भारतातील विविध प्रदेशात अनेक पारंपारिक हस्तकला पिढ्यानपिढ्या जतन केल्या गेल्या आहेत. या कलांमध्ये स्थानिक इतिहास, संस्कृती आणि कारागिरांचे कौशल्य दिसून येते. अशा हस्तकलेची भौगोलिक संकेत (GI) ओळख ही हस्तकलेची प्रामाणिकता आणि वैशिष्ट्यांची अधिकृत पावती आहे. गुजरातमधील जसदन पटारी हस्तकलेची अलीकडेच जीआय मान्यता ही अशा सांस्कृतिक वारशाच्या जतनाच्या दिशेने एक महत्त्वाचे पाऊल मानले जाते.

गुजरातच्या पारंपारिक हस्तकला जसदन पटारीसाठी GI नोंदणीने भौगोलिक संकेत (GI) नोंदणी मंजूर केली आहे. राजकोट जिल्ह्यातील जसदन ब्लॉकच्या कारागिरांसाठी हा एक महत्त्वाचा टप्पा ठरला आहे. पिढ्यानपिढ्या जतन केलेली ही अनोखी कलाकुसर गुजरातच्या समृद्ध सांस्कृतिक वारशाचे आणि पारंपारिक कारागिरीचे प्रतीक आहे.

राष्ट्रीय कृषी आणि ग्रामीण विकास बँक (NABARD) ने त्यांच्या ग्राम्य विकास निधी (GVN) अंतर्गत या GI नोंदणीसाठी सहाय्य प्रदान केले आहे. हे सहाय्य GI उत्पादने, दस्तऐवजीकरण आणि GI अर्ज प्रक्रियेबद्दल जनजागृती करण्यासाठी प्रदान केले जाते. ही नोंदणी प्रक्रिया सेंटर फॉर एन्व्हायर्नमेंट एज्युकेशन (CEE) मार्फत केली जाते.

एकाच डोंगरावर 800 हून अधिक संगमरवरी मंदिरे, कोरीव काम पाहून लोक थक्क होतात…

तत्पूर्वी, नाबार्डने गुजरातमधील इतर दोन उत्पादनांना समान समर्थन प्रदान केले होते – कच्छमधील अजराख ब्लॉक प्रिंट (२०२१-२२ मध्ये मंजूर) आणि नवसारी येथील अमलसाड चिकू (२०२०-२१ मध्ये मंजूर). या दोन्ही उत्पादनांची GI नोंदणी यशस्वीरित्या पूर्ण झाली आहे.

GI टॅग मिळवणे बनावट किंवा नकली उत्पादनांपासून अस्सल हस्तकला उत्पादनांना कायदेशीर संरक्षण प्रदान करते, त्यांची बाजारपेठेतील ओळख मजबूत करते आणि देशांतर्गत तसेच आंतरराष्ट्रीय व्यापारासाठी चांगल्या संधी प्रदान करते. कृषी उत्पादनांच्या बाबतीत, ते शेतकऱ्यांसाठी बाजारपेठेतील जोडणी अधिक प्रभावी आणि सुलभ करते.

भारतातील रहस्यमय मंदिरे जी रातोरात बांधली गेली, एक देवांनी तर दुसरी राक्षसांनी…

या मान्यतेमुळे पारंपरिक ज्ञानाचे जतन आणि संवर्धन होईल, असे नाबार्डने म्हटले आहे. तसेच, ग्रामीण भागात उपजीविकेच्या संधी वाढविण्यात आणि तरुणांचा तसेच महिला कारागिरांचा अधिक सहभाग सुनिश्चित करण्यात लक्षणीय मदत होईल.

जसदन पटारी हस्तकलेची ही ओळख केवळ एका उत्पादनापुरती मर्यादित नाही तर ग्रामीण अर्थव्यवस्थेच्या, पारंपारिक कौशल्य आणि स्थानिक कारागिरांच्या भविष्यासाठीही महत्त्वाची आहे. अशा उपक्रमांमुळे भारताचा वैविध्यपूर्ण सांस्कृतिक वारसा जपण्यास आणि जागतिक बाजारपेठेत स्वतंत्र ओळख निर्माण करण्यात मदत होईल.