ไขข้อสงสัยเรื่องการใช้น้ำมันพืชเติมรถยนต์แทนน้ำมันเชื้อเพลิง เครื่องเบนซินห้ามเติมเด็ดขาดเสี่ยงเครื่องพัง ส่วนเครื่องดีเซลใช้ได้แต่ต้องดัดแปลงระบบและรับมือความเสี่ยงเรื่องความหนืด

เชื่อว่ามีคนสงสัยกันมาไม่น้อยว่า น้ำมันพืชที่ซื้อได้ตามซูเปอร์มาร์เก็ต เอามาเติมรถแทนน้ำมันเครื่องยนต์ได้ไหม คำตอบไม่ใช่แค่ ได้ หรือ ไม่ได้ เพราะมันขึ้นอยู่กับประเภทเครื่องยนต์และเงื่อนไขหลายอย่างที่ต้องทำความเข้าใจก่อน

ถ้าขับรถเบนซิน (เครื่องยนต์แก๊สโซลีน) คำตอบตรงไปตรงมามาก คือ ใช้ไม่ได้ เพราะน้ำมันพืชไม่ระเหยเหมือนน้ำมันเบนซิน จึงไม่สามารถผสมกับอากาศในกระบอกสูบเพื่อจุดระเบิดได้ ระบบหัวฉีดและปั๊มน้ำมันในเครื่องยนต์เบนซินออกแบบมาสำหรับน้ำมันแก๊สโซลีนโดยเฉพาะ เซ็นเซอร์ที่คำนวณอัตราส่วนน้ำมันในรถสมัยใหม่ก็รับมือกับความแตกต่างนี้ไม่ได้เลย ผลที่ตามมาคือรถสะดุด ดับ และเครื่องยนต์เสียหายหนัก

สำหรับรถดีเซล เรื่องนี้มีมาตั้งแต่ยุคที่รูดอล์ฟ ดีเซลประดิษฐ์เครื่องยนต์ดีเซลขึ้นมาครั้งแรก โดยเขาทดสอบเครื่องยนต์ต้นแบบด้วยน้ำมันถั่วลิสงมาก่อน น้ำมันพืชเคยถูกนำมาใช้เป็นเชื้อเพลิงทางเลือกในช่วงที่น้ำมันขาดแคลนในหลายประเทศ

อย่างไรก็ตาม การเอาน้ำมันพืชเทลงถังดีเซลตรง ๆ โดยไม่ทำอะไรเลย ไม่ใช่ทางเลือกที่ปลอดภัย

น้ำมันพืชหนาและเหนียวกว่าน้ำมันดีเซลมาก เครื่องยนต์จึงฉีดน้ำมันให้กระจายเป็นละอองได้ยาก เมื่อน้ำมันพ่นออกมาไม่เป็นละออง การเผาไหม้ก็ไม่สมบูรณ์ น้ำมันที่เหลือสะสมอยู่ในเครื่องยนต์และอุดตันระบบในที่สุด

ความเสียหายที่เกิดขึ้นในระยะยาวมีหลายอย่าง ปั๊มน้ำมันและหัวฉีดสึกหรอเร็วกว่าปกติ คาร์บอนสะสมในห้องเผาไหม้ น้ำมันหล่อลื่นเครื่องยนต์ถูกเจือจาง และในกรณีรุนแรงอาจทำให้เพลาปั๊มหัวฉีดยึดและหักได้

สำหรับรถดีเซลสมัยใหม่ที่ใช้ระบบ Common Rail ความเสี่ยงยิ่งสูงขึ้น เพราะระบบนี้ทำงานที่แรงดันสูงมาก ความหนืดของน้ำมันพืชสร้างแรงดันเพิ่มในระบบที่รับไม่ไหว ส่งผลให้ปั๊มและหัวฉีดพังได้

วิธีที่ผู้เชี่ยวชาญและผู้ที่เคยทดลองทำแนะนำมากที่สุดคือ ระบบถังคู่ (Two-Tank System) หลักการทำงานคือ สตาร์ทเครื่องด้วยดีเซลปกติก่อน รอให้เครื่องและน้ำมันพืชในถังอีกใบอุ่นได้ที่แล้วจึงสลับมาใช้น้ำมันพืช ก่อนดับเครื่องต้องสลับกลับไปใช้ดีเซลเพื่อไล่น้ำมันพืชออกจากระบบ เพราะถ้าน้ำมันพืชค้างอยู่ในท่อและหัวฉีดจะแข็งตัวและอุดตันระบบเมื่อเครื่องเย็น

นอกจากนี้ยังต้องติดตั้งระบบอุ่นน้ำมันพืชก่อนเข้าหัวฉีด ใช้ระบบกรองหลายขั้นตอน และเปลี่ยนหัวฉีดให้รองรับน้ำมันที่มีความหนืดสูงกว่า ค่าใช้จ่ายในการดัดแปลงเหล่านี้ไม่น้อย และต้องบำรุงรักษาอย่างสม่ำเสมอ

ถ้าสนใจเชื้อเพลิงจากพืชจริง ๆ ไบโอดีเซลคือตัวเลือกที่เหมาะกว่า ไบโอดีเซลผ่านกระบวนการทางเคมีที่เปลี่ยนโมเลกุลของน้ำมันพืชให้มีคุณสมบัติใกล้เคียงน้ำมันดีเซลแร่ธาตุ เครื่องยนต์ดีเซลส่วนใหญ่ใช้ไบโอดีเซลได้โดยแทบไม่ต้องดัดแปลง ปล่อยไอเสียน้อยกว่า และย่อยสลายได้ตามธรรมชาติ

ดังนั้น น้ำมันพืชเติมรถเบนซินไม่ได้ในทุกกรณี สำหรับรถดีเซลทำได้แต่ต้องดัดแปลงระบบอย่างจริงจัง ไม่ใช่แค่เทลงถังแล้วขับต่อ ถ้าไม่ได้ตั้งใจทำเป็นโครงการระยะยาวและพร้อมลงทุนดัดแปลงเครื่องยนต์ ไบโอดีเซลที่ผ่านมาตรฐานจากปั๊มน้ำมันคือทางเลือกที่ปลอดภัยและคุ้มค่ากว่าการทดลองเองที่บ้าน