कोणतीही व्यवसाय छोटा किंवा मोठा नसतो, हे पी. एन. ठाकूर यांच्या यशोगाथेतून सिद्ध होते. 2 लाखांत सुरू झालेल्या ‘मस्त बनारसी पान’ या ब्रँडचे आज देशभरातील अनेक शहरांमध्ये 400 हून अधिक आउटलेट्स आहेत. एका साध्या पानाच्या दुकानाला राष्ट्रीय ब्रँड बनवून त्यांनी आपली नशिबाची दारे कशी उघडली, याची ही रंजक माहिती आहे.

एकेकाळी रस्त्यावर आणि कानाकोपऱ्यात बंदिस्त असलेले पान आता कॅफे संस्कृतीचा एक भाग बनले आहे. पारंपारिक स्टोअर्सपासून दूर जात हा व्यवसाय आता आधुनिक आउटलेट, सुधारित सादरीकरण आणि ब्रँडेड अनुभवासह एक नवीन ओळख तयार करीत आहे. या बदलामागे महत्त्वाची भूमिका बजावणाऱ्या नावांपैकी एक नाव म्हणजे पी. एन. ठाकूर यांचे. शेतकरी कुटुंबातून आलेल्या पी. एन. ठाकूर यांना पानसारख्या असंघटित क्षेत्रात मोठी संधी दिसली.

लहानपणापासूनच ते पानाची दुकाने बारकाईने पाहत असत, पण त्यांची स्वच्छता नव्हती आणि ना ब्रँड व्हॅल्यू. त्याच्या एमबीए अभ्यासामुळे आणि नोकरीच्या अनुभवामुळे त्याला हे समजले की एक साधे उत्पादन योग्य रणनीतीसह मोठ्या व्यवसायात बदलले जाऊ शकते.

ठाकूर यांनी 2016 मध्ये 2 लाख रुपयांपासून मस्त बनारसी पानची सुरुवात केली होती. या प्रवासात त्यांची पत्नी माया कुमारी यांनी नोकरी सोडून आपल्या बचत व्यवसायात गुंतवणूक केली. मर्यादित संसाधने असूनही, दोघांनी विश्वास आणि कठोर परिश्रमांच्या आधारे पुढे जाण्याचा निर्णय घेतला. आज हा व्यवसाय 7 कोटींच्या पुढे पोहोचला आहे. ठाकूर यांनी कोणत्याही बाह्य निधीशिवाय हे स्थान मिळवले आहे. त्यांनी असंघटित क्षेत्राला ब्रँडेड व्यवसायात रूपांतरित केले आहे.

एमबीए पास झालेल्या व्यक्तीने पानचे दुकान कसे उघडले?
एका वेबसाईटसोबत बोलताना पी. एन. ठाकूर सांगतात की ते एका शेतकरी कुटुंबातून आले आहेत. कौटुंबिक व्यवसायाचे वातावरण नव्हते. नोकऱ्या आणि शेतीचे वातावरण होते. बिहारमधील बक्सरचा रहिवासी असलेल्या प्रज्ञा ठाकूर यांनी बनारस हिंदू विद्यापीठातून एमबीए केले आहे. यानंतर मी काही काळ काम केले, पण मला हे काम करावेसे वाटले नाही आणि मला बॉक्सच्या बाहेर काहीतरी करायचे होते.

अशा परिस्थितीत नोकरी सोडून पानाचा धंदा करण्याचा विचार मनात आला. ठाकूर सांगतात की, नोकरी सोडून पानचा व्यवसाय करणार असल्याचे वडिलांना सांगताच त्यांची तब्येत ढासळली. अशा परिस्थितीत मला पानाच्या धंद्यात येण्यासाठी खूप धैर्य लागतं. मग पत्नीने आपली काही बचत दिली आणि या व्यवसायासाठी माझी नोकरीही सोडली. यानंतर त्यांनी ‘मस्त बनारसी पान’चा व्यवसाय सुरू केला.

विड्याच्या पानांचे 80 प्रकार
पी. एन. ठाकूर पुढे सांगतात की, त्यांनी उत्तर प्रदेशातील मुरादाबादमध्ये पानचा पहिला व्यवसाय सुरू केला. हा व्यवसाय सुरू करण्याचा किती खर्च आहे. एका वर्षात तो बाहेर आला. आज मस्त बनारसी पान ब्रँड अंतर्गत कंपनी 70-80 प्रकारचे पान लावते. या सर्व पानांमध्ये तंबाखू मिसळली जात नाही. म्हणजेच तंबाखू मुक्त कढई आहेत. ही कंपनी चॉकलेट पॅन, मँगो पॅन, ड्रायफ्रूट्स पॅन, सिल्व्हर पॅन, गोल्ड पॅन, आईस्क्रीम पॅन अशा अनेक नावांनी पान बनवते. ग्राहकांच्या सोयीनुसार पानची लागवड केली जाते.

आनंददायी बनारसी पानात कौटुंबिक वातावरण आढळते
कंपनी आपल्या आउटलेटमध्ये कौटुंबिक वातावरण उपलब्ध करून देते. ठाकूर सांगतात की, पान खाण्याचे नाव ऐकताच लोकांच्या मनात नकारात्मक विचार येतात. ही नकारात्मक विचारसरणी संपवण्यासाठी मस्त बनारसी पान सुरू करण्यात आले आहे. पान केवळ कलयुगातच नव्हे तर त्याच्या पहिल्या सतयुगापासून – त्रेतायुगापासून देखील वापरला जात आहे.

पानात आरोग्यासाठी फायदेशीर गोष्टी असतात. कंपनीचे आज 400 हून अधिक आउटलेट्स आहेत. कंपनीचा व्यवसाय भारतातील 300 हून अधिक शहरांमध्ये पसरलेला आहे. यामध्ये मोहाली, बेंगळुरू, दिल्ली, पुणे, विजयवाडा, मथुरा, जालंधर, श्रीनगर, जयपूर, रांची, जमशेदपूर, पाटणा, वडोदरा आणि हैदराबाद यासारख्या अनेक शहरांचा समावेश आहे.