गेल्या काही काळापासून भारतात राहणाऱ्या लोकांच्या आरोग्याच्या आणि शारीरिक क्षमतेच्या आलेखात अतिशय धक्कादायक आणि चिंताजनक बदल दिसून येत आहेत. एक काळ असा होता जेव्हा देशातील लोक मुख्यतः बॅक्टेरिया, विषाणू किंवा विविध प्रकारच्या संसर्गामुळे आजारी पडत होते. ही दिलासा देणारी बाब आहे की आधुनिक वैद्यकशास्त्रामुळे हे संसर्गजन्य आजार लक्षणीयरीत्या कमी झाले आहेत, पण त्याउलट आपल्या रोजच्या वाईट सवयी आणि बैठी जीवनशैली आता नवनवीन आणि गंभीर आजारांना जन्म देत आहे. हा खोडसाळ दावा नसून, देशातील सर्वात विश्वासार्ह 'नॅशनल फॅमिली हेल्थ' (NFHS-6) सर्वेक्षणाच्या नुकत्याच प्रसिद्ध झालेल्या अहवालात हे मोठे आणि भितीदायक सत्य समोर आले आहे. अशा परिस्थितीत आपल्याच चुकांमुळे आपल्याला कोणते चार मोठे आजार होत आहेत आणि ते कसे टाळता येतील, हे जाणून घेणे प्रत्येक नागरिकासाठी खूप महत्त्वाचे झाले आहे.
आजच्या काळात, शरीराचे वाढते वजन आणि पोटाभोवती जमा होणारी अतिरिक्त चरबी ही एक जागतिक महामारी बनली आहे, ज्यामुळे प्रत्येक दुसरा माणूस त्रस्त आहे. वैद्यकीय तज्ज्ञांच्या मते, लठ्ठपणाचे सर्वात मोठे आणि मुख्य कारण म्हणजे आपल्या चुकीच्या खाण्याच्या सवयी. याचे मुख्य कारण म्हणजे शुद्ध आणि ताज्या घरगुती पौष्टिक अन्नाऐवजी बाजारात उपलब्ध असलेल्या अत्यंत प्रक्रिया केलेल्या आणि जंक फूडचा वापर. या प्रकारच्या खाण्याच्या सवयींमुळे शरीरात अंतर्गत जळजळ सतत वाढत जाते, जी शेवटी व्यक्तीला लठ्ठपणाकडे ढकलते. याशिवाय आजच्या व्यस्त जीवनात मानसिक ताण देखील शरीरातील चरबी वाढण्यास थेट कारणीभूत असल्याचे आढळून आले आहे. तणावामुळे, लोक अनेकदा 'स्ट्रेस इटिंग' (तणावाखाली जास्त खाणे) चे बळी होतात, ज्यामुळे वजन अनियंत्रित वेगाने वाढू लागते.
आजकाल बदलत्या जीवनशैलीमुळे उच्च रक्तदाब म्हणजेच उच्च रक्तदाबाचा आजार तरुणांबरोबरच वृद्धांमध्येही झपाट्याने पसरत आहे. बाजारात उपलब्ध असलेल्या रेडी टू इट आणि फास्ट फूडच्या वाढत्या वापरामुळे हा आजार प्रत्येक घरात पोहोचला आहे. या पॅकबंद आणि फास्ट फूडमध्ये मीठ आणि अतिशय मजबूत मसाले संरक्षक म्हणून वापरले जातात, ज्याचा थेट परिणाम आपल्या रक्तवाहिन्यांवर होतो आणि अचानक रक्तदाबाची पातळी वाढते. याव्यतिरिक्त, कामावर किंवा कौटुंबिक जीवनात सतत मानसिक ताण स्थिती आणखी वाईट बनवते. जेव्हा मन सतत तणावाखाली असते तेव्हा रक्तदाब सतत उच्च राहतो, ज्यामुळे व्यक्ती सहजपणे उच्च रक्तदाबास बळी पडते आणि नंतर हृदयविकारांना कारणीभूत ठरते.
