्ण सामुद्रधुनी पुन्हा सुरू करण्यासाठी “महत्त्वपूर्ण प्रगती” केली आहे, परंतु अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प सावधगिरी बाळगत आहेत आणि वाईट करार स्वीकारणार नाहीत.

सर्वसमावेशक शांतता करारावर हातोडा मारण्यापूर्वी, जागतिक ऊर्जा प्रवाह पुनर्संचयित करण्यासाठी दोन्ही देश अरुंद शिपिंग लेन पुन्हा उघडण्यासाठी प्राथमिक कराराकडे पाहत आहेत अशा संकेतांदरम्यान त्यांची टिप्पणी आली.

“काम अजूनही प्रगतीपथावर आहे. आम्हाला वाटले की काल रात्री, कदाचित आज आमच्याकडे काही बातम्या असतील.”

पश्चिम आशियातील संघर्ष संपवण्यासाठी सुरू असलेल्या प्रयत्नांना जागतिक समर्थन मिळाले आहे, असे ते म्हणाले, परंतु शांततेचा मार्ग फारसा सोपा नाही.

अमेरिका-इराण शांतता चर्चेतील महत्त्वाचे मुद्दे म्हणजे इराणचा आण्विक कार्यक्रम आणि होर्मुझच्या सामुद्रधुनीवरील नियंत्रण, ज्यातून जगातील सुमारे एक पंचमांश ऊर्जा पुरवठा सामान्य काळात जातो.

28 फेब्रुवारीपासून अमेरिका आणि इस्रायलने इराणवर संयुक्त हल्ले सुरू केल्यामुळे, संपूर्ण पश्चिम आशियामध्ये प्रत्युत्तराचे हल्ले सुरू झाल्यापासून जलमार्गातून वाहतूक मोठ्या प्रमाणात विस्कळीत झाली आहे. 8 एप्रिलपासून नाजूक युद्धविराम सुरू असतानाही शिपिंग व्यत्यय सुरूच आहे.

“आम्ही ज्या देशातून चाललो आहोत त्या प्रत्येक देशाला हे समजले आहे की ते अगदी वाजवी नाही, परंतु जगासाठी पूर्ण करणे योग्य आहे. ट्रम्प यांनी म्हटल्याप्रमाणे, त्याला घाई नाही; तो वाईट करार करणार नाही,” तो म्हणाला.

रुबिओ म्हणाले की, “पर्याय” शोधण्यापूर्वी अमेरिका मुत्सद्देगिरीला “यशाची प्रत्येक संधी” देणार आहे.

“अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष वाईट करार करणार नाहीत. राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प यांच्यापेक्षा अण्वस्त्र इराणच्या धोक्याबद्दल कोणीही गंभीर नाही.”

“आणि म्हणून, मला पूर्ण विश्वास आहे की आम्ही एकतर चांगला करार करणार आहोत किंवा आम्हाला त्यास 'दुसऱ्या मार्गाने' सामोरे जावे लागेल,” तो म्हणाला.

“आम्ही एक चांगला करार करणे पसंत करू,” तो म्हणाला.

परराष्ट्र मंत्री एस. जयशंकर यांच्याशी व्यापक चर्चा केल्यानंतर पत्रकार परिषदेला संबोधित करताना रुबिओ यांनी रविवारी सांगितले की पुढील काही तासांत “चांगली बातमी” येण्याची शक्यता आहे.

लेबनॉनबद्दल, ते म्हणाले: “आम्ही त्यावर स्वतंत्रपणे काम करत आहोत. लेबनॉनसह, आमच्याकडे 45 दिवसांची युद्धविराम असल्याने आम्ही गुंतलो आहोत. आम्ही आता साप्ताहिक बैठका घेतल्या आहेत आणि लेबनॉन आणि इस्रायलच्या सरकारमध्ये चालू असलेल्या दैनंदिन व्यस्तता आहेत.”

रुबिओ म्हणाले की “समस्या” लेबनॉन आणि इस्रायलची नाही तर हिजबुल्लाची आहे.

“काल रात्री, हिजबुल्लाहने लेबनीज सरकारला उलथून टाकण्याचे आवाहन करणारे एक विधान केले. आणि ते तुम्हाला इथे कोणाशी वागत आहात याची आठवण करून देते. हे (हिजबुल्ला) 100 टक्के इराणी प्रॉक्सी आहे.”

“जोपर्यंत सशस्त्र हिजबुल्लाह अस्तित्वात आहे तोपर्यंत लेबनॉनमध्ये शांतता मिळवणे कठीण होणार आहे कारण ते लेबनॉनच्या लोकांचा बळी घेत आहेत,” रुबिओ म्हणाले.

“आम्ही लेबनीज आणि इस्रायली सरकारांसोबत त्या मार्गावर काम करत आहोत आणि आम्ही तेथे काही चांगली प्रगती केली आहे,” तो म्हणाला.

“आम्ही यावर काम करत राहणार आहोत. बरं, इस्रायलला नेहमीच स्वतःचे संरक्षण करण्याचा अधिकार आहे. जगातील प्रत्येक देश करतो. आणि म्हणून, जर हिजबुल्लाह क्षेपणास्त्रे डागणार असेल किंवा त्यांच्यावर क्षेपणास्त्रे डागणार असेल तर, इस्रायलला त्यास प्रतिसाद देण्याचा किंवा ते होण्यापासून रोखण्याचा पूर्ण अधिकार आहे,” रुबिओ म्हणाले.

आग्रा येथून, रुबिओ क्वाड परराष्ट्र मंत्र्यांच्या बैठकीला उपस्थित राहण्यासाठी मंगळवारी सकाळी नवी दिल्लीला परतण्यापूर्वी जयपूरला जाईल.

“आमच्या वेळापत्रकात अंतर आहे कारण उद्यापर्यंत क्वाड मीटिंग होऊ शकली नाही. त्यामुळे, येथील काही सांस्कृतिक स्थळे पाहण्याची आणि या देशाचा आदर करण्याची ही एक चांगली संधी होती,” तो म्हणाला.

“येथे पाहण्यासारखे बरेच काही आहे आणि खूप विविधता आणि प्रचंड इतिहास असलेला इतका मोठा देश आहे. त्यामुळे, देशासाठी प्रतिष्ठित असे काहीतरी पाहण्याची ही एक चांगली संधी असेल,” रुबिओ म्हणाले.