เมื่ออ่านผลตรวจสุขภาพ หลายคนอาจเคยเจอคำว่า “พบรอยโรค” หรือ Lesion โดยเฉพาะหลังตรวจเอกซเรย์ อัลตราซาวด์ CT หรือ MRI คำนี้ฟังดูน่ากังวลจนทำให้นึกถึงเนื้องอกหรือมะเร็งทันที แต่ในทางการแพทย์ รอยโรคมีความหมายกว้างกว่านั้นมาก
สถาบันมะเร็งแห่งชาติสหรัฐอเมริกา หรือ National Cancer Institute ให้ความหมาย Lesion ว่าเป็นบริเวณของเนื้อเยื่อที่ผิดปกติหรือได้รับความเสียหายจากการบาดเจ็บ การติดเชื้อ หรือโรค สามารถเกิดได้ทั้งบนผิวหนัง หลอดเลือด สมอง และอวัยวะอื่นทั่วร่างกาย ตัวอย่างมีตั้งแต่บาดแผล แผลเรื้อรัง ฝี ซีสต์ ไปจนถึงเนื้องอก
พูดง่าย ๆ “รอยโรค” คือคำที่ใช้บอกว่ามีเนื้อเยื่อบางบริเวณผิดไปจากปกติ แต่คำนี้ไม่ได้บอกสาเหตุและยังไม่ใช่คำวินิจฉัยว่าเป็นโรคชนิดใด
พบ “รอยโรค” ไม่ได้แปลว่าเป็นมะเร็งคำว่า Lesion ไม่ได้มีความหมายเดียวกับมะเร็ง เพราะรอยโรคอาจเป็นชนิดไม่ร้าย หรือ Benign และอาจเป็นชนิดร้าย หรือ Malignant ได้ ขึ้นอยู่กับสาเหตุและลักษณะของเนื้อเยื่อ
ตัวอย่างง่าย ๆ คือ ซีสต์ ฝี บาดแผล หรือก้อนเนื้องอก ล้วนสามารถถูกเรียกว่าเป็นรอยโรคได้ในบริบททางการแพทย์ ดังนั้น หากผลตรวจระบุเพียงว่า “พบ lesion” ยังไม่สามารถสรุปต่อได้ทันทีว่าเป็นมะเร็ง
ตัวอย่างหนึ่งคือการใช้ระบบ LI-RADS ประเมินความผิดปกติในตับของผู้ที่มีความเสี่ยงสูงต่อมะเร็งตับชนิด HCC เช่น ผู้ที่มีภาวะตับแข็งหรือปัจจัยเสี่ยงบางประเภท ผลจาก CT หรือ MRI สามารถแบ่งตั้งแต่ LR-1 ซึ่งมีลักษณะไม่ใช่มะเร็ง ไปจนถึง LR-5 ซึ่งมีลักษณะเข้าได้กับมะเร็งตับชนิด HCC อย่างชัดเจน
จึงเห็นได้ว่า การพบรอยโรคเป็นจุดเริ่มต้นของการประเมิน ส่วนจะเป็นความผิดปกติชนิดใดต้องดูรายละเอียดอื่นประกอบ
รอยโรคต่างจาก “ก้อน” และ “แผล” อย่างไรคำว่า รอยโรค มีความหมายกว้างกว่าคำว่า “ก้อน” หรือ “แผล” เพราะ lesion ไม่จำเป็นต้องนูนขึ้นมาเป็นก้อน และไม่จำเป็นต้องเป็นแผลเปิด
รอยโรคบนผิวหนังอาจมองเห็นได้ เช่น ผื่น ตุ่ม แผล หรือบริเวณที่สีและลักษณะของผิวหนังเปลี่ยนไป ส่วนรอยโรคภายในอวัยวะอาจมองไม่เห็นจากภายนอก และตรวจพบได้ด้วยการตรวจภาพทางการแพทย์ เช่น เอกซเรย์ อัลตราซาวด์ CT หรือ MRI ขึ้นอยู่กับอวัยวะและข้อบ่งชี้ในการตรวจ
