वडोदरा, 5 जानेवारी 2026 – खर्च केलेले इंधन वाहतूक कंटेनर आण्विक ऊर्जा उत्पादनात वापरल्या जाणाऱ्या महत्त्वाच्या उपकरणांच्या निर्मितीमध्ये वडोदरा येथील एमएसएमईने यश संपादन केले आहे. पंतप्रधान नरेंद्रभाई मोदी यांच्या म्हणण्यानुसार, अणुऊर्जेच्या निर्मितीनंतर खर्च झालेल्या रॉड्स सुरक्षितपणे साठवण्यासाठी वापरलेली उपकरणे आता स्थानिक पातळीवर तयार केली जात आहेत. मेक इन इंडियाठरावाला प्रोत्साहन दिले आहे. आतापर्यंत इंधन ट्रान्सफर मशीन, स्पेंड फ्युएल ट्रान्स्पोर्टेशन कंटेनर, स्टोरेज रॅक अशी उपकरणे परदेशातून आयात करावी लागत होती. मात्र आता ही उपकरणे वडोदरात बनवली जाणार आहेत. तिन्ही उपकरणे एकाच ठिकाणी तयार करणारे हे जगातील पहिले युनिट आहे.
हे जाणून घेणे महत्त्वाचे आहे, परंतु अणुऊर्जा निर्मिती केंद्र कसे कार्य करते? ते आवश्यक आहे. अणुऊर्जा प्रकल्पात, अत्यंत गरम पाण्याची वाफ टर्बाइन फिरवते आणि वीज निर्माण करते. पाणी गरम करण्यासाठी न्यूक्लियर फ्यूजन वापरले जाते. यासाठी U-235 प्रकारचे युरेनियम वापरले जाते आणि हे पाणी इंधन रॉडद्वारे गरम केले जाते. युरेनियममध्ये असलेले न्यूट्रॉन इंधनाच्या रॉडमधून जातात.
प्रेशराइज्ड हेवी वॉटर रिॲक्टर आणि हलक्या पाण्याची अणुभट्टी ही प्रामुख्याने दोन प्रकारची अणुऊर्जा निर्मिती केंद्रे आहेत. त्यावर आधारित, इंधन रॉड आणि त्याचे बंडल वापरले जातात. त्याचे जीवनचक्रही वेगळे असते. हे सहसा पूर्ण झाल्यानंतर बदलले जाते.
जुन्या रस्त्यांमध्येही अनेक दोष आणि खड्डे आहेत. रिॲक्टरमधून काढून टाकल्यानंतर ते प्लांटच्या आत पाण्यात ठेवले जाते. साधारणपणे वापरल्या जाणाऱ्या रॉड्स सहा वर्षांपर्यंत प्लांटमध्ये सुरक्षित ठेवल्या जातात. नंतर त्याला प्लांटमधून बाहेर पडावे लागते.
हे जुने रॉड अवे फ्रॉम रिॲक्टर सेंटरमध्ये सुरक्षितपणे साठवले जातात. हे रॉड 42 मीटर लांबीच्या इंधन तलावात सुरक्षितपणे ठेवले जातात. जेथे विकिरण आणि हिट्सचे प्रमाण निर्धारित निकषांनुसार मोजले जाते.
जर तुम्ही चेरनोबिल नावाची वेब सिरीज पाहिली असेल तर हे रस्ते खूप धोकादायक आहेत हे तुमच्या लक्षात आले असेल. त्यामुळे त्याच्या वाहतुकीसाठी विशेष काळजी घ्यावी लागते. त्यासाठी भारतात आयात केलेल्या स्वयंचलित मशीनचा वापर करण्यात आला. याशिवाय ते साठवण्यासाठी कंटेनर आणि रॅकही आयात करावे लागले. तथापि, पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी सुरू केलेल्या मेक इन इंडिया आणि स्वदेशी मोहिमेला प्रतिसाद देत, वडोदरास्थित विविध हिफाब नावाच्या एमएसएमईने तीन वर्षांच्या संशोधनानंतर स्थानिक वर्गखोल्यांचे उत्पादन सुरू केले आहे.
न्यूक्लियर पॉवर कॉर्पोरेशन या उपकरणाचे उत्पादन करणाऱ्या या युनिटने आपले कार्य सुरू केले आहे. युनिट सध्या स्पेंट फ्युएल स्टोरेज रॅक (SFSR) बांधत आहे. हे रॅक कंटाळलेल्या स्टेनलेस स्टीलपासून बनविलेले आहेत जे न्यूट्रॉन उत्सर्जन रोखू शकतात. हे रेक केंद्र सरकारच्या विविध एजन्सीद्वारे टप्प्याटप्प्याने चाचणी उत्तीर्ण झाले आहेत आणि कुडनकुलन अणुऊर्जा प्रकल्पाला पाठवले जातील. उर्वरित इंधन हस्तांतरण यंत्रेही येत्या काही दिवसांत तयार करून पाठवली जातील. वडोदरातील औद्योगिक घटकांसाठी ही अभिमानाची बाब आहे.
पंतप्रधान नरेंद्रभाई मोदी यांचे मूळ, आत्मनिर्भर भारत अभियानतीन वर्षांच्या गहन संशोधनाला चालना दिल्याबद्दल हे युनिट अभिनंदनास पात्र आहे
!function(f,b,e,v,n,t,s) {if(f.fbq)return;n=f.fbq=function(){n.callMethod? n.callMethod.apply(n,arguments):n.queue.push(arguments)}; if(!f._fbq)f._fbq=n;n.push=n;n.loaded=!0;n.version='2.0'; n.queue=();t=b.createElement(e);t.async=!0; t.src=v;s=b.getElementsByTagName(e)(0); s.parentNode.insertBefore(t,s)}(विंडो, दस्तऐवज,'स्क्रिप्ट', ' fbq('init', '1078143830140111'); fbq('track', 'PageView');
