हर्ष परगट यांनी केले

पंतप्रधान नरेंद्र मोदीस्लोव्हाकियाला 1993 मध्ये स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर भारताच्या पंतप्रधानांची ही पहिलीच वेळ आहे. 15 जून 2026 रोजी ब्रातिस्लाव्हा येथे आगमन झाल्यावर, स्लोव्हाकचे अध्यक्ष पीटर पेलेग्रिनी आणि पंतप्रधान रॉबर्ट फिको यांच्याशी त्यांनी उच्चस्तरीय वाटाघाटी केल्या. परराष्ट्र व्यवहार मंत्रालयाच्या राजनैतिक देवाणघेवाणीवर आधारित या ऐतिहासिक राज्य भेटीमुळे द्विपक्षीय संबंध केवळ प्रतीकात्मकतेपेक्षा उच्च पातळीवर नेण्याचा मानस आहे.

“भारत आणि स्लोव्हाकिया परस्पर आदर, सामायिक लोकशाही मूल्ये आणि शांततापूर्ण आंतरराष्ट्रीय सहकार्यासाठी समान वचनबद्धतेने जोडलेले आहेत”. स्लोव्हाकिया 1993 मध्ये स्वतंत्र देश म्हणून स्थापन झाल्यावर दोन्ही राष्ट्रांमधील अधिकृत राजनैतिक संबंध प्रस्थापित झाले परंतु त्यांच्या मैत्रीची मुळे पूर्वीच्या चेकोस्लोव्हाकियाच्या काळापासून आहेत ज्यांचे भारताशी अनेक दशके मैत्रीपूर्ण संबंध होते.

1947 मध्ये स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर लगेचच भारताने चेकोस्लोव्हाकियाशी राजनैतिक संबंध प्रस्थापित केले. शीतयुद्धाच्या काळात भारत आणि चेकोस्लोव्हाकिया यांनी आर्थिक सहकार्य, औद्योगिक देवाणघेवाण आणि सांस्कृतिक संबंधांवर आधारित सौहार्दपूर्ण संबंध राखले. चेकोस्लोव्हाकिया भारताच्या औद्योगिकीकरण मोहिमेतील एक महत्त्वपूर्ण युरोपियन भागीदार होता आणि यंत्रसामग्री, अभियांत्रिकी कौशल्ये आणि तांत्रिक मदत पुरवली.

1995 मध्ये भारताने स्लोव्हाकियाची राजधानी ब्रातिस्लाव्हा येथे आपले दूतावास उघडले आणि नवी दिल्लीने नवीन भागीदारीला दिलेले महत्त्व दाखवून दिले. त्याचप्रमाणे स्लोव्हाकियाने नवी दिल्लीत राजनैतिक उपस्थिती प्रस्थापित केली आणि नियमित राजकीय संवाद आणि सहकार्याला प्रोत्साहन दिले.

मंत्री, खासदार आणि सरकारी अधिकाऱ्यांनी गेल्या काही वर्षांत उच्चस्तरीय भेटी दिल्यामुळे द्विपक्षीय प्रतिबद्धता मजबूत झाली आहे. लोकशाही, कायद्याचे राज्य, सार्वभौमत्व आणि संघर्षांचे शांततापूर्ण निराकरण या तत्त्वांसाठी दोन्ही देश नेहमीच कटिबद्ध राहिले आहेत. आंतरराष्ट्रीय संस्थांमधील सहकार्याने, विशेषत: संयुक्त राष्ट्रांनीही परस्पर समंजसपणा वाढवला आहे.

आर्थिक संबंध हे भारत-स्लोव्हाकिया संबंधांचे महत्त्वाचे स्तंभ आहेत. युरोपातील प्रमुख औद्योगिक केंद्रांपैकी एक म्हणून स्लोव्हाकियाच्या उदयामुळे भारतीय उद्योग आणि गुंतवणूकदारांसाठी संधी खुली झाली आहेत. देश विशेषतः त्याच्या मजबूत ऑटोमोबाईल क्षेत्रासाठी, अत्याधुनिक अभियांत्रिकी क्षमता आणि तांत्रिक नवकल्पनांसाठी ओळखला जातो.

