नवी दिल्ली: कर्करोगाच्या सर्वात टाळता येण्याजोग्या प्रकारांपैकी एक असूनही, गर्भाशयाच्या ग्रीवेचा कर्करोग हा महिलांसाठी एक गंभीर सार्वजनिक आरोग्य चिंतेचा विषय आहे. गर्भाशयाच्या मुखाचा कर्करोग रोखण्यासाठी प्रभावी लस, तपासणी साधने आणि उपचार उपलब्ध आहेत, परंतु असे असूनही, हा रोग दरवर्षी हजारो महिलांचा बळी घेतो. या टाळता येण्याजोग्या मृत्यूची प्राथमिक कारणे म्हणजे उशीरा निदान आणि अपुरी जागरूकता.
हा विरोधाभास भारतासारख्या देशांमध्ये सर्वात स्पष्ट आहे, जिथे सामाजिक कलंक, खराब शैक्षणिक जागरूकता आणि आरोग्य सेवा प्रणालींमध्ये असमान प्रवेश यामुळे महिलांना रोग समजण्यापासून, लवकर लक्षणे ओळखण्यात आणि नियमित तपासणी करण्यास प्रतिबंध होतो. परिणामी, गर्भाशयाच्या मुखाचा कर्करोग भारतीय महिलांमध्ये कर्करोगाशी संबंधित मृत्यूच्या प्रमुख कारणांपैकी एक आहे.
गर्भाशयाच्या मुखाचा कर्करोग आणि उच्च-जोखीम असलेल्या ह्युमन पॅपिलोमाव्हायरस (HPV) च्या संसर्गामधील दुवा व्यवस्थित आहे. बहुसंख्य प्रकरणांमध्ये, गर्भाशय ग्रीवाचा घातक रोग एचपीव्ही संसर्गाशी संबंधित असतो, विशेषत: प्रकार 16 आणि 18.
सुरुवातीच्या लक्षणांचे स्पष्टीकरण देताना, डॉ पौर्णिमा रामकृष्ण, प्रसूती आणि स्त्रीरोग, अपोलो हॉस्पिटल, बंगळुरू, म्हणाल्या, “गर्भाशयाच्या कर्करोगाच्या प्रगतीदरम्यान चेतावणीच्या लक्षणांमध्ये असामान्य योनीतून रक्तस्त्राव, लैंगिक संभोगानंतर, मासिक पाळीच्या दरम्यान, आणि रजोनिवृत्तीनंतर, अनेकदा असामान्य रक्तस्त्राव, रक्तस्त्राव किंवा रक्तस्त्राव यांचा समावेश असू शकतो. ओटीपोटाचा किंवा खालचा पाठदुखी, आणि लैंगिक क्रियाकलापांमध्ये अस्वस्थता लक्षणे दिसल्यास त्वरित वैद्यकीय सेवा घेणे खूप महत्वाचे आहे. तिने पुढे जोडले की “अनेक घटक गर्भाशयाच्या मुखाच्या कर्करोगाचा धोका वाढवतात, ज्यात लैंगिक क्रियाकलाप लवकर सुरू होणे, एकाधिक लैंगिक भागीदार, कमकुवत रोगप्रतिकार प्रणाली जसे की एचआयव्ही संसर्ग असलेल्या महिलांमध्ये आणि धूम्रपान, ज्यामुळे गर्भाशयाच्या ग्रीवेच्या ऊतींचे नुकसान होते आणि ते घातक बदलांना अधिक संवेदनाक्षम बनवते.”
गर्भाशयाच्या ग्रीवेचा कर्करोग रोखणे: लसीकरणापासून ते लवकर तपासणीपर्यंत
स्क्रीनिंग आणि लसीकरणाचे महत्त्व अधोरेखित करताना, किडवाई मेमोरियल इन्स्टिट्यूट ऑफ ऑन्कोलॉजी येथील सर्जिकल ऑन्कोलॉजीचे सहयोगी प्राध्यापक डॉ. अरुण एचएन म्हणाले, “एचपीव्ही हा लैंगिक संक्रमित विषाणू आहे. या विषाणूमुळे गर्भाशयाच्या ग्रीवेच्या पेशींमध्ये बदल होऊ शकतो ज्याचा विकास काही वर्षांमध्ये कर्करोगात होऊ शकतो. स्क्रीनिंगद्वारे लवकर तपासणी करणे ही सर्वात प्रभावी स्क्रीनिंग पद्धतीचा समावेश आहे. पॅप चाचणी, एचपीव्ही चाचणी किंवा दोन्ही.” त्यांनी यावर जोर दिला की एचपीव्ही लसीकरण प्रतिबंधात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावते आणि 9 ते 46 वर्षे वयोगटातील व्यक्तींसाठी शिफारस केली जाते. “एचपीव्ही लस केवळ गर्भाशयाच्या ग्रीवेचा कर्करोगच नाही तर योनी, व्हल्व्हर, गुदद्वारासंबंधीचा आणि तोंडाचा कर्करोग देखील 90% पर्यंत रोखू शकते. लसीकरणासह लवकर ओळख, गर्भाशयाच्या मुखाचा कर्करोग होण्याचा धोका मोठ्या प्रमाणात कमी करू शकते.” तो जोडला.
