आजच्या व्यस्त जीवनामुळे, खाण्यापिण्याच्या चुकीच्या सवयी आणि अति मानसिक ताण, गॅस, अपचन आणि छातीत जळजळ (ॲसिडिटी) ही एक सामान्य समस्या बनली आहे. या समस्येतून तात्काळ आराम मिळावा म्हणून देशातील कोट्यवधी लोक डॉक्टरांचा सल्ला न घेता थेट मेडिकल स्टोअरमधून रॅनिटिडीन सारखे अतिशय लोकप्रिय आणि सामान्य औषध खरेदी करतात. हे सामान्य वेदनाशामक औषधाप्रमाणे घरांमध्ये सुरक्षित ठेवले जाते. पण दरम्यान, वैद्यकीय आणि औषधविश्वातून एक अतिशय भीतीदायक आणि चिंताजनक अहवाल समोर आला आहे. आरोग्य तज्ञ आणि औषध नियामकांनी केलेल्या तपासणीत या अतिशय सामान्य औषधाबद्दल एक धक्कादायक सत्य समोर आले आहे, ज्यामुळे जगभरातील डॉक्टर आणि रुग्ण गंभीर तणावाखाली आहेत.
रॅनिटिडीन हे एक अतिशय लोकप्रिय 'H2 ब्लॉकर' औषध आहे, जे पोटात तयार होणाऱ्या अत्याधिक ऍसिडचे प्रमाण कमी करण्याचे काम करते. हे औषध अनेक दशकांपासून बाजारात Aciloc, Zantac आणि Rantac सारख्या अनेक प्रसिद्ध ब्रँडच्या नावाखाली अतिशय वाजवी दरात विकले जात आहे. परंतु, अलीकडेच जागतिक स्तरावर केलेल्या कठोर प्रयोगशाळेतील चाचण्यांमधून या औषधात अत्यंत घातक आणि कर्करोगाला कारणीभूत ठरणारे अशुद्ध घटक आढळून आले आहेत. हा खुलासा झाल्यापासून जागतिक आरोग्य संघटनांनी या औषधाच्या सुरक्षिततेबाबत आणि त्याच्या विश्वासार्हतेबाबत कठोर पावले उचलण्यास सुरुवात केली आहे.
फार्मा तज्ज्ञांनी केलेल्या तपासणीत रॅनिटिडीनच्या नमुन्यांमध्ये 'एन-नायट्रोसोमेथिलामाइन' (एनडीएमए) नावाची अशुद्धता समोर आली आहे. वर्ल्ड हेल्थ ऑर्गनायझेशन (WHO) आणि यूएस फूड अँड ड्रग ॲडमिनिस्ट्रेशन (FDA) च्या मते, NDMA हे एक धोकादायक रसायन आहे ज्याचे वर्गीकरण कार्सिनोजेन म्हणून केले जाते. सर्वात धक्कादायक बाब म्हणजे जेव्हा हे औषध सामान्य किंवा जास्त तापमानात दीर्घकाळ साठवले जाते, तेव्हा त्यातील एनडीएमएचे प्रमाण आपोआपच वेगाने वाढू लागते, ज्यामुळे शरीरातील महत्त्वाच्या अवयवांना मोठे नुकसान होऊ शकते.
या कटू सत्याबाबत डॉक्टर आणि शास्त्रज्ञांनी परिस्थिती पूर्णपणे स्पष्ट केली आहे. तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे की जर एखाद्या व्यक्तीने हे औषध मर्यादित प्रमाणात किंवा अधूनमधून घेतले असेल तर घाबरण्याची गरज नाही. परंतु जे लोक हे औषध वर्षानुवर्षे कोणत्याही प्रिस्क्रिप्शनशिवाय (OTC) सतत घेत आहेत ते दररोज सकाळी रिकाम्या पोटी किंवा ऍसिडिटीच्या बाबतीत, त्यांच्या शरीरात हा विषारी घटक जमा होण्याचा धोका वाढतो. या अशुद्धतेमुळे प्रामुख्याने पोटाचा कर्करोग, आतड्यांचा कर्करोग, यकृत आणि किडनीला गंभीर नुकसान होऊ शकते. हा गंभीर धोका लक्षात घेऊन भारतासह जगातील अनेक देशांनी त्याच्या उत्पादन आणि विक्रीवर कठोर निर्बंध आणि राजनैतिक मार्गदर्शक तत्त्वे जारी केली आहेत.
तुम्हीही तुमच्या गॅसच्या समस्येसाठी रॅनिटिडीनवर अवलंबून असाल तर आजच ही सवय बदला. आता वैद्यकीय शास्त्रात या औषधाला अनेक सुरक्षित आणि आधुनिक पर्याय उपलब्ध आहेत. Ranitidine ऐवजी, डॉक्टर आता रुग्णांना पूर्णपणे सुरक्षित मानल्या जाणाऱ्या Pantoprazole, Omeprazole किंवा Rabeprazole सारखी PPI औषधे घेण्याचा सल्ला देतात. मात्र, औषधांवर अवलंबून न राहता आपली जीवनशैली सुधारा, असेही डॉक्टरांचे म्हणणे आहे. रात्री वेळेवर झोपा, जास्त मसालेदार आणि जंक फूड खाणे टाळा, भरपूर पाणी प्या आणि सकाळी उठून ताज्या हवेत फेरफटका मारा, जेणेकरून गॅसची समस्या मुळापासून दूर करता येईल.
