จากเกาหลีสู่จีน และตอนนี้มาถึงวงการบันเทิงไทยแล้ว ถ้าคุณไม่ได้ตามวงการไอดอล คำว่า “ซาแซง” อาจเพิ่งผ่านตาจากพาดหัวข่าวที่ศิลปินคนหนึ่งเข้าแจ้งความกับแฟนคลับของตัวเอง ฟังแล้วอาจงงว่าแฟนคลับกับศิลปินควรจะต้องรักกันสิ

ที่จริงแล้ว คนที่ถูกเรียกว่าซาแซงไม่ได้ถูกนับเป็นแฟนคลับ ทั้งจากตัวศิลปิน จากค่าย และจากแฟนคลับด้วยกันเอง ไทยเกอร์จะอธิบายว่าคำนี้มาจากไหน พฤติกรรมแบบไหนถึงเข้าข่าย เกิดอะไรขึ้นจริงบ้างในเกาหลี จีน และไทย

ซาแซง แปลว่าอะไร

ซาแซง มาจากคำเกาหลี 사생팬 ซึ่งประกอบด้วย ซาแซงฮวาล (사생활) แปลว่าชีวิตส่วนตัว รวมกับคำว่า แฟน (팬)

รวมกันแล้วหมายถึงแฟนที่ตามล่วงล้ำชีวิตส่วนตัวของศิลปิน ไม่ใช่แค่ตามงานหรือตามผลงาน แต่ตามไปถึงบ้าน ที่พัก รถ เที่ยวบิน โรงพยาบาล และเวลาที่ศิลปินไม่ได้ทำงาน

Korea Times เคยรายงานว่าปรากฏการณ์นี้เริ่มชัดเจนตั้งแต่ปลายยุค 90 ซึ่งเป็นช่วงที่ระบบไอดอลเกาหลีเริ่มก่อตัว และยังต่อเนื่องมาจนถึงวันนี้

เส้นแบ่งระหว่างแฟนคลับกับซาแซง

เส้นแบ่งไม่ได้อยู่ที่ระดับความชอบ แต่อยู่ที่ความยินยอมและพื้นที่ส่วนตัว

แฟนคลับซื้อบัตรคอนเสิร์ต ไปงานแฟนมีต ซื้ออัลบั้ม ส่งของขวัญผ่านช่องทางที่ค่ายเปิดไว้ ทั้งหมดนี้เกิดในพื้นที่ที่ศิลปินตกลงจะปรากฏตัว

ซาแซงทำนอกพื้นที่นั้น ตัวอย่างพฤติกรรมที่ถูกรายงานซ้ำ ๆ ได้แก่ ตามรถ เฝ้าหน้าที่พัก จองที่นั่งบนเครื่องบินให้ติดกับศิลปิน แอบถ่ายในโรงแรม ติดตั้งอุปกรณ์ติดตาม แฮกบัญชีโซเชียล และซื้อขายข้อมูลส่วนตัวอย่างเบอร์โทรและตารางเดินทาง

จะเห็นว่าพฤติกรรมส่วนใหญ่ไม่ได้เป็นแค่เรื่องมารยาท แต่เข้าข่ายการสะกดรอยตาม การบุกรุก และการละเมิดข้อมูลส่วนบุคคล

เกาหลีใต้ ต้นทางความคลั่ง เหตุการณ์ซาแซงที่รุนแรงที่สุด

ปี 2006 ยุนโฮ วง TVXQ ได้รับน้ำส้มจากคนที่คิดว่าเป็นทีมงาน แต่ในน้ำส้มถูกผสมกาว เขาอาเจียนเป็นเลือดและต้องล้างท้องที่โรงพยาบาล ผู้ก่อเหตุเป็นเจ้าของเว็บไซต์แอนตี้แฟน และยุนโฮเล่าภายหลังว่าเหตุการณ์ทิ้งอาการแพนิกไว้กับเขา

ปี 2011 ระหว่างที่ Girls’ Generation แสดงเพลง Run Devil Run มีชายคนหนึ่งกระโดดขึ้นเวทีแล้วคว้าแขนแทยอนพยายามลากออกไป ก่อนสมาชิกคนอื่นและพิธีกรจะเข้าช่วยไว้ได้

