आंतरराष्ट्रीय तेल आणि वायू पुरवठ्यात व्यत्यय: मध्यपूर्वेतील युद्धामुळे आंतरराष्ट्रीय तेल आणि वायू पुरवठ्यात मोठा व्यत्यय निर्माण झाला आहे, ज्यामुळे भारताला एप्रिलमध्ये दक्षिण अमेरिकेतील व्हेनेझुएला येथून अंदाजे 10-12 दशलक्ष बॅरल कच्च्या तेलाची आयात करता आली. कमोडिटी मार्केट ॲनालिसिस कंपनी केप्लरच्या आकडेवारीनुसार ही सहा वर्षांतील सर्वाधिक आयात असेल. या आकडेवारीनुसार, एप्रिल हा गेल्या वर्षी मे नंतरचा पहिला महिना असेल, जेव्हा व्हेनेझुएलाचे क्रूड भारतीय बंदरांवर येईल.
भारताच्या एकूण कच्च्या तेलाच्या आयातीचा हा एक छोटासा भाग असला तरी या बॅरलमुळे देशाला काहीसा दिलासा मिळण्याची शक्यता आहे. त्याचबरोबर कच्च्या तेलाच्या स्त्रोतांमध्ये वैविध्य आणण्याचे धोरण बळकट करणे अपेक्षित आहे. भारत आपल्या कच्च्या तेलाच्या 88 टक्क्यांहून अधिक गरजा आयातीद्वारे पूर्ण करतो आणि दररोज 5 दशलक्ष बॅरलहून अधिक कच्च्या तेलावर प्रक्रिया करतो. यातील 40 टक्क्यांहून अधिक आयात पश्चिम आशियामधून होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून येतात, जिथे मार्चच्या सुरुवातीपासून शिपिंग जवळजवळ थांबली आहे.
पण भारतात येणारा व्हेनेझुएलाचा तेलाचा साठा पश्चिम आशियातील युद्ध सुरू होण्यापूर्वीच खरेदी केलेला असावा हे लक्षात घेण्यासारखे आहे. हे जागतिक संकटाच्या काळात कच्च्या तेलाच्या पुरवठ्याच्या विविध स्त्रोतांचे फायदेशीर फायद्यांवर प्रकाश टाकते. भारताने अलिकडच्या वर्षांत 41 हून अधिक देशांमधून तेल आयात करून पश्चिम आशियावरील आपले अवलंबित्व कमी केले आहे आणि कच्चे तेल, पेट्रोल आणि डिझेलचा पुरेसा साठा राखून ठेवला आहे.
Kpler चे व्यवस्थापक सुमित रिटोलिया म्हणाले की, भारतीय तेल शुद्धीकरणकर्ते आधीच त्यांच्या कच्च्या तेलाच्या स्त्रोतांमध्ये विविधता आणत आहेत, विशेषत: होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतील अनिश्चिततेमुळे. एप्रिलमधील तेलाचा ओघ हा तात्पुरता उपाय नसून दीर्घकालीन धोरणाचा भाग आहे जो जागतिक ऊर्जा बाजारातील स्पर्धात्मक फायदा दर्शवतो.
रिलायन्स इंडस्ट्रीज (RIL) 2019 मध्ये व्हेनेझुएलाच्या क्रूडची प्रमुख खरेदीदार होती, परंतु अमेरिकेच्या निर्बंधांमुळे आयात थांबवण्यात आली होती. ऑक्टोबर 2023 मध्ये निर्बंध शिथिल केल्यानंतर, RIL आणि इतर भारतीय रिफायनर्सनी पुन्हा आयात सुरू केली. व्हेनेझुएलाचे जड कच्चे तेल डिझेल आणि जेट इंधन यांसारख्या डिस्टिलेटच्या उत्पादनात मदत करते, ज्यामुळे भारताची डिस्टिलेट उत्पादन क्षमता मजबूत होते.
आजच्या परिस्थितीत, व्हेनेझुएलामधून तेलाची आयात कच्च्या तेलाच्या स्त्रोतांमध्ये विविधता आणते आणि भारतीय रिफायनरीजची उत्पादन क्षमता वाढवते. RIL, नायरा एनर्जी आणि काही सरकारी मालकीच्या रिफायनरीज व्हेनेझुएलाच्या जड कच्च्या तेलावर प्रक्रिया करतात. एचपीसीएल-मित्तल एनर्जी आणि इंडियन ऑइलच्या रिफायनरीज देखील त्यावर मर्यादित प्रमाणात प्रक्रिया करतात. त्यामुळे भारताची कच्च्या तेलाची प्रक्रिया करण्याची क्षमता हळूहळू वाढत आहे.
