कडक ऊन आणि कडक उन्हानंतर पावसाळा आला की, वातावरण आल्हाददायक होऊन नागरिकांना उष्णतेपासून मोठा दिलासा मिळतो. पण हा सुंदर ऋतू आपल्यासोबत आरोग्याशी संबंधित अनेक गंभीर आव्हाने आणि आजारही घेऊन येतो. पावसाळ्यात वातावरणातील आर्द्रतेची पातळी अचानक वाढते आणि अनेक ठिकाणी पाणी साचण्याची समस्या उद्भवते. अशा साचलेल्या पाण्यात आणि दमट वातावरणात हानिकारक डास, विषाणू आणि बॅक्टेरिया झपाट्याने वाढू लागतात. त्यामुळेच मान्सूनचे आगमन होताच देशभरात संसर्गजन्य आजारांचा धोका अनेक पटींनी वाढतो. आरोग्य तज्ज्ञांच्या मते, या ऋतूमध्ये लहान मुले, वृद्ध व्यक्ती आणि ज्यांची रोगप्रतिकारशक्ती कमकुवत आहे अशा लोकांनी आपल्या आरोग्याची विशेष काळजी घ्यावी. पावसाळ्यात पसरणारे मुख्य रोग कोणते आहेत आणि त्यांची लक्षणे कोणती आहेत, यापुढे कोणतीही कपात न करता थेट जाणून घेऊया. 1. डेंग्यू: त्याचा डास साचलेल्या स्वच्छ पाण्यात वाढतो, याचे मुख्य लक्षण म्हणजे प्लेटलेट्स कमी होणे. डेंग्यू हा पावसाळ्यातील सर्वात धोकादायक आणि प्राणघातक आजार आहे, ज्याचा धोका या हंगामात सर्वाधिक असतो. कारण: डेंग्यू हा आजार एडिस इजिप्ती प्रजातीच्या मादी डासांच्या चाव्याव्दारे पसरतो. या डासाची सर्वात मोठी खासियत म्हणजे तो घाणेरड्या पाण्यात प्रजनन करत नाही, तर तुमच्या घराभोवती साचलेल्या स्वच्छ आणि साचलेल्या पाण्यात होतो. जसे घराच्या छतावर पडलेले जुने टायर, बंद कुलर, भांड्यांचे ट्रे, पाण्याच्या उघड्या टाक्या किंवा डबे. मुख्य लक्षणे: डेंग्यूमुळे अचानक खूप जास्त ताप येतो, याला 'ब्रेक-बोन फिव्हर' असेही म्हणतात. याशिवाय, तीव्र डोकेदुखी, डोळ्यांच्या पाठीमागे तीक्ष्ण काटेरी आणि वेदना, स्नायू आणि सांधे तीव्र वेदना होतात. या आजारात रुग्णाच्या रक्तातील प्लेटलेट्सची पातळी झपाट्याने कमी होऊ लागते, त्यामुळे वेळेवर उपचार न मिळाल्यास स्थिती अत्यंत गंभीर आणि घातक बनू शकते. 2. टायफॉइड: दूषित पाणी आणि संक्रमित अन्नामुळे यकृत-पचनसंस्थेवर हल्ला होतो. पावसाळ्यात मोठ्या प्रमाणात पाणी साचल्याने अनेकदा सांडपाणी किंवा घाण पाणी पिण्याच्या पाण्याच्या पाइपलाइनमध्ये मिसळते, त्यामुळे पाण्याचे स्रोत पूर्णपणे संक्रमित होतात. कारण: हा रोग साल्मोनेला टायफी नावाच्या बॅक्टेरियामुळे होतो, जो मुख्यत्वे दूषित पाणी आणि माशांनी संक्रमित अन्नाद्वारे आपल्या शरीरात प्रवेश करतो. टायफॉइडचा थेट मानवी पचनसंस्थेवर आणि आतड्यांवर हल्ला होतो. प्रमुख लक्षणे: टायफॉइड रुग्णांना अनेक दिवस टिकणारा उच्च ताप, ओटीपोटात पेटके आणि तीव्र वेदना, सतत डोकेदुखी, अत्यंत शारीरिक कमजोरी आणि भूक न लागणे यासारख्या गंभीर समस्यांना तोंड द्यावे लागते. 