แจจุง อดีตสมาชิก TVXQ เคยแจ้งตำรวจจับซาแซงที่มากดกริ่งหน้าบ้านเขาทุกวัน คำให้การของผู้ก่อเหตุคือเธออยากสัมผัสกริ่งอันเดียวกับที่เขาเคยกด เขาระบุว่าถูกคุกคามในลักษณะนี้ยาวนานกว่าสิบปี

แทคยอน วง 2PM เคยได้รับจดหมายเขียนด้วยเลือดพร้อมข้อความข่มขู่ ส่วนแชนยอล วง EXO เคยถูกซาแซงเข้าไปในห้องพักโรงแรมและถ่ายภาพขณะหลับ ก่อนนำไปเผยแพร่ออนไลน์

ปี 2559 แจ็คสัน หวัง วง GOT7 ประสบอุบัติเหตุทางรถยนต์ที่มีสาเหตุจากแท็กซี่ซึ่งซาแซงจ้างให้ขับตาม ในเกาหลีมีคำเรียกเฉพาะสำหรับรถแบบนี้ว่าแท็กซี่ซาแซง

ล่าสุดกรณีของจองกุก วง BTS วันที่ 11 มิถุนายน 2568 ซึ่งเป็นวันที่เขาปลดประจำการทหาร หญิงวัย 30 ปีคนหนึ่งพยายามกดรหัสประตูเข้าคอนโดของจองกุกซ้ำ ๆ จนเพื่อนบ้านแจ้งตำรวจ เธอให้การว่าเดินทางมาเกาหลีเพื่อพบเขาโดยเฉพาะ ต่อมาทีมงานของจองกุกยื่นขอคำสั่งห้ามเข้าใกล้ และวันที่ 4 มกราคม 2569 ตำรวจสถานียงซานยืนยันการจับกุมหญิงชาวบราซิลรายหนึ่งฐานฝ่าฝืนกฎหมายลงโทษการสะกดรอยตาม หลังเธอถูกจับด้วยเหตุคล้ายกันมาแล้วสองครั้งในเดือนก่อนหน้า

เกาหลีแก้ปัญหาด้วยการเปลี่ยนกฎหมาย

ก่อนปี 2021 เกาหลีใต้ยังไม่มีกฎหมายเอาผิดการสะกดรอยตามโดยตรง ถ้าคนร้ายบุกเข้าบ้านจึงจะตั้งข้อหาบุกรุกได้ แต่ถ้าแค่วนเวียนอยู่แถวบ้านก็ทำได้เพียงแจ้งข้อหาก่อความเดือดร้อนรำคาญซึ่งโทษเบามาก

ปี 2021 เกาหลีใต้ออกกฎหมายลงโทษอาชญากรรมการสะกดรอยตาม กำหนดโทษจำคุกสูงสุด 3 ปี หรือปรับไม่เกิน 30 ล้านวอน และหากพกอาวุธหรือวัตถุอันตรายจะเพิ่มเป็นจำคุกสูงสุด 5 ปี หรือปรับไม่เกิน 50 ล้านวอน

จากนั้นปี 2565 เกิดเหตุพนักงานหญิงถูกอดีตเพื่อนร่วมงานสังหารในห้องน้ำสถานีรถไฟใต้ดินชินดัง ผู้ก่อเหตุคุกคามเหยื่อมานานกว่าสองปี และลงมือก่อนวันที่ศาลจะตัดสินคดีสะกดรอยตามเพียงหนึ่งวัน เหตุการณ์นี้ทำให้กฎหมายถูกแก้อีกครั้ง โดยยกเลิกเงื่อนไขที่อัยการต้องได้รับความยินยอมจากผู้เสียหายก่อนดำเนินคดี ขยายนิยามให้ครอบคลุมการคุกคามในโลกออนไลน์ และให้สั่งผู้ต้องสงสัยสวมกำไลอิเล็กทรอนิกส์ได้ตั้งแต่ชั้นสอบสวน

ฝั่งธุรกิจก็ปรับตาม สายการบินบางแห่งออกมาตรการปรับผู้โดยสารที่ยกเลิกไฟลต์นาทีสุดท้าย เพราะซาแซงบางกลุ่มใช้วิธีซื้อตั๋วเพื่อเข้าไปในพื้นที่หลังด่านตรวจคนเข้าเมือง แล้วยกเลิกทีหลัง

