उद्धव ठाकरे यांचा पक्ष दुसऱ्यांदा फोडण्यासाठी एकनाथ शिंदे यांनी ऑपरेशन टागयर सुरु केले आहे. त्यांनी उद्धव ठाकरे यांचे लोकसभेत निवडून आलेल्या ९ खासदारांपैकी ६ खासदारांना गळाला लावले आहे. या खासदारांच्या जीवाला धोका असल्याने त्यांना भूमिगत राहावे लागत आहे. अनेक खासदार गेल्या दोन दिवसांपासून नॉट रिचेबल आहेत. शिवसेना खासदार संजय राऊत यांनी नागरिकांच्या भावना अत्यंत संतप्त आहेत, त्यामुळे यावेळी राडा होणार असा इशारा दिला आहे. त्यानंतर शिवसेनेच्या या सहा खासदारांना केंद्र सरकारने वाय दर्जाची सुरक्षा पुरवण्याचा निर्णय तडकाफडकी घेतला आहे. तर ही वाय दर्जाची सुरक्षा व्यवस्था नेमकी काय असते हे पाहूयात…

भारतात व्हीआयपींना पोलीस संरक्षण पुरवताना त्यांच्या जीवाला असलेल्या धोक्यांनुसार पाच श्रेणीत सुरक्षा पुरवते. ही सुरक्षा केंद्रिय गृहमंत्रालयाद्वारे पुरवण्यात येते. या व्हिआयपी सुरक्षेत विविध श्रेणीनुसार जवानांची सुरक्षा आणि शस्रास्रे आणि वाहन पुरवले जाते. एक्स, वाय, झेड, झेड प्लस, एसपीजी सुरक्षा काय असते याची माहिती घेऊयात.

केंद्राच्या गृहमंत्रालयाकडून सुरक्षेचा आढावा सतत घेतला जातो. आणि व्हिआयपींना पुरवल्या जाणाऱ्या सुरक्षेचा निर्णय केंद्रिय गृहमंत्रालयाच्या अंतर्गत येत असतो. गृहमंत्रालय या व्हिआयपींच्या सुरक्षेचा नियमित आढावा घेत असते. यानुसार ठराविक काळाने व्हिआयपींच्या सुरक्षेत वाढ किंवा कपात केली जाते. व्हिआयपींना सुरक्षा देण्यासाठी देशात एसपीजी ( स्पेशल प्रोटेक्शन ग्रुप ) , झेड प्लस, झेड, वाय प्लस, वाय आणि एक्स दर्जांची सुरक्षा व्यवस्था पुरवली जाते.

भारतात राजकीय नेते, आजी माजी पंतप्रधान, राष्ट्रपती, सर्वोच्च न्यायालयाचे न्यायमूर्ती तसेच हायप्रोफाईल मान्यवर, उद्योजक, दिग्गज खेळाडू आदींना व्हिआयपी सुरक्षा पुरविली जाते. पोलिस, स्थानिक राज्य सरकार आणि एनएसजी, आयटीबीपी आणि सीआरपीएफ जवानांकडून सुरक्षा पुरविली जाते. एनएसजी कंमांडोंना देखील व्हीव्हीआयपीच्या दर्जाच्या व्यक्तींच्या सुरक्षेसाठी तैनात केले जात असते.

1. SPG स्पेशल प्रोटेक्शन ग्रुप(SPG)ही देशातील सर्वात उच्चस्तराची सुरक्षा एजन्सी आहे. या पद्धतीची सुरक्षा केवळ महत्वाच्या व्हीव्हीआयपींनाच पुरवण्यात येत असते. एसपीजीची सुरक्षा ही चार स्तरीय असते. पंतप्रधानांच्या सुरक्षेची जबाबदारी एसपीजीच्या कडे सोपवलेली असते. त्याशिवाय माजी पंतप्रधान आणि त्यांच्या कुटुंबियांना देखील काही काळासाठी अशा प्रकारची एसपीजीची सुरक्षा पुरवली जात असते.

देशाच्या माजी पंतप्रधान इंदिरा गांधी यांची 1984 मध्ये शिख अतिरेक्यांनी केलेल्या हत्येनंतर 1988 मध्ये एसपीजीची स्थापना झाली. एसपीजीचे वार्षिक बजेट 300 कोटींहून अधिक असते. ही देशातील सर्वात कडेकोट सुरक्षा व्यवस्था समजली जाते.

2. Z+ सुरक्षा : SPG स्पेशल प्रोटेक्शन ग्रुप (SPG) नंतर ‘झेड प्लस’ ही देशातील दुसरी महत्वाची व्हिआयपी सुरक्षा आहे. झेड प्लसमध्ये तीन स्तरिय सुरक्षा व्यवस्था पुरवण्यात येत असते. यात पथकात एकूण ३६ सुरक्षा कर्मचारी असतात. त्यातील १० एनएसजीचे स्पेशल कमांडो असतात. हे एसपीजी कमांडो प्रथम स्तरीय सुरक्षा व्यवस्था सांभाळतात. तर दुसऱ्या स्तराची सुरक्षा एसपीजीचे इतर जवानांनाकडे असते. तर तिसऱ्या स्तराची सुरक्षा निमलष्करी दलाकडे असते. त्यात आयटीबीपी, सीआरपीएफ, सीआयएसएफ अशा निमलष्करी दलाच्या जवानांकडे तिसऱ्या स्तरीय सुरक्षेची सुरक्षा असते. झेड प्लस सुरक्षा केंद्रीय मंत्री आणि ज्यांना दहशतवादी हल्ल्याचा धोका असतो त्यांना पुरविलेली असते.

3. Z सुरक्षा देशातील ही तिसऱ्या दर्जाची व्हीआयपी सुरक्षा आहे. झेड सुरक्षेत एकूण २२ जवान तैनात असतात. या श्रेणीमध्ये आयटीबीपी आणि सीआरपीएफचे जवान आणि अधिकारी सुरक्षेसाठी असतात. या श्रेणीत सुरक्षेसाठी एस्कॉर्ट आणि पायलट वाहनही दिलेले असते.

4. Y सुरक्षा व्हीआयपी सुरक्षा ही देशातील चौथ्या स्थानावरील सुरक्षा असून ती वाय दर्जाची सुरक्षा म्हटली जाते. बहुतांश व्हीआयपी लोकांना केंद्रीय गृहमंत्रालयाकडून वाय दर्जाची सुरक्षा पुरविली जाते. यामध्ये एकूण ११ जवानांचा समावेश असतो. त्यात एक किंवा दोन कमांडो, दोन पर्सनल सिक्युरिटी ऑफिसर्स आणि उर्वरित निमलष्करी दलाचे जवान असतात.

5. Y Plus – वाय प्लस श्रेणीतील या सुरक्षेत एक एस्कॉर्ट वाहन आणि वैयक्तिक सुरक्षारक्षकासह निवासस्थानी एक गार्ड कमांडर आणि चार गार्ड तैनात असतात. या गार्डपैकी एक हा उपनिरीक्षक दर्जाचा अधिकारी असतो. तर इतर तीन सुरक्षारक्षकांकडे शस्त्र असते. .

6. X सुरक्षा व्हीआयपींना दिली जाणारी ही सुरुवातीची सुरक्षा आहे. एक्स श्रेणीत केवळ दोन जवानांचा समावेश असतो. यापैकी एक पीएसओही ( पर्सनल सिक्युरिटी ऑफिसर्स ) पुरवलेला असतो.