ऑटोमोबाईल डेस्क – आजच्या काळात जेव्हा जेव्हा दुचाकी म्हणजेच बाईक किंवा स्कूटर खरेदी केली जाते तेव्हा ग्राहकांचे लक्ष केवळ शक्तिशाली इंजिन आणि उत्कृष्ट मायलेजपुरतेच मर्यादित नसते. रस्ते सुरक्षेबाबत वाढत्या जागरुकतेमुळे, आधुनिक काळात वाहनांची सुरक्षा वैशिष्ट्ये ही सर्वात महत्त्वाची प्राथमिकता बनली आहे. दुचाकी वाहनांमध्ये सुरक्षितता सुनिश्चित करण्यासाठी, प्रामुख्याने दोन ब्रेकिंग तंत्रज्ञान-एबीएस (अँटी-लॉक ब्रेकिंग सिस्टम) आणि सीबीएस (कम्बाइंड ब्रेकिंग सिस्टम)— मोठ्या प्रमाणावर वापरले जातात. आपत्कालीन परिस्थितीत वाहनावर नियंत्रण ठेवणे आणि अपघाताचा धोका कमी करणे हा दोन्ही तंत्रज्ञानाचा मुख्य उद्देश असला तरी त्यांच्या कार्यप्रणालीत आणि तांत्रिक रचनेत खूप फरक आहे.
ABS म्हणजेच अँटी-लॉक ब्रेकिंग सिस्टीम हे दुचाकी वाहनांमध्ये आढळणारे अतिशय आधुनिक आणि प्रगत सुरक्षा तंत्रज्ञान आहे. जेव्हा ड्रायव्हर खूप वेगाने किंवा आपत्कालीन परिस्थितीत अचानक ब्रेक लावतो, तेव्हा कधी कधी चाके पूर्णपणे लॉक होतात. चाके लॉक झाल्यास, दुचाकी किंवा स्कूटरवरील नियंत्रण रस्त्यावरून सुटले आणि वाहन घसरून पडू शकते.
या गंभीर समस्येचा सामना करण्यासाठी, ABS तंत्रज्ञान चाकांजवळ सेन्सर्स आणि इलेक्ट्रॉनिक कंट्रोल युनिट्स (ECU) वापरते. हे सेन्सर्स चाकांच्या फिरण्याच्या गतीवर सतत लक्ष ठेवतात. अचानक ब्रेक लावल्यामुळे चाक लॉक होण्याच्या मार्गावर असल्याचे सिस्टीमला समजताच, ECU ताबडतोब एका सेकंदाच्या हजारव्या भागामध्ये ब्रेक हायड्रॉलिक दाब नियंत्रित करते. त्यामुळे चाक पूर्णपणे लॉक होत नाही आणि चालकाचे वाहनावरील पूर्ण नियंत्रण राहते, त्यामुळे अपघाताची शक्यता बऱ्याच अंशी टळते.
दुसरीकडे, CBS म्हणजेच एकत्रित ब्रेकिंग सिस्टीम हे एक तंत्रज्ञान आहे जे प्रामुख्याने वाहनाचे ब्रेक बॅलन्स सुधारण्यासाठी डिझाइन केलेले आहे. या प्रणालीचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे पुढील आणि मागील ब्रेक एकमेकांना जोडलेले आहेत. जेव्हा रायडर मागील ब्रेक लीव्हर किंवा पॅडल सामान्यपणे दाबतो, तेव्हा CBS तंत्रज्ञान आपोआप ब्रेकिंग फोर्स दोन्ही चाकांमध्ये समान प्रमाणात वितरीत करते.
या तंत्रज्ञानाच्या मदतीने ड्रायव्हरने एक ब्रेकही चालवल्यास दोन्ही चाकांवर एकाच वेळी संतुलित दाब निर्माण होतो. यामुळे, अचानक ब्रेक लावताना वाहनाचा तोल जात नाही आणि ते संतुलित दिशेने थांबते. म्हणूनच सीबीएस तंत्रज्ञानाचा वापर प्रामुख्याने हलक्या स्कूटर आणि कमी इंजिन क्षमतेच्या प्रवासी बाइकमध्ये केला जातो, जेथे कमी वेगातही स्थिरता राखणे महत्त्वाचे आहे.
वाहन खरेदी करताना दोन ब्रेकिंग तंत्रज्ञानातील फरक समजून घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे:
ब्रेकिंग यंत्रणा: ABS अचानक चाक लॉक होण्यास प्रतिबंध करते आणि हायड्रॉलिक दाब व्यवस्थापित करते, तर CBS समोर आणि मागील ब्रेकिंग फोर्स संतुलित करते.
रस्ता आणि हवामानाची परिस्थिती: ABS त्याची उच्च कार्यक्षमता दाखवते आणि ओले रस्ते, चिखल, वालुकामय रस्त्यावर किंवा उच्च वेगाने अचानक ब्रेक लावताना घसरणे प्रतिबंधित करते. याउलट, CBS सामान्य आणि मध्यम गती स्थितीत उत्कृष्ट ब्रेक बॅलन्स प्रदान करते.
किंमत आणि जटिलता: ABS हे एक जटिल आणि प्रीमियम तंत्रज्ञान आहे जे वाहनांच्या किंमती वाढवते, तर CBS हे तुलनेने सोपे आणि परवडणारे तंत्रज्ञान आहे.
रस्ते अपघातात सातत्याने होणारी वाढ लक्षात घेऊन आणि प्रवाशांच्या सुरक्षेला प्राधान्य देत भारत सरकारच्या परिवहन मंत्रालयाने दुचाकी वाहनांसाठी कठोर नियम लागू केले आहेत. देशातील सध्याच्या नियमांनुसार, 125 सीसी किंवा त्याहून अधिक इंजिन क्षमता असलेल्या सर्व बाईकमध्ये ABS किंवा उत्तम प्रगत ब्रेकिंग सिस्टीम असणे अनिवार्य करण्यात आले आहे. त्याच वेळी, 125 सीसी पेक्षा कमी क्षमतेच्या स्कूटर आणि लहान बाईकमधील रायडर्सची मूलभूत सुरक्षा सुनिश्चित करण्यासाठी CBS तंत्रज्ञान वापरणे अनिवार्य करण्यात आले आहे.