จีน ปัญหาเดียวกันแต่มีระบบธุรกิจรองรับ

จีนเรียกคนกลุ่มนี้ว่า 私生饭 ซือเซิงฟั่น แปลตรงตัวว่าแฟนที่ตามชีวิตส่วนตัว

สิ่งที่ทำให้จีนต่างออกไปคือมีห่วงโซ่ธุรกิจรองรับชัดเจน อาชีพที่เรียกว่า 代拍 ไต้พาย คือคนรับจ้างไปถ่ายรูปศิลปินตามสนามบินหรือกองถ่าย แล้วขายภาพต่อ สื่อจีนเคยสำรวจราคาไว้ที่ราว 200 ถึง 400 หยวนต่องาน และผู้ว่าจ้างต้องแจ้งชื่อศิลปิน เวลา สถานที่ รวมถึงหมายเลขเที่ยวบินหากเป็นสนามบิน

ความต้องการภาพนำไปสู่ตลาดซื้อขายข้อมูล มีการเสนอขายเลขบัตรประชาชนและตารางบินของศิลปินบนโซเชียล เมื่อข้อมูลรั่ว ก็เกิดกรณีที่มีคนเช็กอินแทนศิลปิน เปลี่ยนที่นั่งให้ไปนั่งข้างศิลปิน หรือกระทั่งยกเลิกเที่ยวบินของศิลปินเพื่อให้ต้องไปขึ้นไฟลต์ถัดไป

เหตุการณ์ที่ถูกอ้างถึงบ่อย ได้แก่ เดือนเมษายน 2562 กระจกที่สนามบินหงเฉียว เซี่ยงไฮ้ แตกเพราะแฟนคลับและไต้พายเบียดกันเข้าไปดูศิลปินหลายคนที่เดินทางมาถึงพร้อมกัน ต่อมาวันที่ 23 ธันวาคมปีเดียวกัน เซียวจ้านถูกกลุ่มไต้พายล้อมจนเที่ยวบินล่าช้า และเขาต้องออกมาขอโทษสายการบินและผู้โดยสารคนอื่น

เดือนพฤษภาคม 2563 หวังอี้ป๋อโพสต์ตำหนิซาแซงโดยตรง ระบุว่าถูกเคาะประตูโรงแรมกลางดึก ถูกติดอุปกรณ์ติดตามที่รถ และถูกตามไปทุกที่ วันถัดมาสตูดิโอของหวังจวิ้นข่ายก็ออกแถลงการณ์เรื่องการตามรถ ตามไฟลต์ และการไปรวมตัวหน้าห้องพัก พร้อมขอให้แฟนคลับเลิกซื้อข้อมูลตารางงาน

อีกกรณีที่สื่อจีนหยิบมาวิจารณ์คือตอนที่เบอร์โทรของหวังอี้ป๋อหลุดและถูกซื้อขาย แฟนบางส่วนโทรเข้าไปจริงแล้วนำมาโพสต์อวดกันในโซเชียล ซึ่งสะท้อนว่าการละเมิดถูกทำให้กลายเป็นเรื่องสนุกร่วมกัน ทั้งที่การเผยแพร่และซื้อขายข้อมูลส่วนบุคคลเป็นความผิดตามกฎหมายอาญาจีนมาตรา 253

ปลายปี 2568 ยังมีกรณีไอดอลจีนรายหนึ่งเข้าไปแย่งโทรศัพท์ของซาแซงที่สถานีรถไฟความเร็วสูงจนหน้าจอแตก ต้นสังกัดชี้แจงว่าอีกฝ่ายตามคุกคามมานาน และทั้งสองฝ่ายตกลงค่าเสียหายกันได้

รัฐบาลจีนเลือกเข้าจัดการที่ระดับแพลตฟอร์ม วันที่ 15 มิถุนายน 2564 สำนักงานบริหารไซเบอร์สเปซจีนเปิดปฏิบัติการ ชิงหล่าง กวาดล้างความวุ่นวายในวงการแฟนคลับทั่วประเทศ ต่อมาวันที่ 27 สิงหาคมปีเดียวกันก็ออก 10 มาตรการเพิ่ม รวมถึงการยกเลิกชาร์ตจัดอันดับดารา ควบคุมบัญชีกลุ่มแฟนคลับ ห้ามชักจูงให้แฟนใช้จ่าย และคุมเข้มการมีส่วนร่วมของผู้เยาว์