लवकर लसीकरण का महत्त्वाचे आहे
पौगंडावस्थेतील लसीकरणाचे महत्त्व अधोरेखित करताना, डॉ. भानुप्रकाश सीएन, सल्लागार बालरोगतज्ञ, BBMP, बेंगळुरू, यांनी स्पष्ट केले: “HPV संसर्ग हा किशोरवयीन मुलांमध्ये सर्वात जास्त प्रमाणात आढळणारा विषाणूजन्य संसर्ग आहे, त्यामुळे याला लवकर प्रतिबंध केल्यास भविष्यातील आरोग्याच्या अनेक गुंतागुंत टाळता येऊ शकतात. या विषाणूविरूद्ध लसीकरण HV विरुद्ध कर्करोगापासून संरक्षण करण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावते. एचपीव्हीच्या संपर्कात येण्यापूर्वी एखाद्याने ते घेतले असेल तर प्रभावीपणे.” ते पुढे म्हणाले की, रोग नियंत्रण आणि प्रतिबंध केंद्र (CDC) नुसार, 11 किंवा 12 वर्षे वयाच्या HPV लसीकरणाची शिफारस केली जाते, परंतु ती 9 वर्षापासून सुरू होऊ शकते. “या वयात रोगप्रतिकारक प्रतिक्रिया सर्वात मजबूत असते, ज्यामुळे लस अत्यंत प्रभावी होते. HPV लस सुरक्षित आहे आणि कोणतीही गंभीर गुंतागुंत नाही.”
जागरूकता: गर्भाशयाच्या मुखाच्या कर्करोगाचा पराभव करण्याची गुरुकिल्ली
वैद्यकीय प्रगती असूनही, जागरूकतेचा अभाव आणि आरोग्यसेवेसाठी मर्यादित प्रवेश हे मुख्य अडथळे आहेत, विशेषतः भारतातील ग्रामीण आणि अपात्र प्रदेशांमध्ये.
अहवाहन फाऊंडेशनचे संस्थापक ब्रज किशोर प्रधान म्हणाले, “मर्यादित शिक्षणामुळे आणि ग्रामीण भागातील महिलांच्या आरोग्याविषयी खुले संभाषण नसल्यामुळे, गर्भाशयाच्या मुखाचा कर्करोग अनेकदा आढळून येत नाही. अनेक ग्रामीण आणि आदिवासी स्त्रिया मूलभूत स्क्रीनिंग चाचण्या किंवा HPV लसीकरणात प्रवेश करू शकत नाहीत.” त्यांनी सामुदायिक पातळीवरील हस्तक्षेपांच्या गरजेवर भर दिला: “आरोग्य स्वयंसेवकांनी तरुण मुली आणि महिलांना गर्भाशयाच्या मुखाचा कर्करोग आणि लसीकरणाचे महत्त्व शिकवण्यासाठी शाळा आणि महाविद्यालयांना भेट दिली पाहिजे. महिलांची सुरक्षा आणि आरोग्य तेव्हाच सुनिश्चित केले जाऊ शकते जेव्हा गर्भाशयाच्या मुखाच्या कर्करोगाची लस प्रत्येक गावात वितरीत केली जाईल.”
सामूहिक कृतीसाठी आवाहन
गर्भाशयाच्या ग्रीवेचा कर्करोग हा केवळ वैद्यकीय चिंतेचा विषय नाही, तर हे एक सामाजिक आव्हान आहे ज्यासाठी प्रतिबंधात्मक लसीकरण, नियमित तपासणी आणि महिलांच्या आरोग्याविषयी प्रामाणिक, खुले संभाषण यासह सामूहिक कृती आवश्यक आहे. हा आजार टाळता येण्यासारखा आहे. महिलांना ज्ञानाने सशक्त बनवणे, वेळेवर आरोग्य सेवेची उपलब्धता सुनिश्चित करणे आणि कलंक दूर करणे यामुळे उशीरा टप्प्यातील निदान टाळता येते आणि असंख्य जीव वाचू शकतात. आजची जागरूकता देशभरातील महिलांसाठी निरोगी उद्याची खात्री देऊ शकते.
