जेव्हा जेव्हा रामायणाची चर्चा होते तेव्हा प्रभू राम, माता सीता आणि लक्ष्मण यांच्या वनवासाची चर्चा नक्कीच होते. पण या कथेत एक पात्र असेही आहे ज्याचा त्याग तितकाच महान मानला जातो, तरीही त्याचे नाव कमी घेतले जाते. हे पात्र उर्मिला आहे, जी लक्ष्मणाची पत्नी आणि माता सीतेची धाकटी बहीण होती.
लोककथेनुसार, लक्ष्मणाने आपल्या वनवासात झोप सोडली होती जेणेकरून तो राम आणि सीतेचे नेहमी रक्षण करू शकेल. तेव्हा लक्ष्मण यांच्या झोपेचा वाटा त्यांची पत्नी उर्मिलाने घेतला होता असे म्हणतात. याच कारणामुळे रामायणातील सर्वाधिक त्याग करणाऱ्या महिलांमध्ये उर्मिलाचे नाव घेतले जाते.
उर्मिला ही मिथिलाचा राजा जनक आणि राणी सुनयना यांची कन्या होती. ती माता सीतेची धाकटी बहीण होती. राजा जनकाच्या चार मुलींचा विवाह अयोध्येच्या चार राजपुत्रांशी झाला. उर्मिलाचा विवाह लक्ष्मण यांच्याशी झाला होता. लग्नानंतर रामाला १४ वर्षांचा वनवास मिळाल्यावर त्यांचे जीवन आनंदाने भरून जाणार होते.
भगवान रामासह वनात जाण्याचा निर्णय घेत असताना लक्ष्मणाने निश्चय केला की तो आपला मोठा भाऊ आणि मेहुणीची सर्वकाळ सेवा करेल. त्यामुळे त्याने उर्मिलाला सोबत न घेण्याचा निर्णय घेतला. उर्मिलाला हवे असते तर याला विरोध करता आला असता, पण तिने आपल्या पतीचे कर्तव्य समजून अयोध्येत कोणतीही तक्रार न करता राहण्याचा निर्णय घेतला.
लोककथानुसार, आपल्या वनवासात लक्ष्मणाने राम आणि सीतेचे रक्षण करण्यासाठी 14 वर्षे झोपणार नाही अशी शपथ घेतली. मग निद्रा देवी प्रकट झाली आणि म्हणाली की लक्ष्मण झोपले नाही तर झोपेचा वाटा दुसरा कोणीतरी घ्यावा लागेल. लक्ष्मण आपल्या संकल्पावर ठाम राहावे म्हणून उर्मिलाने आपल्या पतीचा वाटा झोपेचा स्वीकार केला आणि 14 वर्षे विश्रांती घेतल्याचे सांगितले जाते.
टीप: ही माहिती पौराणिक कथांवर आधारित आहे. वाचा हिंदी त्याच्या पूर्ण सत्यतेचा किंवा सत्यतेचा दावा करत नाही.
