दरवर्षी 19 एप्रिल रोजी साजरा केला जाणारा जागतिक यकृत दिन, यकृताच्या आरोग्याबद्दल आणि यकृताच्या आजारांपासून बचाव करण्याच्या पद्धतींबद्दल जागरूकता वाढवणे हा आहे. या प्रसंगी, यकृताच्या खराब आरोग्याविषयीच्या सर्वात सामान्य कथांपैकी एक पाहूया, जे बहुतेकदा अल्कोहोलच्या सेवनाशी संबंधित असते. पण तुम्हाला माहित आहे का की अल्कोहोल प्यायल्याशिवायही तुमच्या यकृताला धोका होऊ शकतो?

यकृताच्या आरोग्यासाठी हा 'मूक धोका' उघड करूया. इंद्रप्रस्थ अपोलो हॉस्पिटलमधील वरिष्ठ सल्लागार-गॅस्ट्रोएन्टेरोलॉजिस्ट डॉ. योगेश बत्रा यांच्या मुलाखतीत, तुम्ही अल्कोहोल पीत नसलो तरीही यकृताशी संबंधित रोग कसा होऊ शकतो हे त्यांनी उघड केले. मद्यपान न करणाऱ्यांमध्ये फॅटी लिव्हर वाढत असल्याचे त्याने ओळखले.

“मी मद्यपान करत नाही, मग मला फॅटी लिव्हर का आहे?- ही अशी गोष्ट आहे जी आपण अनेकदा ऐकतो,” त्याने रुग्णांमधील एक सामान्य तक्रार उघड केली. “वर्षानुवर्षे, फॅटी लिव्हर ही जवळजवळ संपूर्णपणे अल्कोहोलशी जोडलेली स्थिती म्हणून पाहिली जात होती. आता, ही धारणा पुन्हा लिहिली जात आहे. संपूर्ण शहरी भारतात, एक नवीन पॅटर्न उदयास येत आहे, जो अल्कोहोलचे सेवन कमी नसतानाही फॅटी लिव्हरचे निदान होत असलेल्या लोकसंख्येची वाढती संख्या आहे,” गॅस्ट्रोनेटोलॉजिस्टने या चिंताजनक पॅटर्नवर प्रकाश टाकला.

हे दाखवते की फॅटी यकृत यापुढे फक्त अल्कोहोल-संबंधित स्थिती नाही. हे सहसा रुग्णांना हैराण करते, कारण ते मद्यपान करत नसतानाही त्यांच्या यकृताच्या आरोग्यावर कसा परिणाम होतो याचे त्यांना आश्चर्य वाटते. यामुळे, यकृताचा आजार फक्त अल्कोहोलच्या सेवनाने होतो ही सामान्य समज दूर करण्यास मदत होते. कथनातील हा बदल लोकांची आत्मसंतुष्टता दूर करण्यास देखील मदत करते.

नॉन-अल्कोहोलिक फॅटी रोगाची कारणे

जागरूकता महत्वाची आहे कारण फॅटी लिव्हर, जे परंपरेने जवळजवळ संपूर्णपणे अल्कोहोलच्या सेवनाशी संबंधित होते, ते आता वेगळ्या पद्धतीने समजले जात आहे. हे गृहितक बदलत आहे, अनेक शहरी भारतीयांना अल्कोहोलचे सेवन कमी किंवा कमी असूनही फॅटी लिव्हरचे निदान झाले आहे.

डॉ. बात्रा यांनी कारण ओळखले, “नॉन-अल्कोहोलिक फॅटी लिव्हर डिसीज (एनएएफएलडी) हा एक सामान्य जीवनशैलीशी संबंधित विकार म्हणून उदयास येत आहे, जो दारू पिण्याऐवजी आधुनिक जीवनशैलीशी संबंधित आहे.“

नॉन-अल्कोहोलिक फॅटी यकृत रोगास कारणीभूत जीवनशैलीतील काही प्रमुख जोखीम घटक येथे आहेत:

गॅस्ट्रोएन्ट्रोलॉजिस्टने उत्तर दिले, “जेव्हा अल्कोहोल कमी किंवा कमी प्रमाणात सेवन करणाऱ्या लोकांच्या यकृतामध्ये अतिरिक्त चरबी जमा होऊ लागते तेव्हा NAFLD विकसित होते. सोप्या भाषेत सांगायचे तर, यकृत, जे आपण जे काही खातो आणि पितो त्यावर प्रक्रिया करण्यासाठी जबाबदार असते, ते कार्यक्षमतेने तोडण्याऐवजी चरबीला धरून ठेवण्यास सुरवात करते.”

