राजस्थानमधील एकमेव थंड आणि सुंदर हिल स्टेशन माउंट अबूच्या सुंदर खोऱ्यातील निसर्गप्रेमी आणि पर्यावरणप्रेमींसाठी एक धक्कादायक आणि रोमांचक बातमी समोर आली आहे. नैसर्गिक सौंदर्य, ऐतिहासिक वास्तू आणि प्राचीन मंदिरे यासाठी जगभरात प्रसिद्ध असलेल्या माउंट अबूमध्ये एक अप्रतिम आणि दुर्मिळ वृक्ष सापडला आहे, जो देशात अद्वितीय आहे. वनविभाग आणि स्थानिक पर्यावरण संशोधकांच्या पथकाने या महाकाय आणि प्राचीन वृक्षाचे वय आणि प्रजाती यांचा शास्त्रीय अभ्यास केला असता, हे देशातील दुसरे सर्वात जुने 'सफेडा' म्हणजेच निलगिरीचे झाड असल्याची धक्कादायक बाब समोर आली. या ऐतिहासिक वृक्षाची येथे दीड शतकापूर्वी म्हणजेच ब्रिटिश राजवटीत इंग्रजांनी लागवड केली होती. या अनोख्या आणि दुर्मिळ वृक्षाच्या शोधाची बातमी सार्वजनिक होताच देशभरातील वनस्पतिशास्त्रज्ञ, पर्यटक आणि निसर्गप्रेमींमध्ये प्रचंड उत्सुकता निर्माण झाली असून हा ऐतिहासिक वारसा स्वत:च्या डोळ्यांनी पाहण्यासाठी प्रत्येकजण माउंट अबूकडे वळला आहे. #माउंट अबूच्या सुंदर खोऱ्यात ब्रिटिशकालीन एक अनमोल भेट. ब्रिटीश राजवटीत, भारतातील उष्ण मैदानापासून आराम मिळावा म्हणून ब्रिटिशांना माउंट अबूचे हवामान खूप आवडले आणि ते उन्हाळ्यात आपली प्रशासकीय राजधानी येथे हलवत असत. त्या काळात इंग्रजांनी येथे सुंदर बंगले, क्लब आणि रस्ते तर बांधलेच, पण या हिल स्टेशनचे वातावरण अधिक हिरवेगार आणि अनुकूल व्हावे म्हणून त्यांनी जगभरातून अनेक दुर्मिळ वनस्पती आणि झाडांच्या बिया सोबत आणल्या. या संदर्भात ब्रिटीश अधिकाऱ्यांनी येथे सफेडाची अर्थात निलगिरीची काही निवडक रोपे लावली होती, त्यापैकी हे महाकाय वृक्ष आजही आपल्या संपूर्ण वैभवात जिवंत आणि सुरक्षित आहे. येथील पर्यावरण आणि नैसर्गिक सौंदर्य वाढवण्याच्या उद्देशाने ब्रिटिशांनी या झाडाची लागवड केली होती, असे स्थानिक ज्येष्ठ व इतिहास तज्ज्ञ सांगतात, परंतु भविष्यात या वनस्पतीचा देशातील सर्वात जुन्या आणि दुर्मिळ जिवंत पांढऱ्या झाडांच्या यादीत समावेश होईल, याची कल्पनाही कोणाला नव्हती. #वैज्ञानिक अभ्यास आणि झाडाच्या वयाचा आश्चर्यकारक खुलासा स्थानिक पर्यावरणशास्त्रज्ञ आणि वनविभागाच्या वरिष्ठ अधिकाऱ्यांनी या झाडाचे मोठे खोड, तिची अनोखी साल आणि उंची यांची बारकाईने पाहणी केली असता, त्यांना हे सामान्य झाड असल्याची शंका आली. त्यानंतर बोटॅनिकल सर्व्हे ऑफ इंडिया आणि विविध विद्यापीठांच्या तज्ज्ञांच्या विशेष पथकाने आधुनिक वैज्ञानिक पद्धतींचा वापर करून त्याचे वय शोधले. या झाडाचे वय दीडशे