न्यूज इंडिया लाइव्ह, डिजिटल डेस्क: जागतिक बाजारपेठेत 'सेफ हेव्हन' समजले जाणारे सोने आता आपली चमक गमावताना दिसत आहे. जानेवारी 2026 मध्ये ₹1.80 लाख प्रति 10 ग्रॅम रु.च्या ऐतिहासिक सार्वकालिक उच्चांकाला स्पर्श केल्यानंतर. 1,000, सोन्याच्या दरात आता मोठी घसरण सुरू झाली आहे. आश्चर्यकारक गोष्ट म्हणजे कालपर्यंत ज्या सेंट्रल बँका सोन्याच्या सर्वात मोठ्या खरेदीदार होत्या, त्या आता सर्वात मोठ्या विकणाऱ्या बनल्या आहेत. एप्रिल 2026 च्या ताज्या अहवालानुसार, जानेवारीपासून आतापर्यंत सोन्याच्या किमती वाढल्या आहेत. 12% पर्यंत घसरण नोंदणी केली आहे.

सेंट्रल बँक 'मजबूत भिंत' बनून का तुटली?

गेल्या काही वर्षांत पोलंड, चीन आणि भारत या देशांच्या बँकांनी विक्रमी खरेदी केली होती. 2025 मध्येच जगभरातील सेंट्रल बँका 328 टन सोने विकत घेतले होते. पण आता तरलतेचा दबाव (रोखचा तुटवडा) आणि जागतिक अस्थिरतेमुळे टेबल बदलले आहेत. अलीकडील अहवालानुसार:

रशिया: 25 वर्षात प्रथमच त्याच्या सोन्याच्या साठ्यातून युद्धात झालेल्या नुकसानीची भरपाई. 14 टन सोने विकले.

तुर्की: आपले घसरते चलन 'लिरा' वाचवण्यासाठी बंद 60 टन सोने बाजारात दाखल झाले.

फ्रान्स: त्याने न्यूयॉर्कच्या सोन्याच्या तिजोरीत ठेवलेला आपला संपूर्ण स्टॉक विकून सर्वांना आश्चर्यचकित केले.

पोलंड: मोठ्या प्रमाणावर विक्री होऊन डॉलर वाढण्यास सुरुवात झाली आहे.

चलन आणि तेलाच्या संकटाने खेळ खराब केला

सेंट्रल बँक नफा कमावण्यासाठी नव्हे, तर आपली अर्थव्यवस्था वाचवण्यासाठी हा ‘त्याग’ करत असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे. इराण आणि अमेरिका यांच्यात युद्ध अमेरिकेच्या सुरुवातीस कच्च्या तेलाच्या किमती थेट $60 वरून नेल्या प्रति बॅरल $120 पण ते वितरित केले आहे. तेल आयात करण्यासाठी देशांना डॉलरची नितांत गरज आहे. त्यांचे राष्ट्रीय चलन कोसळण्यापासून वाचवण्यासाठी आणि परकीय चलनाचा साठा संतुलित ठेवण्यासाठी बँका सोने विकून रोख रक्कम जमा करत आहेत.

भारताची भूमिका काय आहे?

जगभरातील बँका सोन्याची विक्री करत असताना, भारतीय रिझर्व्ह बँक (RBI) 4 टन सोने खरेदी केली होती. तथापि, जागतिक स्तरावर मोठ्या प्रमाणात विक्री होत असल्याचा परिणाम भारतीय बाजारांवरही दिसून येत आहे. सेंट्रल बँकांनी अशाच प्रकारे स्टॉक काढून घेतल्यास किमतीत मोठी घसरण होऊ शकते, अशी भीती आता गुंतवणूकदारांमध्ये निर्माण झाली आहे.

सोन्याचे भाव पुन्हा वाढणार का?

बाजार तज्ञांच्या मते, सोन्याचे भविष्य आता दोन प्रमुख घटकांवर अवलंबून आहे:

कच्च्या तेलाच्या किमती: तेलाच्या किमती कमी झाल्यास चलनावर कमी दबाव येईल आणि बँका सोन्याची विक्री थांबवू शकतात.

भू-राजकीय तणाव: इराण-अमेरिकेतील युद्ध थांबले आणि डॉलर कमकुवत झाला, तरच सोने पुन्हा वाढण्याची अपेक्षा केली जाऊ शकते.