यावर्षी २०२६ मध्ये भारतातील नैऋत्य मान्सून पावसावर एल निनो (El Niño) चा मोठा परिणाम होण्याची शक्यता आहे. खासगी हवामान संस्था स्कायमेट वेदरने जाहीर केलेल्या अंदाजानुसार, जून ते सप्टेंबर या चार महिन्यांत देशात सरासरीपेक्षा कमी पाऊस पडणार असून, तो दीर्घकालीन सरासरीच्या केवळ ९४ टक्के राहण्याची शक्यता आहे. याचा थेट फटका महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांना बसू शकतो.

स्कायमेटचा अंदाज काय?

दीर्घकालीन सरासरी पाऊस: ८६८.६ मिलिमीटर

यंदाचा अंदाज: ९४ टक्के (सुमारे ८१७ मिलिमीटर), ±५ टक्के च्या त्रुटीसह

पावसाचे वर्गीकरण: सामान्यपेक्षा कमी

दुष्काळाची शक्यता: ३० टक्के

कमी पावसाची शक्यता: ४० टक्के

एल निनोमुळे मान्सूनच्या दुसऱ्या टप्प्यात (ऑगस्ट-सप्टेंबर) पावसाचे प्रमाण आणखी कमी होण्याची भीती आहे. जून-जुलैमध्येही पावसाची सुरुवात सावकाश होऊ शकते.

महाराष्ट्रावर काय परिणाम?

स्कायमेटच्या अंदाजानुसार, मध्य आणि पश्चिम भारत यांना अपुरा पाऊस पडण्याची शक्यता आहे. विशेषतः

विदर्भ आणि मराठवाडा सारख्या दुष्काळप्रवण भागांत पाण्याची टंचाई आणि दुष्काळाचे संकट वाढू शकते.

खरीप पिकांसाठी (सोयाबीन, कापूस, तूर इ.) पाण्याची कमतरता निर्माण होऊ शकते.

भूजल पातळी आणि धरणांच्या पाणीसाठ्यात घट होण्याची शक्यता.

महाराष्ट्र सरकारने यापूर्वीच एल निनोच्या धोक्याच्या पार्श्वभूमीवर पाणी सुरक्षा, वनीकरण आणि हवामान अनुकूल पायाभूत सुविधांवर भर दिला आहे.

एल निनो म्हणजे काय?

एल निनो ही पॅसिफिक महासागरातील एक हवामान घटना आहे, ज्यात महासागराचे पाणी सरासरीपेक्षा गरम होते. यामुळे भारतातील मान्सून वारे कमकुवत होतात आणि पावसाचे प्रमाण कमी होते. गेल्या वर्षी (२०२५) ला निना च्या प्रभावामुळे चांगला पाऊस झाला होता, पण यंदा परिस्थिती उलट होण्याची चिन्हे आहेत.

जागतिक हवामान संस्था (WMO) आणि अमेरिकेच्या NOAA नेही एल निनो सक्रिय होण्याची शक्यता वर्तवली आहे. जून-ऑगस्टमध्ये एल निनो उद्भवण्याची ६२ टक्के शक्यता आहे.

शेतकऱ्यांसाठी सावधानी

खरीप पिकांची निवड करताना दुष्काळ सहन करणारी वाणे प्राधान्याने वापरा.

पाणी बचत तंत्रज्ञान (ड्रीप इरिगेशन, मल्चिंग) अवलंबा.

धरणे, विहिरी आणि भूजल पातळीचे नियोजन करा.

सरकारकडून येणाऱ्या मदत आणि बीमा योजनांचा लाभ घ्या.

नोट: हा स्कायमेटचा पहिला अंदाज आहे. भारत सरकारचे भारतीय हवामान विभाग (IMD) पुढील आठवड्यात आपला अधिकृत मान्सून अंदाज जाहीर करणार आहे. शेवटचा अंदाज बदलू शकतो. शेतकरी बांधवांनी चिंता न करता सज्ज राहणे गरजेचे आहे. पावसाचे वितरण असमान असू शकते, म्हणून स्थानिक हवामान अंदाज व सरकारच्या सूचनांचे पालन करा.