อเมริกาเหนือกำลังเตรียมความพร้อมสำหรับการเป็นเจ้าภาพฟุตบอลโลก ซึ่งจะมีแฟนบอลจากทั่วโลกหลั่งไหลเข้ามา พร้อมนำเอาภาษาฟุตบอลเฉพาะของแต่ละประเทศติดมาด้วย คำอย่าง “สกวีกี้ บัม ไทม์ (squeaky bum time)”, “ฟอลส์ไนน์ (false 9)” ที่ทำ “นัตเม็ก (nutmeg)” หรือ “เวิลดี (worldie)” ที่ยิงเข้ามุม “ท็อปบิน (top bin)” อาจทำให้แฟนบอลท้องถิ่นงงงวยในตอนแรก บทความนี้จะพาไปสำรวจคำศัพท์ฟุตบอลหลากสีสันที่แฟนบอลจากทั่วโลกนำมาพร้อมกับการเดินทาง รวมถึงที่มาของคำเหล่านั้น

ลองจินตนาการถึงช่วงเวลาสุดระทึกของรอบชิงชนะเลิศฟุตบอลโลก เมื่ออาร์เจนตินาและบราซิลเสมอกันอยู่ที่ 1-1 เหลือเวลาอีกเพียงห้านาทีสุดท้าย นี่แหละคือสิ่งที่แฟนบอลและนักเตะเรียกกันว่า “สกวีกี้ บัม ไทม์”

วลีนี้ถูกบัญญัติโดย เซอร์ อเล็กซ์ เฟอร์กูสัน ผู้จัดการทีมระดับตำนานของแมนเชสเตอร์ ยูไนเต็ด ซึ่งอธิบายความรู้สึกตึงเครียดและความประหม่าในช่วงท้ายเกมหรือช่วงตัดสินของฤดูกาลได้อย่างสมบูรณ์แบบ จนกลายเป็นคำที่แพร่หลายไปทั่ว และได้รับการบันทึกลงในพจนานุกรมออกซฟอร์ดอย่างเป็นทางการ โดยให้คำนิยามว่า “สกวีกี้ บัม ไทม์” หมายถึง “เสียงของคนที่ขยับตัวไปมาบนเก้าอี้พลาสติกในช่วงเวลาสุดตึงเครียดของการแข่งขัน”

คำว่า “พาร์กกิ้ง เดอะ บัส (parking the bus)” เป็นสำนวนฟุตบอลที่ไม่ได้เกี่ยวกับการเดินทางไปสนาม แต่หมายถึงแท็คติกการตั้งรับอย่างเหนียวแน่น มักใช้เมื่อทีมรองบ่อนต้องเจอกับทีมใหญ่ โดยเฉพาะในฟุตบอลโลก หรือเมื่อทีมใดทีมหนึ่งเหลือผู้เล่นน้อยกว่าและเน้นการป้องกันเต็มที่ คำนี้กลายเป็นที่นิยมหลังจาก โชเซ่ มูรินโญ่ ผู้จัดการทีมชาวโปรตุเกสของเชลซี กล่าวถึง ท็อตแนม ฮ็อตสเปอร์ ในปี 2004 ว่า “เหมือนพวกเขานำรถบัสมาจอดขวางหน้าประตูตัวเอง”

แท็คติก “ฟอลส์ไนน์ (false nine)” ถือเป็นกลยุทธ์ที่แท้จริงและมีประสิทธิภาพในฟุตบอลยุคใหม่ ผู้เล่นที่รับบทบาทนี้จะเริ่มต้นในตำแหน่งกองหน้าตัวเป้า แต่จะถอยลึกลงมาช่วยเกมในแดนกลาง เพื่อสร้างความสับสนให้แนวรับของคู่แข่ง ลิโอเนล เมสซี่ เคยเล่นบทบาทนี้ได้อย่างยอดเยี่ยมในทีมบาร์เซโลนา ภายใต้การคุมทีมของ เป๊ป กวาร์ดิโอลา ขณะที่ เชสก์ ฟาเบรกาส ก็ใช้แท็คติกนี้ได้สำเร็จในทีมชาติสเปน ชุดคว้าแชมป์ยุโรปปี 2012 ส่วน แฮร์รี่ เคน ของอังกฤษ อาจนำบทบาทนี้มาใช้ในฟุตบอลโลกครั้งที่กำลังจะมาถึง

คำว่า “เวิลดี (worldie)” เป็นสแลงของอังกฤษที่ใช้เรียกประตูที่สวยงามสุดยอดในระดับโลก มักเป็นลูกยิงไกลที่พุ่งเสียบมุมบนของตาข่ายอย่างแม่นยำ

