भारतात 10-19 वयोगटातील जवळपास 25.3 कोटी किशोरवयीन आहेत, आरोग्य तज्ञ सोशल मीडियावर प्रसारित होणाऱ्या गर्भनिरोधक चुकीच्या माहितीच्या वाढत्या प्रभावाबद्दल चिंता व्यक्त करत आहेत.
गर्भनिरोधक पद्धतींबद्दल सामान्य जागरूकता अस्तित्वात असताना, राष्ट्रीय कौटुंबिक आरोग्य सर्वेक्षणातील डेटा दर्शवितो की व्यावहारिक वापर मर्यादित आहे. 15-49 वयोगटातील केवळ 66.7% विवाहित स्त्रिया गर्भनिरोधक वापरतात, आधुनिक पद्धती केवळ 56.5% आहेत.
व्हॉट्सॲप, इंस्टाग्राम आणि Quora सारखे प्लॅटफॉर्म तरुणांसाठी महत्त्वाचे माहितीचे स्रोत बनले आहेत. काही सत्यापित पृष्ठे विश्वासार्ह सल्ला देतात, परंतु दिशाभूल करणारी सामग्री बऱ्याचदा वेगाने पसरते.
गर्भनिरोधक गोळ्या कायमस्वरूपी वजन वाढवतात किंवा वंध्यत्व आणतात – दोन्ही वैद्यकीयदृष्ट्या चुकीचे आहेत असे दावे सामान्य समजांमध्ये समाविष्ट आहेत. तज्ञांच्या मते, गोळ्या बंद केल्यावर प्रजनन क्षमता लवकर परत येते.
त्याचप्रमाणे, कॉपर-टी इंट्रायूटरिन डिव्हाइसेस (IUDs) बद्दलचे गैरसमज — संसर्गाची भीती किंवा मर्यादित अनुकूलता — प्रशिक्षित व्यावसायिकांद्वारे घातल्यावर त्यांची सिद्ध सुरक्षितता असूनही वापरास परावृत्त करतात.
कंडोम देखील आनंद कमी करणारे म्हणून खोटे चित्रित केले जातात, जरी ते अनपेक्षित गर्भधारणा आणि लैंगिक संक्रमित संक्रमणाविरूद्ध सर्वात प्रभावी साधनांपैकी एक आहेत.
चुकीच्या माहितीमुळे अनियोजित गर्भधारणा, मातृत्वाची गुंतागुंत, कमी वजनाची बालके आणि शिक्षणात व्यत्यय येऊ शकतो. तज्ज्ञांनी चेतावणी दिली की क्लॅमिडीया, गोनोरिया, हिपॅटायटीस आणि एचआयव्ही सारखे संक्रमण देखील वाढतात जेव्हा अडथळा संरक्षण टाळले जाते.
सांस्कृतिक कलंक, विशेषत: ग्रामीण भागात, किशोरांना विश्वासार्ह सल्ला घेण्यापासून परावृत्त करते.
आरोग्य व्यावसायिक जागतिक आरोग्य संघटना आणि आरोग्य आणि कुटुंब कल्याण मंत्रालय यासारख्या विश्वसनीय स्त्रोतांचा सल्ला घेण्याची शिफारस करतात. शाळा आणि सामुदायिक कार्यक्रम देखील मिथकांचा पर्दाफाश करण्यात आणि सुरक्षित पद्धतींना प्रोत्साहन देण्यासाठी महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावू शकतात.
भारतातील तरुण लोकसंख्येला टाळता येण्याजोग्या आरोग्य धोक्यांपासून वाचवण्यासाठी सुलभ, विज्ञान-समर्थित शिक्षण आणि प्रवेशयोग्य आरोग्य सेवा आवश्यक आहे.
