नवी दिल्ली: उन्हाळ्याच्या महिन्यांत तुम्हाला अनेकदा विलक्षण थकवा जाणवतो, झोप येते किंवा ऊर्जा कमी वाटते? जर होय, तर तुम्ही नक्कीच एकटे नाही आहात. पुष्कळ लोक तक्रार करतात की रात्रभर झोपल्यानंतरही ते थकल्यासारखे, डोके जड झाल्यासारखे आणि नीट लक्ष केंद्रित करू शकत नसल्यासारखे जागे होतात.

तीव्र उष्णतेच्या परिस्थितीत विश्रांतीची सतत इच्छा, कमी उत्पादकता आणि प्रेरणाचा अभाव हे सामान्य झाले आहे.

बहुतेक लोक “उन्हाळ्याच्या हवामानावर” दोष देत असले तरी, तज्ञ म्हणतात की ऊर्जेच्या पातळीत या हंगामी घसरणीमागे अनेक वैज्ञानिक आणि शारीरिक कारणे आहेत.

डॉक्टरांच्या मते, उष्ण हवामानात मानवी शरीरावर लक्षणीय ताण येतो, ज्यामुळे लोक दिवसभर अशक्त आणि थकवा जाणवू शकतात.

शरीर उष्णतेला कसे प्रतिसाद देते

उन्हाळ्यात, शरीर त्याच्या अंतर्गत तापमानाचे नियमन करण्यासाठी सतत कार्य करते. स्वतःला थंड करण्यासाठी, त्वचेजवळील रक्तवाहिन्या विस्तारतात आणि घाम वाढतो. ही नैसर्गिक शीतकरण यंत्रणा आवश्यक असली तरी ती मोठ्या प्रमाणात ऊर्जा वापरते. परिणामी, अगदी साध्या दैनंदिन क्रियाकलापांमुळेही एखाद्या व्यक्तीला असामान्यपणे थकवा जाणवू शकतो.

निर्जलीकरण एक प्रमुख भूमिका बजावते

उन्हाळ्यात थकवा येण्यामागचे सर्वात मोठे कारण म्हणजे डिहायड्रेशन. जास्त घामामुळे शरीरात फक्त पाणीच नाही तर सोडियम आणि पोटॅशियम सारखे महत्वाचे इलेक्ट्रोलाइट्स देखील नष्ट होतात. जेव्हा शरीरात योग्य हायड्रेशन नसते तेव्हा अशक्तपणा, चक्कर येणे, डोकेदुखी, स्नायू पेटके आणि एकाग्रता कमी होणे यांसारखी लक्षणे दिसू लागतात.

तज्ञ चेतावणी देतात की लक्षणे गंभीर होईपर्यंत अनेक लोकांना ते निर्जलीकरण झाल्याचे समजू शकत नाहीत. अगदी सौम्य निर्जलीकरण देखील शारीरिक तग धरण्याची क्षमता आणि मानसिक सतर्कता या दोन्हींवर लक्षणीय परिणाम करू शकते.

खराब झोप आणि उन्हाळ्याच्या आजारी सवयी

उन्हाळ्याच्या उष्णतेचा परिणाम केवळ दिवसाच होत नाही. उष्ण आणि दमट रात्री झोपेच्या गुणवत्तेत अडथळा आणतात, ज्यामुळे शरीराला नीट सावरणे कठीण होते. शांत झोप न मिळाल्याने चिडचिड, कमी ऊर्जा, थकवा आणि दिवसा झोपेची भावना निर्माण होऊ शकते.

याव्यतिरिक्त, बरेच लोक ताजेतवाने वाटण्यासाठी उन्हाळ्यात चहा, कॉफी, साखरयुक्त शीतपेये आणि पॅकेज केलेले रस यांचे सेवन वाढवतात. तथापि, ही पेये काहीवेळा निर्जलीकरण खराब करू शकतात आणि तात्पुरते स्पाइक आणि उर्जेच्या पातळीत क्रॅश होऊ शकतात.

कोणाला जास्त सावध राहण्याची गरज आहे?

डॉ. शर्मा म्हणतात की काही गट उन्हाळ्याशी संबंधित थकवा आणि आरोग्याच्या गुंतागुंतांना अधिक असुरक्षित असतात. यामध्ये वृद्ध व्यक्ती, लहान मुले, थेट सूर्यप्रकाशाच्या संपर्कात असलेले घराबाहेरचे कामगार आणि मधुमेह किंवा हृदयविकाराने ग्रस्त रुग्ण यांचा समावेश आहे. रक्तदाबाची औषधे किंवा लघवीचे प्रमाण वाढवणारी औषधे घेत असलेल्या लोकांनीही सावध राहावे कारण ही औषधे अति उष्णतेमध्ये निर्जलीकरणाचा धोका वाढवू शकतात.