भारत ही जगाची 'मधुमेहाची राजधानी' म्हणून ओळखली जाते आणि यामध्ये सर्वात मोठा वाटा टाईप 2 मधुमेहाचा आहे. या आजाराच्या विकासाचे सर्वात मोठे कारण म्हणजे शरीराचे वाढते एकूण वजन आणि विशेषतः पोटाच्या चरबीभोवती जमा होणारी हट्टी चरबी. आधुनिक युगात शारीरिक श्रम किंवा व्यायाम न करणे, एकाच ठिकाणी तासनतास बसून काम करणे, गोड पेये, जंक फूड किंवा पॅकेज्ड रिफाइंड पदार्थांचे अतिप्रमाणात सेवन करणे यामुळे इन्सुलिन प्रतिरोधक क्षमता वाढते. तथापि, वैद्यकीय शास्त्र असे मानते की काही प्रकरणांमध्ये हा रोग आनुवंशिकतेमुळे म्हणजेच कौटुंबिक इतिहासामुळे देखील होऊ शकतो, परंतु सध्या त्याच्या झपाट्याने पसरण्याचे मुख्य आणि सर्वात मोठे कारण म्हणजे संपूर्णपणे आपल्या वाईट सवयी आणि निष्काळजी जीवनशैली.
अनेकदा लोक दम्याच्या आजाराचा संबंध बाहेरील वायू प्रदूषण किंवा धुळीशी जोडतात, परंतु आरोग्य तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे की आजकाल दम्याच्या वाढत्या रुग्णांना आपल्या अंतर्गत सवयीही कारणीभूत आहेत. सिगारेट आणि बीडीचे धूम्रपान आणि तंबाखूचे कोणत्याही स्वरूपात सतत सेवन केल्याने आपल्या फुफ्फुसांची कार्यक्षमता पूर्णपणे नष्ट होते, ज्यामुळे श्वसनाचे गंभीर आजार होतात. याशिवाय लठ्ठपणा हे देखील दम्याचे प्रमुख आणि छुपे कारण म्हणून समोर आले आहे. जेव्हा शरीराचे वजन सामान्यपेक्षा खूप जास्त होते तेव्हा छाती आणि फुफ्फुसाच्या भिंतींवर जास्त शारीरिक दबाव वाढू लागतो. या वाढलेल्या दाबामुळे, फुफ्फुसांना विस्तारण्यासाठी पुरेशी जागा मिळत नाही, ज्यामुळे व्यक्तीला श्वास घेण्यास त्रास होऊ लागतो आणि तो अस्थमाचा रुग्ण बनतो.
तुम्हालाही या गंभीर आणि जुनाट आजारांपासून स्वत:ला आणि तुमच्या कुटुंबाला कायमचे सुरक्षित ठेवायचे असेल, तर तुम्हाला आजपासून आणि आत्तापासूनच तुमच्या काही वाईट सवयी काटेकोरपणे सुधाराव्या लागतील. देशातील प्रमुख डॉक्टरांनी या आजारांपासून बचाव करण्यासाठी खालील 5 अतिशय सोपे आणि अतिशय प्रभावी उपाय सुचवले आहेत:
ताजे आणि पौष्टिक अन्न खा: बाहेरून कॅन केलेला आणि जंक फूडचा निरोप घ्या आणि ताज्या, हिरव्या भाज्या आणि पोषक तत्वांनी समृद्ध घरगुती, संतुलित आहार घ्या.
तणाव व्यवस्थापनाकडे लक्ष द्या: मानसिक ताण तुमच्यावर मात करू देऊ नका. यासाठी दररोज किमान 15 ते 20 मिनिटे ध्यान आणि प्राणायामसाठी काढा.
शारीरिकदृष्ट्या सक्रिय राहा: शरीर नेहमी तंदुरुस्त आणि सक्रिय ठेवण्यासाठी, दररोज किमान 30 ते 45 मिनिटे वेगाने चालणे, योगासने किंवा व्यायामशाळेत व्यायाम करा.
साधे अन्न, चांगले जीवन: तेलकट, जास्त मसालेदार आणि जास्त मीठ असलेले अन्न शक्यतो टाळा आणि दैनंदिन जीवनात साधे अन्न खाण्याची सवय लावा.
औषधांपासून काटेकोर अंतर ठेवा: तुमची फुफ्फुस आणि संपूर्ण शरीर निरोगी ठेवण्यासाठी, धूम्रपान, मद्यपान आणि कोणत्याही प्रकारच्या तंबाखूजन्य पदार्थांच्या सेवनापासून पूर्णपणे दूर रहा.
