वॉशिंग्टन/नवी दिल्ली: जागतिक आर्थिक बाजार आणि जागतिक अर्थव्यवस्थेच्या दृष्टिकोनातून एक अतिशय महत्त्वाची आणि मोठी बातमी समोर आली आहे. यूएस मध्यवर्ती बँक फेडरल रिझर्व्हने काल, 17 जून 2026 रोजी संपलेल्या उच्च-स्तरीय दोन दिवसीय बैठकीत मुख्य बेंचमार्क व्याजदर (फेडरल फंड रेट) 3.5% ते 3.75% या वर्तमान स्तरावर कायम ठेवण्याचा एकमताने निर्णय घेतला आहे.
हा धोरणात्मक निर्णय चर्चेत आहे कारण ही पहिली FOMC (फेडरल ओपन मार्केट कमिटी) बैठक होती ज्याचे अध्यक्ष नवीन फेड चेअरमन केविन वॉर्श यांनी मे मध्ये पदभार स्वीकारला होता. व्याजदरात तत्काळ कोणताही बदल झाला नसला तरी या बैठकीसोबतच जाहीर करण्यात आलेले तिमाही आर्थिक अंदाज आणि भविष्यातील रोडमॅप म्हणजेच 'डॉट प्लॉट' यांनी आर्थिक बाजारपेठेत नव्या धोरणाचा भूकंप आणला आहे.
फेडरल ओपन मार्केट कमिटी (FOMC) च्या सर्व 12 मतदान सदस्यांनी दर स्थिर ठेवण्याच्या बाजूने एकमताने मतदान केले. आपल्या अधिकृत धोरण विधानात, मध्यवर्ती बँकेने व्याजदर कमी न करण्यामागील मुख्य कारणे दिली आहेत:
उद्दिष्टापेक्षा महागाई: यूएस मधील ग्राहक किंमत निर्देशांक (CPI) वर आधारित वर्तमान हेडलाइन महागाई दर 3.8% ते 4.2% (तीन वर्षांचा उच्चांक), जे फेडरल रिझर्व्हच्या 2% च्या अधिकृत लक्ष्यापेक्षा जवळजवळ दुप्पट आहे.
मध्य-पूर्व युद्धाचे पुरवठा झटके: फेडने आपल्या निवेदनात कबूल केले की, गेल्या तीन महिन्यांपासून मध्यपूर्वेतील अमेरिका, इस्रायल आणि इराण यांच्यातील भीषण लष्करी संघर्षामुळे जागतिक पुरवठा साखळी आणि विशेषत: ऊर्जा (कच्चे तेल आणि वायू) क्षेत्रात मोठा 'पुरवठा शॉक' आला आहे, ज्यामुळे इंधनाच्या किमती गगनाला भिडल्या होत्या.
शांतता कराराबद्दल अनिश्चितता: युनायटेड स्टेट्स आणि इराण दरम्यान ऐतिहासिक अंतरिम शांतता करार (एमओयू) नुकताच जाहीर करण्यात आला असला तरी, फेडचा असा विश्वास आहे की कराराच्या जमिनीवर अंमलबजावणी आणि होर्मुझची सामुद्रधुनी पूर्ण उघडण्याबाबत व्यापक आर्थिक अनिश्चितता कायम आहे.
केविन वार्श यांच्या कार्यकाळातील या पहिल्याच बैठकीत फेडरल रिझर्व्हच्या भूमिकेत मोठा 'यू-टर्न' (बदल) दिसून आला:
पूर्वाग्रह सुलभ करण्यासाठी निरोप: फेडने आपल्या मासिक पॉलिसी स्टेटमेंटमधून जुने सिग्नल (ओळ) पूर्णपणे काढून टाकले आहे, ज्यामध्ये माजी अध्यक्ष जेरोम पॉवेल यांच्या काळात, व्याजदर कमी करणे किंवा येत्या काही महिन्यांत चलनविषयक धोरण हलके (डोविश) बनविण्याबाबत चर्चा झाली होती. आता फेडची भूमिका पूर्णपणे तटस्थ ते हॉकीश (कठीण) अशी बदलली आहे.
कठोर डॉट प्लॉट चार्ट: 'डॉट प्लॉट' चार्ट ज्यामध्ये एकूण 18 केंद्रीय बँकर्स (गव्हर्नर आणि प्रादेशिक फेड अध्यक्ष) यांचा रेट सेटिंग प्रक्रियेत समावेश असलेल्या वैयक्तिक अंदाजात काही आश्चर्यकारक आकडे आहेत:
9 बँकर्स महागाई नियंत्रणात ठेवण्यासाठी या वर्षाच्या अखेरीस किमान एकदा किंवा त्यापेक्षा जास्त व्याजदर वाढवले जातील, असा विश्वास आहे. दर वाढ हे करणे आवश्यक आहे.
8 बँकर्स वर्षभर या उच्च पातळीवर दर स्थिर राहतील असा विश्वास आहे.
फक्त 1 सदस्य यावर्षी दर कमी होण्याची शक्यता व्यक्त केली.
लहान टीप आणि नवीन संप्रेषण: नूतन अध्यक्ष केविन वेर्श यांनी मध्यवर्ती बँकेची धोरणात्मक विधाने अत्यंत लहान ठेवून पारंपारिक संवाद शैली बदलली. जेरोम पॉवेलच्या काळातील 341 शब्दांचे जुने विधान वर्षा यांच्या नेतृत्वाखाली केवळ 130 शब्दांवर कमी करण्यात आले. शिवाय, वर्षा यांनी यावेळी 'डॉट प्लॉट'मध्ये स्वतःचे कोणतेही वैयक्तिक आर्थिक अंदाज सादर केले नाहीत.
यूएस फेडरल रिझर्व्हच्या या कडकपणावर आणि भविष्यात व्याजदर वाढवण्याच्या कयासावर अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प जाहीरपणे त्यांची तीव्र नाराजी आणि असहमती व्यक्त केली आहे.
खरेतर, फेडचे नवे अध्यक्ष म्हणून केविन वार्श यांची नियुक्ती करण्यामागील ट्रम्प यांची मुख्य कल्पना अशी होती की ते माजी अध्यक्ष जेरोम पॉवेल यांच्या कठोर आर्थिक धोरणांना मागे टाकतील आणि अमेरिकन उद्योग आणि ग्राहकांसाठी कर्जे (व्याजदर) स्वस्त करतील. आर्थिक विकासाला गती देण्यासाठी ट्रम्प सातत्याने दर कपातीची मागणी करत होते.
डोनाल्ड ट्रम्प यांचे अधिकृत विधानः व्याजदर स्थिर ठेवण्याच्या आणि भविष्यात ते आणखी वाढवण्याच्या फेडरल रिझर्व्हच्या संकेतांना उत्तर देताना अध्यक्ष ट्रम्प म्हणाले, “ठीक आहे, त्यांनी जो काही निर्णय घेतला आहे तो ठीक आहे, परंतु येत्या काळात अमेरिकन अर्थव्यवस्थेत व्याजदरात आणखी वाढ होण्याच्या शक्यतेबद्दल बोलणे पूर्णपणे अतार्किक आणि विश्वास ठेवणे फार कठीण आहे. अशा कठोर भूमिकेमुळे देशाच्या रिअल इस्टेट, उत्पादन आणि एकूणच आर्थिक वाढ (जीडीपी ग्रोथ) च्या गतीला पूर्णपणे बाधा येते.”
