सध्या देशभरात कडक ऊन आणि विक्रमी उष्णतेने कहर केला आहे. थर्मामीटरचे तापमान सातत्याने गगनाला भिडत असून आर्द्रतेमुळे लोकांचे जगणे कठीण झाले आहे. या जीवघेण्या ऊन आणि उष्णतेच्या लाटेपासून वाचण्यासाठी प्रत्येकजण आपापल्या परीने धडपडत आहे. पण दरम्यान, वैद्यकीय जगतातून एक अत्यंत भीतीदायक आणि चिंताजनक अहवाल समोर आला आहे. देशातील तीन नामांकित आणि वरिष्ठ डॉक्टरांनी उघड केले आहे की या उन्हाळ्याच्या हंगामात बहुतेक लोक नकळत काही गंभीर चुका करत आहेत, ज्यामुळे त्यांना थेट हॉस्पिटलच्या आयसीयूमध्ये नेले जाऊ शकते. डॉक्टरांनी देशवासीयांना या घातक सवयींबाबत तातडीने खबरदारी घेण्याचा सल्ला दिला आहे.
बाहेरच्या कडाक्याच्या उन्हात आणि उष्णतेने होरपळून घरी परतल्यावर ताबडतोब फ्रीज उघडून बर्फाचे थंड पाणी किंवा शीतपेये पिऊन आराम मिळतो, असे अनेकदा दिसून येते. देशातील उच्च हृदयरोग तज्ज्ञांनी या सवयीबद्दल गंभीर चिंता व्यक्त केली आहे. ते म्हणतात की जेव्हा आपले शरीर अचानक अति तापमानापासून बाहेरच्या थंड वातावरणात येते आणि आपण बर्फाचे पाणी पितो तेव्हा शरीराची 'थर्मोरेग्युलेशन सिस्टीम' पूर्णपणे बिघडते. या अचानक बदलामुळे रक्तवाहिन्या आकसतात, ज्यामुळे अचानक हृदयविकाराचा झटका किंवा ब्रेन स्ट्रोकचा धोका अनेक पटींनी वाढतो. सूर्यप्रकाशातून बाहेर पडल्यानंतर, कमीतकमी 15 मिनिटे फक्त सामान्य तापमानाचे पाणी किंवा भांड्याचे पाणी प्यावे.
वातानुकूलित (AC) तापमान 16 किंवा 18 अंशांवर ठेवून कार्यालयात, घरांमध्ये किंवा कारमध्ये बसणे आणि नंतर अचानक 40 ते 45 अंशांच्या कडक उन्हात बाहेर पडणे ही या हंगामातील दुसरी सर्वात सामान्य परंतु धोकादायक चूक आहे. देशातील प्रख्यात पल्मोनोलॉजिस्ट (छाती तज्ज्ञ) यांच्या मते, तापमानातील या अत्यंत आणि अचानक चढ-उतारामुळे शरीराची प्रतिकारशक्ती अचानक कोलमडते. वैद्यकीय शास्त्राच्या भाषेत त्याला 'थर्मल शॉक' म्हणतात. त्यामुळे लोकांमध्ये तीव्र न्यूमोनिया, खूप ताप, घशाचा संसर्ग, अचानक कमी रक्तदाब, दम्याचा झटका यासारख्या तक्रारी वाढत आहेत. AC चे तापमान नेहमी 24 ते 26 अंशांच्या दरम्यान ठेवावे जेणेकरुन शरीर बाहेरील वातावरणाशी ताळमेळ ठेवू शकेल असा सल्ला डॉक्टर देतात.
उन्हाळ्यात शरीराला हायड्रेट ठेवणं हे सगळ्यात महत्त्वाचं काम आहे, पण बहुतेक लोक या बाबतीत खूप बेफिकीर असतात. देशाच्या प्रसिद्ध गॅस्ट्रोएन्टेरोलॉजिस्टने असा इशारा दिला आहे की बरेच लोक जेव्हा अत्यंत तहान लागतात तेव्हाच पाणी पितात, जे निर्जलीकरणाचे शेवटचे लक्षण आहे. या शिवाय या ऋतूत वारंवार चहा किंवा कॉफी पिण्याची सवय देखील शरीरात पाणी शोषून घेते कारण कॅफिन हा 'लघवीचे प्रमाण वाढवणारा पदार्थ' पदार्थ आहे जो शरीरातील पाणी बाहेर टाकतो. या तीव्र पाण्याच्या कमतरतेमुळे, सर्वात सामान्य घटना म्हणजे किडनी स्टोन, युरिन इन्फेक्शन, पोटात तीव्र वेदना आणि उष्माघात. दिवसभरात किमान 3 ते 4 लिटर पाणी, लिंबूपाणी, नारळपाणी किंवा ताक सेवन करणे बंधनकारक आहे.
उन्हाळ्यातील आजार टाळण्यासाठी महागडे उपचार न करता योग्य सवयी अंगीकारण्याची गरज आहे, यावर तिन्ही डॉक्टरांनी एकत्रितपणे भर दिला आहे. दुपारी 12 ते 4 या वेळेत जेव्हा सूर्य प्रखर असतो तेव्हा कोणत्याही अत्यावश्यक कामाशिवाय बाहेर पडणे टाळा. बाहेर जावे लागले तरी हलक्या रंगाचे सुती कपडे घाला, डोके व चेहरा स्कार्फ किंवा टोपीने झाका आणि सनस्क्रीन वापरा. यासोबतच या ऋतूमध्ये कापलेली फळे, शिळे अन्न आणि बाहेर उपलब्ध असलेले जास्त तेलकट पदार्थ यांपासून दूर राहा, कारण उन्हाळ्यात बॅक्टेरिया खूप वेगाने वाढतात ज्यामुळे अन्नातून विषबाधा आणि अतिसार होतो.
