पश्चिम आशियातील भू-राजकीय तणाव आणि संघर्षाचा थेट परिणाम आता सर्वसामान्यांच्या खिशावर दिसू लागला आहे. एकीकडे कच्च्या तेलाच्या आंतरराष्ट्रीय किमतीतील चढउतारांमुळे पेट्रोल, डिझेल आणि सीएनजीच्या किमती वाढल्या असताना आता घरगुती गॅस सिलिंडरबाबतही मोठी माहिती समोर आली आहे.

पेट्रोलियम मंत्रालयाच्या ताज्या आकडेवारीनुसार, घरगुती एलपीजी सिलिंडर बाजारभावाने विकले जात असतानाही, सरकारला अजूनही सुमारे रु. ₹700 चे प्रचंड नुकसान (अंडर-रिकव्हरी) उचलावे लागते. ही परिस्थिती आहे जेव्हा अलीकडे घरगुती सिलिंडरच्या किमती ₹ 60 ने वाढल्या आहेत आणि व्यावसायिक सिलिंडरच्या किमती सुमारे ₹ 1,700 ने वाढल्या आहेत.

राज्यांमधील किमतींमध्ये मोठी तफावत

देशभरात एलपीजीच्या किमती एकसारख्या नाहीत. स्थानिक कर आणि वाहतूक खर्चामुळे वेगवेगळ्या राज्यांमध्ये गॅसच्या किमतीत बरीच तफावत आहे. सध्या, देशाच्या काही भागांमध्ये, 14.2 किलोचे घरगुती सिलिंडर सुमारे ₹ 900 मध्ये उपलब्ध आहे, तर अनेक राज्यांमध्ये त्याची किंमत ₹ 1,000 चा टप्पा ओलांडली आहे.

देशातील प्रमुख शहरांमधील घरगुती आणि व्यावसायिक एलपीजी सिलिंडरचे आजचे दर काय आहेत ते खालील तक्त्यावरून समजून घेऊ.

अखेर गॅस सिलिंडरचे दर कसे ठरवले जातात?

अनेकवेळा लोकांच्या मनात हा प्रश्न पडतो की गॅस सिलिंडरचे दर महिन्याला का बदलतात आणि वेगवेगळ्या शहरांमध्ये त्याच्या दरात तफावत का असते? यामागे मुख्यतः तीन मोठी कारणे जबाबदार आहेत:

• आंतरराष्ट्रीय बाजारावरील अवलंबित्व: भारताची एकूण एलपीजी आवश्यकता सुमारे 60% परदेशातून आयात केले जाते (आयात). त्यामुळेच जागतिक बाजारात कच्च्या तेलाच्या किंवा नैसर्गिक वायूच्या किमती वाढल्या की भारतातही सिलिंडर महाग होतात.

• डॉलर विरुद्ध रुपया विनिमय दर: गॅसची खरेदी विदेशी बाजारातून यूएस डॉलरमध्ये केली जाते. डॉलरच्या तुलनेत भारतीय रुपया कमकुवत झाल्यास कंपन्यांसाठी आयातीचा खर्च वाढतो, ज्याचा थेट भार देशांतर्गत ग्राहकांवर पडतो.

• स्थानिक व्हॅट आणि वाहतूक: प्रत्येक राज्य सरकार इंधनावर स्वतःचा स्थानिक मूल्यवर्धित कर (व्हॅट) लादते. याशिवाय, बॉटलिंग प्लांटमधून सिलिंडर तुमच्या घरापर्यंत पोहोचवण्यासाठी वितरक वाहतूक शुल्क देखील शहरानुसार वेगवेगळे असते. याच कारणामुळे दिल्ली आणि अमृतसरच्या किमतीत तफावत आहे.

बाजाराचे डोळे कुठे आहेत?

तज्ज्ञांच्या मते सध्या आंतरराष्ट्रीय बाजारात कच्च्या तेलाच्या किमती प्रति बॅरल ९५ डॉलरच्या आसपास आहेत. आता संपूर्ण जगाच्या नजरा अमेरिका आणि इराणमधील शांतता चर्चेकडे लागल्या आहेत. तिथे परिस्थिती सुधारली तर येत्या काळात सर्वसामान्यांना देशांतर्गत इंधन दरात काहीसा दिलासा मिळण्याची अपेक्षा आहे.