กรมควบคุมโรคเคยใช้คำว่า “รอยโรคผิวหนัง” ในการอธิบายตุ่มบวมแดงเข้มถึงม่วงบริเวณนิ้วเท้า ซึ่งช่วงการระบาดของโควิด 19 เคยมีรายงานพบในผู้ป่วยบางรายในต่างประเทศ แต่ในเวลานั้นยังไม่มีหลักฐานเพียงพอที่จะใช้ลักษณะผิวหนังอย่างเดียววินิจฉัยว่าเกิดจากโควิด 19
ในทำนองเดียวกัน หากแพทย์บอกว่า “พบรอยโรคที่ปอด” ความหมายตรงตัวคือพบพื้นที่บางส่วนของปอดที่มีลักษณะผิดจากเนื้อเยื่อรอบข้าง ยังไม่ได้หมายความว่าแพทย์วินิจฉัยว่าเป็นมะเร็งปอดแล้ว
แพทย์ดูอย่างไรว่ารอยโรคอันตรายหรือไม่เมื่อพบความผิดปกติจากภาพถ่ายทางการแพทย์ รังสีแพทย์จะพิจารณาหลายอย่างร่วมกัน เช่น ตำแหน่ง ขนาด รูปร่าง ลักษณะของรอยโรค และการเปลี่ยนแปลงเมื่อเทียบกับภาพตรวจครั้งก่อน หากมีข้อมูลเดิมให้เปรียบเทียบ
รายงานทางรังสีวิทยามักมีส่วน Findings สำหรับอธิบายสิ่งที่พบ และส่วน Impression หรือ Conclusion สำหรับสรุปประเด็นสำคัญที่แพทย์ควรนำไปพิจารณาต่อ
หากภาพตรวจยังไม่สามารถระบุสาเหตุได้ แพทย์อาจนัดติดตามด้วยการตรวจภาพอีกครั้ง เลือกใช้วิธีตรวจชนิดอื่น ตรวจเลือดประกอบกับอาการ หรือพิจารณาตัดชิ้นเนื้อ หรือ Biopsy ในกรณีที่จำเป็น
RadiologyInfo ซึ่งจัดทำโดย American College of Radiology และ Radiological Society of North America ระบุว่า ความผิดปกติบางอย่างจากการสแกนอาจเป็นสิ่งที่พบโดยบังเอิญและไม่มีอันตราย แต่ต้องประเมินตามลักษณะและบริบทของผู้ป่วยแต่ละคน
เจอคำว่า “รอยโรค” ในผลตรวจ ควรดูอะไรต่อสิ่งที่ควรสนใจไม่ใช่เพียงคำว่า “รอยโรค” แต่ต้องอ่านรายละเอียดต่อว่า พบที่อวัยวะใด มีขนาดเท่าใด มีลักษณะอย่างไร เปลี่ยนแปลงจากการตรวจครั้งก่อนหรือไม่ และแพทย์แนะนำให้ทำอะไรต่อ
หากเป็นผล CT หรือ MRI ควรดูส่วน Impression หรือ Conclusion ซึ่งเป็นส่วนที่รังสีแพทย์สรุปสิ่งสำคัญจากภาพตรวจ หากมีคำแนะนำให้ติดตามผล ตรวจเพิ่มเติม หรือพบแพทย์เฉพาะทาง ควรนำรายงานไปปรึกษาแพทย์ผู้รักษาแทนการตีความศัพท์ทางการแพทย์เพียงคำเดียวด้วยตัวเอง
สรุปแล้ว “รอยโรค” หรือ Lesion หมายถึงบริเวณเนื้อเยื่อที่ผิดปกติหรือเสียหาย ไม่ใช่ชื่อโรค และไม่ได้หมายถึงมะเร็งโดยอัตโนมัติ สาเหตุมีได้ตั้งแต่การบาดเจ็บ การติดเชื้อ ฝี ซีสต์ ไปจนถึงเนื้องอก การจะรู้ว่ารอยโรคนั้นคืออะไรต้องดูตำแหน่ง ลักษณะ ผลตรวจอื่น และในบางกรณีอาจต้องตรวจชิ้นเนื้อเพิ่มเติม
ข่าวที่เกี่ยวข้อง
แหล่งข่าวอ้างอิง