ऑटो, यंत्रसामग्री, रसायने, फार्मास्युटिकल्स, माहिती तंत्रज्ञान आणि इलेक्ट्रिकल उपकरणे यांसारख्या क्षेत्रांचा समावेश असलेल्या द्विपक्षीय व्यापारात गेल्या काही वर्षांत हळूहळू वाढ झाली आहे. भारतीय उद्योगांना युरोपमधील स्लोव्हाकियाच्या मोक्याच्या ठिकाणी अधिक रस आहे ज्यामुळे मोठ्या युरोपीय बाजारपेठेत प्रवेश मिळतो.

स्लोव्हाकियामध्ये आयटी सेवा, कारचे घटक आणि उत्पादन क्षेत्रात अनेक भारतीय कंपन्या कार्यरत आहेत. त्याच वेळी, स्लोव्हाक उद्योग अभियांत्रिकी, संरक्षण उत्पादन, नवीकरणीय ऊर्जा आणि पायाभूत सुविधांच्या विकासाच्या क्षेत्रात भारताच्या वेगाने वाढणाऱ्या अर्थव्यवस्थेच्या शक्यतांचा शोध घेत आहेत. दोन्ही देश व्यापाराचे प्रमाण वाढवण्यासाठी आणि व्यवसाय मंच, व्यापार मोहिमे आणि उद्योग युतींद्वारे उच्च गुंतवणुकीचा प्रवाह चालवण्यासाठी काम करत आहेत.

सांस्कृतिक मुत्सद्देगिरीने लोक ते लोक संबंधांमध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावली आहे. स्लोव्हाकियाला योग, शास्त्रीय नृत्य, संगीत, चित्रपट आणि अध्यात्म यासह भारतीय संस्कृतीत अधिक रस होत आहे. आंतरराष्ट्रीय योग दिवस आता स्लोव्हाकियाच्या सर्व शहरांमध्ये मोठ्या उत्साहाने साजरा केला जातो. 21व्या शतकात, भारत आणि स्लोव्हाकियाने सहकार्याची नवीन क्षेत्रे ओळखली आहेत, जी जागतिक आर्थिक आणि भू-राजकीय परिस्थितींमध्ये विकसित होत आहेत. भारताचे EU आणि NATO चे सदस्यत्व ही मध्य युरोपसोबत सहकार्य वाढवण्याची संधी आहे आणि स्लोव्हाकिया भारताला आशियातील एक प्रमुख आर्थिक शक्ती आणि महत्त्वाचा मित्र म्हणून पाहतो.

भारत-स्लोव्हाकिया संबंध ही विविध भौगोलिक स्थिती आणि ऐतिहासिक अनुभव असलेले देश परस्पर हितसंबंध आणि समान मूल्यांच्या आधारावर रचनात्मक भागीदारी कशी विकसित करतात याची यशोगाथा आहे. गेल्या तीन दशकांमध्ये भारत-चेक-स्लोव्हाक मैत्रीच्या वारशापासून ते राजनैतिक, आर्थिक आणि सांस्कृतिक सहकार्याच्या सध्याच्या काळापर्यंत द्विपक्षीय संबंध स्थिरपणे विकसित झाले आहेत.

पुढे पाहता, वाढीव व्यापार, तंत्रज्ञान सहकार्य, शैक्षणिक देवाणघेवाण आणि लोक ते लोक संबंध याद्वारे त्यांचे सहकार्य आणखी मजबूत होईल. किंबहुना, भारत आणि स्लोव्हाकिया यांच्यातील संबंध भारताच्या इतर काही परदेशातील युतींच्या तुलनेत तुलनेने नवीन असूनही, ते उत्तम आश्वासन देते आणि दक्षिण आशिया आणि मध्य युरोपमधील पूल म्हणून भरभराट होत आहे.

(संशोधक, पश्चिम आशियावर लक्ष केंद्रित करून आंतरराष्ट्रीय संबंध)

कृपया दृश्ये harshpargat@gmail.com शेअर करा