Israel Iran War : मिडल ईस्टमध्ये पुन्हा एकदा तणावपूर्ण परिस्थिती निर्माण झाली आहे. आज शनिवारी (दि. 28) इस्रायल आणि अमेरिकेने मिळून इराणची राजधानी तेहरानवर हल्ले केल्याची माहिती समोर आली आहे. या कारवाईनंतर संपूर्ण प्रदेशातील परिस्थिती झपाट्याने बदलली आहे. इस्रायलने या कारवाईला ‘प्री-एम्प्टिव स्ट्राइक’ असे संबोधत संभाव्य हल्ल्याचा धोका टाळण्यासाठी ही पावले उचलल्याचे म्हटले आहे. तर दुसरीकडे, इराणकडून प्रत्युत्तरात्मक कारवाई केली जात आहे. अहवालांनुसार, तेहरान, इस्फहान, कोम आणि खोर्रमाबाद या शहरांसह अनेक ठिकाणी इस्रायलने क्षेपणास्त्र आणि हवाई हल्ले केले आहेत. इराणवर झालेल्या या अचानक हल्ल्यात अमेरिकेचाही सहभाग असल्याचे सांगितले जात आहे.
अहवालांनुसार, या हल्ल्यात इराणचे सर्वोच्च नेते आयातुल्ला अली खामेनेई यांच्या निवासस्थानालाही लक्ष्य करून मोठे नुकसान करण्यात आले. मात्र, आयातुल्ला अली खामेनेई हे त्या वेळी तेहरानमध्ये नसून त्यांना सुरक्षित ठिकाणी हलवण्यात आल्याची माहिती आहे. या हल्ल्याच्या पार्श्वभूमीवर पुन्हा एकदा हा प्रश्न उपस्थित झाला आहे की, जर इराण आणि इस्रायल यांच्यातील हा संघर्ष दीर्घकाळ चालला, तर लष्करी सामर्थ्याच्या दृष्टीने कोण वरचढ ठरेल?
इराण आणि इस्रायल यांची तुलना केली तर सक्रिय सैनिकांच्या संख्येच्या बाबतीत इराण आघाडीवर असल्याचे सांगितले जाते. इराणकडे सुमारे 6 लाख सक्रिय सैन्यदल असून अंदाजे 3.5 लाख राखीव (रिझर्व) सैनिक आहेत. तर इस्रायलकडे सुमारे 1.7 लाख सक्रिय सैनिक आहेत. मात्र, इस्रायलजवळ सुमारे 4.5 लाख प्रशिक्षित राखीव दल आहे, ज्यांना गरज पडल्यास तात्काळ तैनात करता येते. संख्येच्या दृष्टीने इराण वरचढ दिसत असला, तरी प्रशिक्षण, तंत्रज्ञान आणि लष्करी कारवाईचा अनुभव या बाबतीत इस्रायल अधिक सक्षम मानला जातो.
वायुसेनेच्या बाबतीत पाहिले तर इस्रायलकडे 600 हून अधिक आधुनिक लढाऊ विमाने आहेत. यामध्ये एफ-35 सारख्या स्टेल्थ जेट्सचा समावेश आहे. ही विमाने रडारपासून बचाव करण्याची क्षमता ठेवतात आणि अत्याधुनिक शस्त्रास्त्रांनी सज्ज आहेत.
दुसरीकडे, इराणकडे सुमारे 500 पेक्षा अधिक विमाने आहेत; मात्र त्यातील अनेक जेट्स जुने मॉडेलचे आहेत. आंतरराष्ट्रीय निर्बंधांमुळे इराणला या विमानांच्या आधुनिकीकरण आणि देखभालीत अडचणींचा सामना करावा लागतो. त्यामुळे हवाई लढाईच्या परिस्थितीत इस्रायल इराणच्या तुलनेत अधिक मजबूत मानला जातो.
तथापि, इराणची सर्वात मोठी ताकद त्याची बॅलिस्टिक आणि क्रूझ क्षेपणास्त्रे मानली जातात. इराणकडे विविध रेंजची हजारोंच्या संख्येतील क्षेपणास्त्रे आहेत, जी प्रादेशिक पातळीवर इस्रायलसाठी मोठा धोका ठरू शकतात. इस्रायलकडे क्षेपणास्त्रांची संख्या तुलनेने कमी असली, तरी त्यांची तंत्रज्ञान क्षमता अत्याधुनिक असून काही क्षेपणास्त्रे दीर्घ पल्ल्याची मारक क्षमता बाळगतात.
दोन्ही देशांच्या संरक्षण बजेटचा विचार केला तर इस्रायल दरवर्षी आपल्या लष्करी खर्चावर इराणपेक्षा अनेक पटींनी अधिक रक्कम खर्च करतो. आंतरराष्ट्रीय संस्थांच्या आकडेवारीनुसार, इस्रायलने 2024 मध्ये सुमारे 46.5 अब्ज डॉलर्स संरक्षणासाठी खर्च केले होते. याशिवाय त्याला अमेरिकेकडून लष्करी मदतही मिळते.
दुसरीकडे, इराणचे संरक्षण बजेट तुलनेने मर्यादित आहे आणि तो कमी खर्चिक रणनीतींवर, जसे की क्षेपणास्त्र (मिसाइल) आणि ड्रोन तंत्रज्ञानावर अधिक भर देतो. इस्रायलचे मल्टी-लेयर एअर डिफेन्स सिस्टीम ही त्याची सर्वात मोठी ताकद मानली जाते. ‘आयरन डोम’सारखी प्रणाली कमी अंतरावरील क्षेपणास्त्रे हवेतच नष्ट करण्यासाठी ओळखली जाते. याशिवाय मध्यम आणि लांब पल्ल्याच्या इंटरसेप्टर क्षमतेची साधनेही इस्रायलकडे आहेत. इराणकडेही स्वदेशी तसेच रशियन तंत्रज्ञानावर आधारित एअर डिफेन्स सिस्टीम आहेत, मात्र तांत्रिकदृष्ट्या त्या इस्रायलच्या तुलनेत कमी सक्षम मानल्या जातात.
आणखी वाचा
