इन्कम टॅक्स रिटर्न (ITR) भरणाऱ्या करदात्यांसाठी एक मोठे आणि महत्त्वाचे अपडेट आहे. आयकर विभागाने आयटीआर-2 फॉर्म आणि एक्सेल युटिलिटी फॉर असेसमेंट इयर (AY) 2026-27 चे ऑनलाइन फाइलिंग आजपासून म्हणजेच 27 मे पासून सक्रिय (लाइव्ह) केले आहे.
आता ते करदाते, ज्यांचे वार्षिक उत्पन्न केवळ पगारापुरते मर्यादित नाही तर उत्पन्नाचे इतर जटिल स्त्रोत देखील आहेत, ते ई-फायलिंग पोर्टलला भेट देऊन त्यांचे विवरणपत्र दाखल करू शकतात. विभागाने यासाठी ऑनलाइन आणि ऑफलाइन असे दोन्ही पर्याय उपलब्ध करून दिले आहेत.
आर्थिक वर्ष 2025-26 (AY 2026-27) साठी अंतिम मुदत: या कालावधीसाठी, विलंब शुल्काशिवाय ITR भरण्याची अंतिम तारीख 31 जुलै 2026 निश्चित करण्यात आली आहे.
कर वर्ष 2026-27 साठी अंतिम मुदत: पुढील मूल्यांकन वर्षासाठी रिटर्नची अंतिम तारीख 31 जुलै 2027 असेल.
कोणाला सूट आहे आणि कोणाला आवश्यक आहे? तुमचे एकूण वार्षिक उत्पन्न ₹2.5 लाखांपेक्षा कमी असल्यास, रिटर्न भरण्याचे कोणतेही कायदेशीर बंधन नाही. पण जर तुमचा पगार ₹ 12 लाख असेल तर तुम्हाला नक्कीच ITR भरावा लागेल. फायदा असा आहे की नवीन कर प्रणालीमध्ये वाढ झाली आहे कलम 87A रु.ची सूट दिल्यामुळे. 12 लाख, अगदी रु. पर्यंत पगार असणारे. 12 लाखांना एक रुपयाही कर भरावा लागणार नाही, जर त्यांनी योग्य रिटर्न भरला असेल.
चार्टर्ड अकाउंटंट्स (CA) संतोष मिश्रा आणि CA अभिनंदन पांडे यांच्या मते, ITR-2 फॉर्म व्यक्ती आणि हिंदू अविभक्त कुटुंबांसाठी (HUF) डिझाइन केला आहे ज्यांना व्यवसाय किंवा व्यवसाय (व्यापार किंवा स्वयंरोजगार) मधून कोणतेही उत्पन्न नाही परंतु थोडे तपशीलवार किंवा जटिल उत्पन्न तपशील आहेत:
50 लाखांपेक्षा जास्त उत्पन्न: ज्यांचे एकूण वार्षिक उत्पन्न ₹५० लाखांपेक्षा जास्त आहे ते साधे ITR-1 (सहज) फॉर्म वापरू शकत नाहीत. त्यांनी अनिवार्यपणे ITR-2 निवडणे आवश्यक आहे.
भांडवली नफा: जर तुम्ही शेअर बाजार, म्युच्युअल फंड किंवा कोणतीही मालमत्ता (घर-जमीन) विकून अल्पकालीन किंवा दीर्घकालीन भांडवली नफा केला असेल.
एकापेक्षा जास्त घरांची मालमत्ता: जर तुमच्या उत्पन्नाचा स्त्रोत एकापेक्षा जास्त घरे किंवा मालमत्तेचे भाडे असेल.
विशेष गुंतवणूक किंवा पदे: तुम्ही एखाद्या कंपनीत संचालक पदावर असल्यास किंवा वर्षभरात असूचीबद्ध इक्विटी शेअर्समध्ये गुंतवणूक केली असल्यास, उत्पन्नाची पर्वा न करता ITR-2 लागू होईल.
इतर स्रोत आणि कृषी उत्पन्न: लॉटरी, घोडदौड, कायदेशीर जुगार किंवा सट्टेबाजीतून जिंकलेली रक्कम आणि ₹5,000 पेक्षा जास्त कृषी उत्पन्न.
विशेष निवासी स्थिती: हा फॉर्म अनिवासी (NRI) आणि रहिवासी परंतु सामान्य रहिवासी (RNOR) दर्जा नसलेल्या करदात्यांना आवश्यक आहे.
सीए अजय बगाडिया यांच्या मते, आयटीआर-2 फॉर्म थोडा क्लिष्ट आहे, त्यामुळे करदाते अनेकदा फाइल करताना अनेक गंभीर चुका करतात. भविष्यात आयकर विभागाकडून कोणतीही सूचना येऊ नये म्हणून या चुका टाळणे फार महत्वाचे आहे:
1. चुकीची निवासी स्थिती निवडणे: चुकीचे निवासी, अनिवासी किंवा RNOR स्थिती निवडल्याने संपूर्ण कर गणना बिघडते. यामुळे फॉरेन टॅक्स क्रेडिटसाठी ते आवश्यक आहे फॉर्म 67 ठेवीसारख्या गोष्टी सुटतात.
2. विदेशी मालमत्तेचा खुलासा न करणे (शेड्यूल FA): भारतीय रहिवासी करदाते अनेकदा त्यांची बँक खाती, परदेशी शेअर्स किंवा परदेशात असलेली मालमत्ता 'शेड्यूल एफए' मध्ये घोषित करण्यास विसरतात, ज्यामुळे काळ्या पैशाच्या कायद्यानुसार मोठा दंड होऊ शकतो.
3. AIS आणि 26AS जुळत नाही: स्थावर मालमत्तेची खरेदी किंवा विक्री, बँकेचे व्याज, शेअर व्यवहार, दागिने किंवा वाहन यांची नोंद करण्यापूर्वी, प्रत्येक नोंदी तुमच्या वार्षिक माहिती विधान (AIS) आणि फॉर्म 26AS शी जुळत असल्याचे सुनिश्चित करा.
4. भांडवली नफ्याचा चुकीचा अहवाल: 'शेड्यूल 112A' मध्ये अल्पकालीन आणि दीर्घकालीन भांडवली नफ्यांची चुकीची ओळख करणे किंवा संपूर्ण तपशील योग्यरित्या न भरणे ही एक सामान्य चूक आहे.
5. तोटा सेट-ऑफ किंवा कॅरी फॉरवर्ड न करणे: मागील वर्षाचा व्यवसाय/भांडवली तोटा पुढे नेण्यासाठी शेड्यूल CFL आणि शेड्यूल BFLA योग्यरित्या भरणे महत्वाचे आहे. तुम्ही देय तारखेनंतर (31 जुलै) रिटर्न भरल्यास, भांडवली तोटा पुढे नेण्याची संधी गमावली जाऊ शकते.
तज्ञ टीप: तुम्ही वर्षभरात तुमची नोकरी किंवा शहर बदलले असल्यास, आयटीआर फॉर्ममध्ये तुमची वर्तमान नियोक्ता माहिती आणि वर्तमान पत्ता अपडेट करण्यास विसरू नका.
