नवी दिल्ली: सध्या देशाच्या बहुतांश भागात मान्सूनचा वेग मंदावला आहे. पूर्व भारतातील काही भाग वगळता उत्तर, पश्चिम आणि मध्य भारतातील अनेक राज्यांमध्ये सामान्यपेक्षा कमी पावसाची नोंद होत आहे. पाऊस नसल्याचा परिणाम शेतीवरही दिसून येत आहे. यासोबतच भात, मका, कडधान्य या पिकांच्या पेरणीवरही परिणाम होत आहे, तर जलाशयांच्या घटत्या पाणीपातळीमुळे सिंचन आणि पिण्याच्या पाण्याबाबतही चिंता वाढत आहे.
हवामान तज्ज्ञांच्या म्हणण्यानुसार मान्सून ट्रफ लाइन त्याच्या सामान्य स्थितीपासून दूर गेली आहे. त्यामुळे बंगालच्या उपसागरातून येणारे दमट वारे देशाच्या मोठ्या भागात पोहोचू शकत नाहीत. मात्र, येत्या काही दिवसांत ही परिस्थिती बदलण्याची शक्यता आहे.
पश्चिम पॅसिफिक महासागरात निर्माण होणाऱ्या काही उष्णकटिबंधीय प्रणाली पुढे सरकल्या आणि बंगालच्या उपसागरात पोहोचल्या, तर 18 ते 25 जुलै दरम्यान मान्सून पुन्हा सक्रिय होऊ शकतो, असे हवामान मॉडेल सूचित करत आहेत. आंतरराष्ट्रीय मॉडेल ECMWF, GFS आणि भारतीय हवामान खात्याचे अंदाजही या शक्यतेकडे लक्ष वेधत आहेत. तथापि, शास्त्रज्ञांचे म्हणणे आहे की यावर अंतिम निष्कर्ष काढणे खूप लवकर आहे आणि पुढील काही दिवसांच्या हालचालींवर सतत लक्ष ठेवले जात आहे.
दरम्यान, उत्तर-पश्चिम भारतासाठी आणखी एक दिलासादायक बातमी आहे. एक वेस्टर्न डिस्टर्बन्स सक्रिय होणार आहे, ज्याचा प्रभाव जम्मू-काश्मीर, हिमाचल प्रदेश, पंजाब, हरियाणा आणि पश्चिम राजस्थानच्या काही भागांमध्ये दिसून येईल. पुढील दोन ते तीन दिवसांत या भागांत वादळी वाऱ्यासह हलका ते मध्यम पाऊस आणि जोरदार वारे वाहण्याची शक्यता असून, त्यामुळे तापमानातही किंचित घट होण्याची शक्यता आहे.
पॅसिफिक महासागरातील प्रणाली अनुकूल दिशेने पुढे सरकल्यास मान्सूनचा प्रवाह पुन्हा सामान्य होऊ शकतो, असे तज्ज्ञांचे मत आहे. यामुळे मध्य भारत, उत्तर भारत आणि पश्चिम राज्यांमध्ये चांगल्या पावसाची शक्यता वाढेल. त्याचबरोबर या यंत्रणा कमकुवत झाल्या किंवा दिशा बदलली तर दुष्काळसदृश परिस्थिती अधिक गंभीर होऊ शकते. बदलत्या हवामान पद्धतीमुळे मान्सूनचे वर्तन अनिश्चित होत असल्याचे हवामानतज्ज्ञांचे म्हणणे आहे. अशा स्थितीत देशातील कृषी आणि जलसंपत्तीच्या दृष्टिकोनातून पुढील दोन आठवड्यांचे हवामान अत्यंत महत्त्वाचे मानले जात आहे.
