जळगाव : मध्यपूर्वेत सुरू असलेल्या संघर्षामुळे महाराष्ट्रातील केळी उत्पादक मोठ्या संकटात सापडले आहेत. राज्याच्या प्रमुख उत्पादक प्रदेशातील शेतकरी आता स्वतःची पिके सोडून देत आहेत किंवा नष्ट करत आहेत.

अहवालानुसार, जळगाव आणि सोलापूर सारख्या जिल्ह्यांतील शेतकऱ्यांसाठी हा एक आशादायक हंगाम म्हणून सुरू झाला होता. ते आता आर्थिक संकटाकडे टक लावून पाहत आहेत, अनेक केळीचे कंटेनर कोल्ड स्टोरेजमध्ये अडकून पडले आहेत, मध्य पूर्वेला निर्यातीतील व्यत्ययांमुळे ते हलवू शकत नाहीत.

शिपमेंट्स ठप्प झाल्यामुळे, द इंडियन एक्स्प्रेसने दिलेल्या वृत्तानुसार, आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेसाठी नियत असलेली कापणी आता आधीच संतृप्त देशांतर्गत बाजारपेठेकडे वळवली जात आहे, ज्यामुळे किमती फ्रीफॉलमध्ये पाठवल्या जात आहेत.
फेब्रुवारीमध्ये शेतकऱ्यांना 18 ते 22 रुपये किलो दर मिळत होता. मार्चपर्यंत ते 8-10 रुपये प्रतिकिलोपर्यंत घसरले होते. एप्रिलमध्ये किमती आणखी घसरून केवळ 2-3 रुपये प्रति किलोवर आल्याचे वृत्तपत्राने वृत्त दिले आहे.

“फेब्रुवारीमध्ये मला सर्वाधिक 22 रुपये प्रति किलो दर मिळाला. पण युद्ध सुरू झाल्याने आणि निर्यातीवर अंकुश आल्याने राज्यभरातील पीक देशांतर्गत बाजारपेठेकडे वळले आणि भाव कोसळले,” असे सोलापूर जिल्ह्यातील करमाळा येथील शेतकरी भागवत होळकर यांनी सांगितले, ज्यांची 10 एकर केळी लागवडीखाली आहे.

खते, ठिबक सिंचन आणि इतर निविष्ठांवर गेल्या वर्षी सुमारे 20 लाख रुपयांची गुंतवणूक केल्याचा त्यांचा दावा आहे. सध्याच्या 2-3 रुपये प्रति किलोच्या दराने, होळकरांचा अंदाज आहे की ते फक्त 2.5-3 लाख रुपये वसूल करतील – 17 लाखांपेक्षा जास्त नुकसान.

करमाळ्यातील एका शेतकऱ्याने अलीकडेच आत्महत्या केल्याने एका व्यापाऱ्याने पीक घेतले, परंतु ते निर्यात करू शकले नाही. शेतकऱ्याला मोबदला मिळाला नाही, असे होळकर म्हणाले. सावकारांचे कर्ज वाढवणे, उत्पन्न नसणे, यामुळे शेतकऱ्याला टोकाचे पाऊल उचलण्यास भाग पाडले.

होळकर म्हणाले, “मी आता माझ्या शेताच्या काही भागावर रोटाव्हेटर टाकून उसाकडे जाण्याचा विचार करत आहे. बाजारातील विश्वासार्हतेमुळे आम्ही केळीवर पूर्णपणे अवलंबून राहू शकत नाही.

“किंमत एवढ्या कमी आहेत की मी वाहतूक आणि मजुरीचा खर्चही काढू शकत नाही. मी मळ्या नष्ट करून उसासाठी शेत तयार करण्याचा निर्णय घेतला आहे,” बारामतीतील आणखी एका शेतकऱ्याने सांगितले.

“किरकोळ विक्रीत असताना, ग्राहक 50-60 रुपये प्रति किलो दर देतात, शेत-गेटच्या किमती अगदी तळाला गेल्या आहेत. व्यापाऱ्यांनी आम्हाला योग्य किंमत द्यावी जेणेकरून आम्ही किमान जगू शकू,” तो म्हणाला.

जळगावचे केळी शेतकरी हनुमान डाके यांनी या क्षेत्रातील चिंता व्यक्त केल्या. “शेतीचा खर्च – खते, कीटकनाशके, मजूर, सिंचन आणि इतर निविष्ठा – उत्पन्नात झपाट्याने घट होत असतानाही वाढत असल्याने, अनेक शेतकरी कर्ज फेडण्यासाठी आणि त्यांचे कामकाज चालू ठेवण्यासाठी संघर्ष करत आहेत. ते टिकवणे फार कठीण झाले आहे,” ते म्हणाले.

केळीची लागवड ही एक वर्षभर चालणारी गुंतवणूक आहे, ज्यामुळे पीक विशेषत: अचानक किमतीच्या झटक्याला बळी पडते. हंगामी भाजीपाल्याच्या विपरीत, शेतकरी केवळ महिनोमहिने आणि लाखो रुपये खर्च करून जे नुकसान भरून काढले आहे त्याशिवाय पुढील पिकाकडे जाऊ शकत नाही.

शेतकरी आता राज्य आणि केंद्र सरकारांना नुकसानभरपाईसह पाऊल उचलण्याचे आवाहन करत आहेत आणि UAE, इराण आणि इराक ऐवजी पर्यायी निर्यात गंतव्ये शोधत आहेत.