वर्षांपेक्षा जास्त असल्याचा धक्कादायक निष्कर्ष या अभ्यासातून समोर आला आहे. भारतातील निलगिरी किंवा करडईच्या झाडांचा इतिहास फार जुना मानला जात नाही आणि एवढ्या मोठ्या आयुष्याची जिवंत झाडे देशात क्वचितच पाहायला मिळतात. या शोधानंतर, या झाडाला देशातील दुसऱ्या क्रमांकाचे सर्वात जुने पांढरे काटेरी झाड म्हणून अधिकृत दर्जा मिळण्याची प्रक्रिया सुरू झाली आहे, जी माउंट अबूच्या वनस्पतिशास्त्राच्या इतिहासातील एक मोठा मैलाचा दगड ठरणार आहे. # हा शोध पर्यावरण संरक्षण आणि पर्यटनाच्या दृष्टीने खास का आहे? या दुर्मिळ आणि प्राचीन वृक्षाच्या शोधामुळे माऊंट अबूच्या वनविभागाची प्रतिष्ठा तर वाढली आहेच, शिवाय देश-विदेशातील पर्यटकांसाठी एक नवीन आणि रोमांचक आकर्षण निर्माण झाले आहे. साधारणत: पर्यटकांसाठी माउंट अबू म्हणजे नक्की तलाव, सनसेट पॉइंट आणि दिलवाड्याचे जैन मंदिर, पण आता या ऐतिहासिक सफेदा वृक्षाची भर पडल्याने येथे 'इको-टूरिझम'ला नवी दिशा मिळेल, अशी पूर्ण आशा आहे. राजस्थान सरकार आणि वन विभाग आता या प्राचीन वारशाच्या संवर्धनासाठी विशेष कृती आराखडा तयार करत आहेत जेणेकरुन त्याला दीमक, रोग आणि मानवी हस्तक्षेपापासून पूर्णपणे संरक्षित करता येईल. वृक्षाभोवतीचा परिसर विकसित करून त्याचे वारसा निसर्ग स्थळात रूपांतर करण्याची तयारी सुरू असून, या आगळ्यावेगळ्या झाडाच्या इतिहासाची सविस्तर माहिती पर्यटक आणि विद्यार्थ्यांना मिळू शकेल. #देशाचा वनस्पतिशास्त्रीय वारसा आणि भविष्यातील संशोधन योजना माउंट अबूची जैवविविधता आणि हवामान किती समृद्ध आणि अद्वितीय आहे याचाही हा शोध एक पुरावा आहे, ज्याने 150 वर्षांपूर्वी लावलेल्या परदेशी वंशाच्या वनस्पतीही आजपर्यंत इतक्या अप्रतिम पद्धतीने जतन केल्या आहेत. देशातील विविध संशोधन संस्थांमधील शास्त्रज्ञ आता प्रतिकूल हवामान बदल आणि बदलत्या हवामानात या झाडाने आपली व्यवहार्यता किती काळ टिकवून ठेवली याचा अभ्यास करण्यात व्यस्त आहेत. हे झाड आता वनस्पतिशास्त्राच्या विद्यार्थ्यांसाठी जिवंत प्रयोगशाळा बनले आहे, जिथे ते निलगिरीच्या प्रजातींचे जीवनचक्र आणि त्याच्या दीर्घायुष्याचे रहस्य जवळून समजून घेऊ शकतात. स्थानिक प्रशासनाने सर्वसामान्य नागरिक आणि पर्यटकांना आवाहन केले आहे की, जेव्हाही ते माउंट अबू येथे येतात तेव्हा त्यांनी या ऐतिहासिक वारशाची आवर्जून भेट द्यावी आणि त्याच्या संवर्धनात प्रशासनाला पूर्ण सहकार्य करावे, जेणेकरून आपल्या भावी पिढ्यांनाही देशाच्या या अनमोल नैसर्गिक आणि ऐतिहासिक वारशाचे साक्षीदार घेता येईल.