แล้วประเทศไทยซาแซงมีไหม

มีมาหลายกรณีแล้ว ต้นปี 2567 พีพี-กฤษฏ์ อำนวยเดชกร และ บิวกิ้น-พุฒิพงศ์ อัสสรัตนกุล เจอกลุ่มที่จองที่นั่งล้อมรอบทั้งคู่บนเครื่องบินขากลับจากงานแฟนมีตที่มาเก๊า ก่อนหน้านั้นทั้งคู่เคยเจอทั้งการปลอมบัตรเข้าหลังเวทีและการขับรถตามถึงบ้าน บิวกิ้นเคยให้สัมภาษณ์ว่ากลุ่มนี้ตามทั้งคู่ตามงานต่าง ๆ มาก่อนแล้ว

ฟรีน-สโรชา จันทร์กิมฮะ เคยถูกซาแซงเข้าประชิดตัวกลางงานอีเวนต์ ต้นสังกัด IDOL FACTORY ออกแถลงการณ์ทันทีว่าผู้ก่อเหตุเป็นชาวต่างชาติ และยื่นเรื่องขึ้นบัญชีดำห้ามเข้าประเทศไทย ก่อนหน้านั้นเธอเคยถูกบุกถึงคอนโด ถูกแอบถ่ายในชีวิตประจำวัน แล้วภาพเหล่านั้นถูกนำไปเสนอขายพร้อมข่มขู่ศิลปิน

กรณีที่ทำให้คำว่าซาแซงกลายเป็นคำที่คนไทยทั่วไปรู้จักคือเมื่อวันที่ 10 มิถุนายน 2568 ออม-กรณ์นภัส เศรษฐรัตนพงศ์ และ หลิงหลิง-ศิริลักษณ์ คอง เข้าแจ้งความหลังถูกกลุ่มซาแซงถ่ายภาพขณะอยู่บนรถส่วนตัว เฝ้าหน้าที่พักทั้งวันทั้งคืน และจองตั๋วเครื่องบินให้ได้นั่งใกล้ทุกครั้งที่เดินทางไกล

รายละเอียดที่สั่นสะเทือนที่สุดคือข้อมูลเกือบทั้งหมดมาจากคนใกล้ตัว กลุ่มซาแซงจ้างคนขับรถของออมให้รายงานความเคลื่อนไหวแลกกับเงินสดและของมีค่า ออมพบหลักฐานด้วยตัวเองจากบทสนทนาในโทรศัพท์ของคนขับรถ นอกจากนี้ยังมีการตั้งกลุ่มไลน์เพื่อแชร์ข้อมูลส่วนตัวและใช้ถ้อยคำทำให้เสื่อมเสีย ตำรวจพบผู้เกี่ยวข้อง 5 ราย และต้นสังกัดยืนยันดำเนินคดีถึงที่สุด โดยระบุว่ากลุ่มที่คุกคามมีทั้งชาวไทยและชาวต่างชาติ

ก่อนหน้านั้น อิงฟ้า วราหะ ก็เคยเล่าว่าหลังคว้ามงกุฎมิสแกรนด์ไทยแลนด์ มีคนตามติดชีวิตเธอแทบทุกย่างก้าว

กฎหมายไทยตามทันแค่ไหน

จนถึงตอนนี้ไทยยังไม่มีกฎหมายเอาผิดการสะกดรอยตามเป็นการเฉพาะแบบเกาหลีใต้ ญี่ปุ่น หรือมาเลเซีย

ที่ผ่านมาการเฝ้าหน้าบ้านหรือตามติดโดยยังไม่บุกรุก มักถูกจัดการได้เพียงข้อหาก่อความเดือดร้อนรำคาญซึ่งเป็นความผิดลหุโทษ ทำให้บทลงโทษเบาจนไม่ค่อยมีผลยับยั้ง

