वायू प्रदूषण आणि गर्भधारणा: दिल्ली-एनसीआरसह देशातील बहुतेक भागांमध्ये वायू प्रदूषणाची समस्या अशी बनली आहे की लोक इच्छा असूनही त्यापासून दूर पळू शकत नाहीत. आजपर्यंत आपण ऐकत आलो आहोत की ही खराब हवा वृद्ध, आजारी आणि लहान मुलांची फुफ्फुस पोकळ करत आहे. पण देशातील सर्वात प्रतिष्ठित वैद्यकीय संस्था, ऑल इंडिया इन्स्टिट्यूट ऑफ मेडिकल सायन्सेस (एम्स, दिल्ली) च्या एका नवीन संशोधनात या प्रकरणातील एक भयानक सत्य समोर आले आहे, जे ऐकून सर्वजण हैराण झाले आहेत. 'ईएमबीओ मॉलिक्युलर मेडिसिन' या वैद्यकीय विज्ञान जर्नलमध्ये प्रकाशित झालेल्या या अभ्यासानुसार, वायू प्रदूषणाचा सर्वाधिक घातक परिणाम त्या निष्पाप लोकांवर होतो ज्यांनी अद्याप या जगात पाऊलही ठेवलेले नाही. एम्सच्या बायोकेमिस्ट्री विभागाच्या डॉक्टरांनी केलेल्या या संशोधनात मातेच्या पोटात वाढणारे मूलही या विषारी हवेपासून सुरक्षित नसल्याचे स्पष्ट झाले आहे. गर्भातील बाळाला इजा कशी होते? श्वासाद्वारे आपल्या शरीरात प्रवेश करणारे हवेचे सूक्ष्म आणि धोकादायक कण (पार्टिक्युलेट मॅटर – PM2.5 आणि PM10) गर्भवती महिलेच्या फुफ्फुसातून नाळ (नाळ) मध्ये प्रवेश करतात. नाळ म्हणजे नाळ हा आईच्या शरीरातील सर्वात महत्वाचा भाग आहे, जो बाळाला गर्भाशयात जिवंत ठेवण्यासाठी ऑक्सिजन आणि आवश्यक पोषक तत्वांचा पुरवठा करण्याचे काम करतो. एम्सच्या अहवालात असे म्हटले आहे की जेव्हा प्रदूषणाचे हे सूक्ष्म कण प्लेसेंटामध्ये जमा होऊ लागतात तेव्हा तेथे तीव्र जळजळ होते. या सूजमुळे बाळाला ऑक्सिजनचा पुरवठा योग्य प्रकारे होत नाही, त्यामुळे गर्भाचा विकास ठप्प होऊ लागतो किंवा त्याचा अंतर्गत परिणाम होतो. प्रदूषणामुळे होणारे मोठे नुकसान: डॉ. रंजन, चाइल्ड स्पेशालिस्ट, निदान मदर अँड चाइल्ड केअर हॉस्पिटल, नोएडा यांच्या मते, वाढते प्रदूषण, मग ते कडक हवामान असो, कारखान्यांमधून निघणारा धूर, वाहनांमधून निघणारे सायलेन्सरचे विष किंवा एसीमधून निघणारी गरम हवा – हे सर्व गर्भवती महिला आणि तिच्या मुलासाठी अत्यंत धोकादायक आहेत. या प्रदूषणामुळे होणारे मुख्य धोके तुम्ही खाली दिलेल्या तक्त्यावरून सहज समजू शकता: गर्भवती महिला या 4 मार्गांनी त्यांचा धोका कमी करू शकतात. प्रदूषण पूर्णपणे टाळणे कदाचित आपल्या हातात नसेल, परंतु काही अतिशय सोप्या आणि व्यावहारिक सवयी अंगीकारून गरोदर स्त्रिया आपल्या न जन्मलेल्या बाळाला या धोक्यापासून बऱ्याच अंशी सुरक्षित ठेवू शकतात: 1. घरातच राहा (घरातील गुणवत्ता सुधारा): जेव्हा बाहेर खूप धुके किंवा धुके असते तेव्हा गर्भवती महिलांनी विनाकारण बाहेर जाणे टाळावे. तुमच्या घराच्या सुरक्षित वातावरणात दिवसाचा बराचसा वेळ घालवण्याचा प्रयत्न करा. 2. घरातील रोपे लावा (वायु शुद्ध करणारी वनस्पती): घरातील हवा शुद्ध करण्यासाठी तुम्ही लिव्हिंग रूम किंवा बेडरूममध्ये स्नेक प्लांट, कोरफड, मनी प्लांट किंवा स्पायडर प्लांट यांसारखी रोपे लावू शकता. ही झाडे हवेतील हानिकारक वायू शोषून घेण्याचे काम करतात. 3. घरातील प्रदूषणापासून दूर राहा: अगरबत्ती, अगरबत्ती, मच्छरदाणी किंवा तंबाखू/सिगारेटचा धूर यासारख्या घरातील धुराच्या गोष्टींपासून काटेकोर अंतर ठेवा. स्वयंपाकघरात स्वयंपाक करताना, हानिकारक वायू आणि धूर बाहेर काढण्यासाठी चिमणी किंवा एक्झॉस्ट फॅन वापरा. 4. आयर्न आणि फोलेटची औषधे वेळेवर घ्या: डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार आयर्न आणि फोलेटच्या गोळ्या यांसारख्या नियमित सप्लिमेंट्स घेणे कधीही विसरू नका. हे घटक आईच्या शरीरात हिमोग्लोबिन वाढवून ऑक्सिजनचा प्रवाह सुधारतात, जे मुलाला शुद्ध ऑक्सिजन पुरवण्यासाठी खूप महत्वाचे आहे. एक्सपर्ट टेकअवे: गरोदरपणात आरोग्याबाबत थोडासा निष्काळजीपणाही मुलाच्या संपूर्ण आयुष्यावर परिणाम करू शकतो. विषारी हवेच्या या काळात स्वत:ला हायड्रेटेड ठेवा, संतुलित अन्न खा आणि श्वास घेण्यास थोडाही त्रास होत असल्यास ताबडतोब डॉक्टरांशी संपर्क साधा.