बिझनेस डेस्क – परकीय चलन राखीव यादी: कोणत्याही देशाच्या सेंट्रल बँकेकडे जमा केलेल्या परकीय चलनाच्या साठ्याला 'फॉरेन एक्स्चेंज रिझर्व्ह' किंवा 'फॉरेक्स रिझर्व्ह' म्हणतात. हे साठे डॉलर, येन किंवा युरोच्या स्वरूपात असू शकतात. याशिवाय, यामध्ये सोने किंवा इतर मालमत्तेचाही समावेश असू शकतो. हे साठे केवळ इतर देशांच्या चलनांचे प्रतिनिधित्व करत नाहीत तर त्यांना देशाची 'आर्थिक ढाल' म्हणणे अधिक योग्य ठरेल.
जर एखाद्या देशाच्या देशांतर्गत चलनाचे मूल्य कमी होऊ लागले, तर या परकीय चलनाच्या साठ्याचा वापर त्या चलनाचे मूल्य स्थिर करण्यासाठी आणि समर्थन करण्यासाठी केला जाऊ शकतो, विशेषत: परदेशी चलन विकून देशांतर्गत चलन खरेदी करून. उदाहरणार्थ, जेव्हा भारतीय रुपयाचे मूल्य झपाट्याने घसरते तेव्हा रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) अमेरिकन डॉलर विकून रुपयाला समर्थन देण्यासाठी हस्तक्षेप करते.
याउलट, एखाद्या देशाकडे परकीय चलनाचा पुरेसा साठा नसेल, तर त्या देशाच्या चलनात अस्थिरता निर्माण होऊन महागाई वाढू लागते. या परिणामांचा अपरिहार्यपणे देशाच्या संपूर्ण अर्थव्यवस्थेवर नकारात्मक परिणाम होतो.
एखाद्या देशाच्या सेंट्रल बँकेसाठी परकीय चलनाचा साठा असणे किती महत्त्वाचे आहे हे आतापर्यंत तुम्हाला समजले असेल. देशाच्या अर्थव्यवस्थेवर त्याचा किती खोल परिणाम झाला आहे. आता आपण जाणून घेऊया की सध्या जगातील सर्वात जास्त परकीय चलनाचा साठा कोणत्या देशात आहे. या यादीत चीनचे नाव अग्रस्थानी आहे.
चीनकडे एवढा मोठा परकीय चलनाचा साठा असण्याचे मुख्य कारण म्हणजे त्याचा बहुतांश आंतरराष्ट्रीय व्यापार अमेरिकन डॉलरमध्ये होतो. चीनी कंपन्या त्यांची कमाई यूएस डॉलरमध्ये कमावतात, जी नंतर त्यांच्या देशांतर्गत बँकिंग चॅनेलद्वारे एक्सचेंज करतात.
परिणामी, हे डॉलर्स चीनच्या सेंट्रल बँकेत जमा होत राहतात. या ठेवी नंतर अनेकदा यूएस सरकारी सिक्युरिटीज खरेदी करण्यासाठी वापरल्या जातात.
ऑगस्ट 2025 च्या आकडेवारीनुसार, भारताकडे सुमारे $688,058 दशलक्ष विदेशी चलन साठा आहे. भारताच्या क्रमवारीत सातत्याने सुधारणा होत आहे.