มีความเปลี่ยนแปลงเกิดขึ้นเมื่อวันที่ 30 ธันวาคม 2568 เมื่อพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายอาญา (ฉบับที่ 30) พ.ศ. 2568 มีผลบังคับใช้ กฎหมายฉบับนี้เพิ่มนิยามคำว่าคุกคามทางเพศเข้าไปในประมวลกฎหมายอาญา โดยครอบคลุมการกระทำทางกาย วาจา ท่าทาง การติดต่อสื่อสาร การเฝ้าดู การติดตามรังควาน รวมถึงการกระทำผ่านระบบคอมพิวเตอร์ หากมีลักษณะส่อไปในทางเพศและทำให้ผู้อื่นเดือดร้อนรำคาญ อับอาย หวาดกลัว หรือรู้สึกไม่ปลอดภัย มีโทษจำคุกไม่เกิน 1 ปี หรือปรับไม่เกิน 20,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ และมีโทษหนักขึ้นในกรณีกระทำซ้ำหรือใช้อำนาจ

ข้อจำกัดคือกฎหมายนี้ผูกกับเงื่อนไขว่าการกระทำต้องส่อไปในทางเพศ พฤติกรรมซาแซงอีกจำนวนมากจึงยังต้องอาศัยกฎหมายอื่นประกอบ เช่น ความผิดฐานบุกรุก ข่มขู่ หมิ่นประมาท พระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล และพระราชบัญญัติว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์

ทำไมซาแซงถึงเกิดขึ้นซ้ำ ๆ

คำอธิบายที่นักวิชาการใช้บ่อยคือความสัมพันธ์แบบพาราโซเชียล หมายถึงความผูกพันที่ฝ่ายหนึ่งรู้สึกว่าสนิทกับอีกฝ่าย ทั้งที่อีกฝ่ายไม่รู้จักเขาเลย

ระบบไอดอลสมัยใหม่ขายความใกล้ชิดเป็นสินค้าอยู่แล้ว ทั้งไลฟ์สด แอปส่งข้อความส่วนตัว งานแฟนไซน์ และคอนเทนต์เบื้องหลัง เมื่อความใกล้ชิดถูกทำให้รู้สึกเหมือนจริง คนบางส่วนจึงตีความว่าตัวเองมีสิทธิ์เข้าถึงมากกว่านั้น

อีกปัจจัยคือข้อมูลกลายเป็นสินค้าที่ซื้อได้ ทั้งจากตลาดมืดออนไลน์และจากคนใกล้ตัวศิลปิน กรณีคนขับรถในฝั่งไทยแสดงให้เห็นว่าจุดรั่วไม่จำเป็นต้องเป็นแฮกเกอร์เสมอไป

แฟนคลับทั่วไปช่วยได้อย่างไร

เส้นแบ่งที่ใช้ได้จริงมีไม่กี่ข้อ

ตามศิลปินได้ในพื้นที่ที่ศิลปินตกลงจะปรากฏตัว งานคอนเสิร์ต งานแฟนมีต งานอีเวนต์ ทั้งหมดนี้คือพื้นที่สาธารณะที่มีข้อตกลงร่วมกันอยู่แล้ว

ไม่ตามไปในพื้นที่ที่ศิลปินไม่ได้เลือกจะพบใคร ที่พัก โรงพยาบาล สนามบินนอกเวลางาน หรือร้านอาหารส่วนตัว

ไม่ซื้อและไม่แชร์ภาพหรือข้อมูลที่ได้มาจากการตามติด เพราะทุกครั้งที่มีคนกดแชร์หรือจ่ายเงิน ตลาดนี้ก็มีเหตุผลให้อยู่ต่อ

สุดท้าย ศิลปินเป็นบุคคลสาธารณะเฉพาะในส่วนที่เป็นงาน ส่วนที่เหลือของชีวิตยังเป็นของเขาเหมือนที่ชีวิตของเราเป็นของเรา

คุณคิดว่าไทยควรมีกฎหมายเอาผิดการสะกดรอยตามเป็นการเฉพาะเหมือนเกาหลีใต้หรือไม่ คอมเมนต์บอกกันได้

แหล่งอ้างอิง: Korea Times, Gulf News, Thai PBS, workpointTODAY, The MATTER, TNN, Sanook, สำนักข่าวจีน The Paper และ Tencent News, สำนักงานบริหารไซเบอร์สเปซจีน, ราชกิจจานุเบกษา (พ.ร.บ.แก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายอาญา ฉบับที่ 30 พ.ศ. 2568)

ข่าวล่าสุด