याचा अर्थ यकृताचा आजार आता पिण्याच्या सवयींवर अवलंबून नाही. यकृतात चरबी जमा होण्यास तुमची जीवनशैलीही तितकीच जबाबदार आहे.

“कालांतराने, हे बिल्ड-अप शरीर ऊर्जा, साखर आणि चरबीचे व्यवस्थापन कसे करत आहे यामधील सखोल असमतोल प्रतिबिंबित करते,” डॉ बात्रा यांनी निरीक्षण केले की, आपले संपूर्ण आरोग्य धोक्यात येऊ शकते, एक प्रमुख प्रणालीगत चयापचय असंतुलनाकडे लक्ष वेधले, जे सूचित करते की NAFLD एक वेगळी स्थिती म्हणून राहत नाही.

याचा अर्थ लोक सहसा त्यांच्या वजनामुळे ते निरोगी असल्याचे समजू शकतात, परंतु त्यांना आतून शांतपणे आरोग्य समस्या निर्माण होऊ शकतात. ज्या लोकांमध्ये जास्त वजन दिसत नाही अशा लोकांमध्ये NAFLD सारखे किती जीवनशैलीचे आजार आढळून येत आहेत. त्यामुळे मूल्यमापन देखाव्याच्या पलीकडे जाणे महत्त्वाचे आहे.

या प्रकारच्या फॅटी लिव्हरला नाव आहे. डॉ. बात्रा यांनी वर्णन केले की, “सामान्य' शरीराचे वजन असलेल्या भारतीयांच्या वाढत्या संख्येने फॅटी लिव्हरचे निदान केले जात आहे. 'लीन फॅटी लिव्हर' म्हणून ओळखली जाणारी ही स्थिती हे एक महत्त्वाचे वास्तव अधोरेखित करते की चयापचय आरोग्य नेहमी वजनाच्या प्रमाणात प्रतिबिंबित होत नाही.”

जरी अन्यथा, गॅस्ट्रोएन्ट्रोलॉजिस्टच्या निरीक्षणानुसार, नियमित NAFLD त्याच्या सुरुवातीच्या टप्प्यात कोणतीही दृश्यमान चिन्हे दर्शवत नाही, ज्यामुळे अनेकदा उशीरा निदान होते. आणखी वाईट म्हणजे, लक्षणे दिसू लागल्यावरही, ते सामान्य दैनंदिन समस्यांसह आच्छादित होतात, जसे की थकवा किंवा सामान्य पाचन अस्वस्थता. यामध्ये सततचा थकवा, पोटाच्या वरच्या भागात हलकीशी अस्वस्थता, फुगल्याबद्दल चुकीचे वाटणे आणि वजन नियंत्रित करण्यात अडचण येणे, या सर्व गोष्टी सहज दुर्लक्षित केल्या जातात.

त्याऐवजी, तुम्हाला तुमची जीवनशैली सुधारण्यावर लक्ष केंद्रित करणे आवश्यक आहे. डॉ. बात्रा यांनी फॅटी लिव्हरचे व्यवस्थापन करण्यासाठी नियमित व्यायाम करण्यास सुचवले: “मध्यम-तीव्रतेचे व्यायाम करा, जसे की आठवड्याच्या जवळजवळ प्रत्येक दिवशी अर्धा तास वेगाने चालणे.चरबी वाढू नये म्हणून हालचाल महत्त्वाची आहे.

त्यांनी जीवनशैलीच्या इतर स्तंभाला देखील संबोधित केले – आहार, लोकांना परिष्कृत कार्बोहायड्रेट आणि अल्ट्रा-प्रोसेस्ड जेवण असलेले पदार्थ काढून टाकण्याचा सल्ला दिला. त्याऐवजी, भाज्या, संपूर्ण धान्य, कमी चरबीयुक्त प्रथिने आणि निरोगी चरबीचा समावेश करा, जे यकृतामध्ये चरबी जमा होण्यास मदत करू शकतात. डॉक्टरांनी नियमित तपासणीच्या महत्त्वावर देखील जोर दिला, कारण ही स्थिती अनेकदा शांत असते. यकृताच्या आरोग्याचा निकष म्हणून केवळ शरीराच्या वजनावर अवलंबून राहू नये.

वाचकांसाठी टीप: हा लेख केवळ माहितीच्या उद्देशाने आहे आणि व्यावसायिक वैद्यकीय सल्ल्याचा पर्याय नाही. हे सोशल मीडियावरून वापरकर्त्याने व्युत्पन्न केलेल्या सामग्रीवर आधारित आहे. ..com ने दाव्यांची स्वतंत्रपणे पडताळणी केलेली नाही आणि त्यांना दुजोरा देत नाही.