3. विषाणूजन्य ताप: तापमानातील चढउतारांमुळे, संसर्ग वेगाने एकमेकांमध्ये पसरतो. पावसाळ्याच्या दिवसात कधी कडक सूर्यप्रकाश असतो तर कधी अचानक मुसळधार पाऊस पडतो, त्यामुळे तापमानात सतत चढ-उतार होत राहतात. हवेतील जास्त आर्द्रतेमुळे विषाणू हवेत दीर्घकाळ टिकून राहतात. कारण: हवामानातील हा अचानक बदल आपल्या शरीराची रोगप्रतिकारक शक्ती मंदावतो, ज्यामुळे श्वसन आणि इतर विषाणूजन्य संसर्ग वेगाने पसरतात. विषाणूजन्य ताप हा एक अत्यंत संसर्गजन्य रोग आहे जो खोकल्यामुळे, शिंकण्याद्वारे किंवा संक्रमित व्यक्तीच्या संपर्कात आल्याने एका व्यक्तीपासून दुसऱ्या व्यक्तीमध्ये सहज पसरतो. मुख्य लक्षणे: यामध्ये, रुग्णाला थरकाप, तीव्र ताप किंवा घसा दुखणे, कोरडा किंवा श्लेष्माने भरलेला खोकला, संपूर्ण शरीरात कडकपणा आणि वेदना आणि पाठ आणि अत्यंत आळशीपणा जाणवतो. 4. अन्न विषबाधा आणि अतिसार: रस्त्यावरील उघड्या अन्नापासून दूर रहा. आर्द्रता आणि उष्णतेच्या या मिश्र ऋतूमध्ये जीवाणू इतक्या वेगाने वाढतात की घरात किंवा बाहेर ठेवलेले अन्न लवकर खराब होते किंवा शिळे होते. कारण: अनेक वेळा नकळत खराब झालेले किंवा बुरशीचे अन्न खाल्ल्याने पोटात गंभीर संसर्ग होतो, ज्याला अन्न विषबाधा म्हणतात. विशेषत: पावसाळ्यात रस्त्याच्या कडेला उपलब्ध दूषित पाण्यापासून तयार केलेली उघडी कापलेली फळे, चाट-पकोडे आणि ज्यूसच्या सेवनामुळे धोका सर्वाधिक असतो. निष्काळजीपणामुळे, अन्नातून विषबाधा इतकी गंभीर होऊ शकते की रुग्णाच्या शरीरात निर्जलीकरण होऊन मृत्यू होऊ शकतो. मुख्य लक्षणे: अन्न खाल्ल्यानंतर काही तासांनी सतत उलट्या होणे, पोटात असह्य पेटके आणि वेदना, वारंवार जुलाब, मळमळ आणि शरीराचे तापमान वाढणे ही त्याची प्रमुख लक्षणे आहेत. पावसाळ्यात सुरक्षित राहण्यासाठी या महत्त्वाच्या आरोग्य टिप्स पाळा. कुलर आणि भांडी साफ करणे: तुमच्या घरात किंवा आजूबाजूला कुठेही पाणी साचू देऊ नका. कूलरमधील पाणी आठवड्यातून एकदा बदलावे आणि त्यात थोडे रॉकेल किंवा पेट्रोल टाका. उकळलेले पाणी: या ऋतूत नेहमी पाणी पूर्णपणे उकळून ते गाळून प्यावे, त्यामुळे सर्व बॅक्टेरिया नष्ट होतात. पूर्ण बाह्यांचे कपडे: डास चावण्यापासून वाचण्यासाठी, झोपताना मच्छरदाणी किंवा मच्छरदाणी वापरा आणि बाहेर जाताना पूर्ण बाह्यांचे कपडे घाला. ताजे अन्न: नेहमी पूर्णपणे झाकलेले आणि ताजे तयार केलेले गरम अन्न खा. रेफ्रिजरेटरमध्ये ठेवलेले खूप जुने शिळे अन्न खाणे पूर्णपणे टाळा. सल्ला: पावसाळ्यात होणारा कोणताही आजार हा साधारण हंगामी ताप समजू नका. ताप 2 दिवसांपेक्षा जास्त काळ राहिल्यास, ताबडतोब जवळच्या डॉक्टरांशी संपर्क साधा आणि रक्त तपासणी करून घ्या आणि वैद्यकीय सल्ल्याशिवाय मेडिकल स्टोअरमधून कोणतेही प्रतिजैविक किंवा वेदनाशामक औषध घेऊ नका.