แนวคิด “โททัล ฟุตบอล (Total Football)” มีจุดเริ่มต้นจากทีมชาติเนเธอร์แลนด์ในช่วงทศวรรษ 1970 ซึ่งส่งเสริมให้ผู้เล่นในสนามสามารถสลับตำแหน่งกันได้อย่างอิสระ ปัจจุบันคำนี้ถูกนำมาใช้ในเชิงขำขันมากขึ้น โดยแฟนบอลมักใช้เพื่ออธิบายการเล่นที่ต่อบอลกันอย่างลื่นไหลและยาวนานก่อนจบด้วยการทำประตู อีกคำที่มีความหมายใกล้เคียงกันคือ “ลิควิด ฟุตบอล (liquid football)”

“นัตเม็ก (nutmeg)” เป็นลูกเล่นง่ายๆ แต่สร้างความอับอายให้คู่แข่งได้มาก คือการเตะบอลลอดขาของคู่ต่อสู้แล้ววิ่งอ้อมไปรับบอลเองหรือส่งต่อให้เพื่อนร่วมทีม คำนี้มีคำเรียกต่างกันในแต่ละประเทศ เช่น “เปอตี ปง” (Petit pont) ในภาษาฝรั่งเศสหมายถึง “สะพานเล็ก”, “กาโญ” (Caño) ในภาษาสเปน และ “ทันเนล” (Tunnel) ในแถบสแกนดิเนเวีย

ในฟุตบอลโลก หากเห็นกองหน้ากุมหัวอย่างสิ้นหวัง มักหมายถึงการพลาด “ซิตเตอร์ (sitter)” ซึ่งเป็นโอกาสทำประตูที่ง่ายมากแต่กลับยิงพลาด คำนี้อาจมีต้นกำเนิดจากกีฬาคริกเก็ต ที่คำว่า “ซิตเตอร์” หมายถึงลูกที่รับง่ายจนดูเหมือนสามารถนั่งอยู่เฉยๆ แล้วรับได้

ในช่วงดวลจุดโทษของฟุตบอลโลก ลูกยิงที่ทั้งเสี่ยงและกล้าหาญที่สุดคือ “พาเนนกา (Panenka)” ซึ่งมีจุดเริ่มต้นในปี 1976 จากฝีเท้าของ อันโตนิน พาเนนกา นักเตะชาวเช็ก ในรอบชิงชนะเลิศยูโรกับเยอรมนีตะวันตก เขาเดินเข้าหาบอลอย่างใจเย็นแล้วชิพเบาๆ ตรงกลางประตู โดยคาดการณ์ว่าผู้รักษาประตูจะพุ่งไปด้านข้าง หากประสบความสำเร็จจะดูเหนือชั้น แต่หากพลาดอาจกลายเป็นความอับอายทันทีเมื่อบอลไปเข้ามือผู้รักษาประตู

สำหรับผู้รักษาประตู “คลีนชีต (clean sheet)” ถือเป็นเครื่องหมายแห่งความสำเร็จ หมายถึงการที่ทีมไม่เสียประตูเลย คำนี้ หรือที่เรียกว่า “ชัตเอาต์ (shutout)” ในสหรัฐอเมริกา มีที่มาจากการบันทึกสถิติของผู้สื่อข่าวกีฬาในอดีต ซึ่งจะเว้นหน้ากระดาษสำหรับทีมที่เสียประตู หากทีมไม่เสียประตู หน้านั้นจะยังคงว่างเปล่า หรือ “สะอาด” จึงเกิดคำนี้ขึ้น

มุมบนของประตูฟุตบอลถือเป็นจุดหมายสูงสุดของการยิงที่แม่นยำ โดยมีชื่อเรียกเฉพาะในหมู่แฟนบอล คำว่า “ท็อปบิน (top bin)” ซึ่งได้รับการบันทึกในพจนานุกรมออกซฟอร์ดในศตวรรษนี้ อาจมีที่มาจากเป้าซ้อมที่มีลักษณะคล้ายถังขยะที่วางไว้ตรงมุมบน อีกคำที่ใช้กันคือ “โพสเทจสแตมป์ (postage stamp)” ที่เปรียบกับพื้นที่เล็กๆ เหมือนแสตมป์บนซองจดหมาย ส่วนในบราซิลเรียกมุมนี้ว่า “ออนเด อา คูรูจา ดอร์เม (onde a coruja dorme)” แปลว่า “ที่ซึ่งนกฮูกนอนหลับ”

ในฟุตบอลโลก แต่ละทีมจะมีผู้เล่น 11 คน แต่บางครั้งทีมอาจรู้สึกว่ามีผู้เล่นเพิ่มอีกหนึ่งคน คำว่า “ผู้เล่นคนที่ 12 (12th man)” ใช้เรียกแฟนบอลของทีม ซึ่งเมื่อพวกเขาเชียร์อย่างกระหึ่ม ก็สามารถสร้างแรงหนุนให้ทีมเหมือนมีผู้เล่นเพิ่มขึ้นอีกคน