सुपर-एजर्स: वय असूनही तीक्ष्ण स्मरणशक्ती

वयानुसार स्मरणशक्ती कमी होणे साहजिक आहे, असा सर्वसाधारण समज आहे. पण असे काही लोक असतात ज्यांच्यासाठी वय फक्त एक संख्या असते. शास्त्रज्ञांनी या कल्पनेला आव्हान दिले आहे की लोक जसजसे वय वाढतात, त्यांची विचार करण्याची क्षमता आणि स्मरणशक्ती अपरिहार्यपणे कमी होते. 25 वर्षांच्या संशोधनानंतर, त्यांनी काही व्यक्ती ओळखल्या आहेत ज्यांना “सुपर-एजर्स” म्हटले जाते. हे लोक 80 वर्षांपेक्षा जास्त वयाचे आहेत, परंतु त्यांच्या आठवणी 40 किंवा 50 वर्षांच्या लोकांसारख्याच तीक्ष्ण आहेत. संशोधनात असे दिसून आले आहे की हे रहस्य केवळ त्यांच्या आहारातच नाही तर त्यांच्या मेंदूच्या अद्वितीय संरचनेत आणि सामाजिक परस्परसंवादाच्या स्वरूपामध्ये देखील आहे. आपण आपला मेंदू देखील एखाद्या सुपर-एजरसारखा बनवू शकतो का? चला जाणून घेऊया…

25 वर्षांपासून, नॉर्थवेस्टर्न मेडिसिनचे शास्त्रज्ञ 80 वर्षांपेक्षा जास्त वयाच्या लोकांवर संशोधन करत आहेत ज्यांची स्मरणशक्ती 40 आणि 50 च्या दशकातील लोकांसारखीच आहे. या व्यक्तींना “सुपर-एजर्स” असे नाव देण्यात आले आहे. हे संशोधन वयानुसार मेंदूचे कार्य अपरिहार्यपणे कमी होते या जुन्या समजुतीला आव्हान देते. शास्त्रज्ञांचे म्हणणे आहे की, काही लोक वय वाढूनही त्यांची स्मरणशक्ती आणि विचार करण्याची क्षमता मजबूत ठेवण्यात यशस्वी ठरतात.

सुपर-एजर्सचे रहस्य

नॉर्थवेस्टर्न युनिव्हर्सिटीच्या फेनबर्ग स्कूल ऑफ मेडिसिनच्या डॉ. सँड्रा वेनट्रॉब यांच्या मते, या व्यक्तींचा मेंदू सामान्य वृद्धांपेक्षा खूपच वेगळा असतो. संशोधनात दोन मुख्य गोष्टी उघड झाल्या:

प्रतिकार
अल्झायमरशी संबंधित हानिकारक प्रथिने-जसे की अमायलोइड आणि टाऊ-सुपर-एजर्सच्या मेंदूमध्ये तयार होत नाहीत.

लवचिकता
या प्रथिनांचे प्रथिनांमध्ये रूपांतर झाले तरी त्यांचा मेंदूवर कोणताही नकारात्मक परिणाम होत नाही.

मेंदूची अद्वितीय रचना

जेव्हा शास्त्रज्ञांनी या सुपर-एजर्सच्या मेंदूचा अभ्यास केला तेव्हा ते पूर्णपणे थक्क झाले. साधारणपणे, मेंदूचा बाह्य स्तर वयाबरोबर पातळ होतो; परंतु “सुपर-एजर्स” मध्ये हा थर तसाच राहतो.

त्यांच्या मेंदूमध्ये मोठ्या संख्येने विशेष प्रकारचे न्यूरॉन्स असतात-ज्यांना 'वॉन इकोनोमो न्यूरॉन्स' म्हणतात—जे सामाजिक वर्तनाशी संबंधित असतात. त्यांच्या एन्टोर्हिनल कॉर्टेक्समधील पेशी – स्मरणशक्तीसाठी जबाबदार असलेले मुख्य क्षेत्र – खूप मोठे आणि निरोगी असल्याचे आढळले.

सामाजिक संबंधांचे महत्त्व

एकटेपणा नाही, पण सहवास स्मृती जपतो!
संशोधनात असे दिसून आले आहे की जरी हे लोक वेगवेगळ्या प्रकारच्या शारीरिक क्रियाकलापांमध्ये गुंतले असले तरी त्यांच्यात एक गोष्ट समान आहे: ते सर्व सामाजिकदृष्ट्या अत्यंत सक्रिय आहेत. त्यांचे सखोल सामाजिक संबंध आणि इतरांशी सतत संवाद त्यांच्या मेंदूला तरुण ठेवण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतात.

डॉ. तामार गेफेन यांच्या मते, या 'सुपर-एजर्स'च्या अभ्यासातून मिळालेली माहिती भविष्यातील नवीन औषधे आणि अल्झायमर आणि स्मृतिभ्रंश यांसारख्या आजारांपासून बचावासाठी उपचार पद्धती विकसित करण्यासाठी उपयुक्त ठरेल.